Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2016 r., I FZ 313/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2016 r., I FZ 313/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia r. pr. M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 września 2016 r. sygn. akt I SA/Op 97/16 w przedmiocie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi PPHU D. sp. z o.o. z/s w D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 22 czerwca 2015 r. nr ... w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za okresy od czerwca do listopada 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 W dniu 5 sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga PPHU D. sp. z o.o. z/s w D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 22 czerwca 2015 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej, dotyczącej podatku od towarów i usług za okres od czerwca do listopada 2011 r. W tym samym dniu do Sądu pierwszej instancji wpłynął również wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu.

3 Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 sierpnia 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez złożenie dokumentu (odpisu z KRS), wykazującego umocowanie do reprezentacji spółki. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała protokół z posiedzenia zarządu spółki, z którego, zdaniem skarżącej, wynikało umocowanie dla prokurenta J. Ł., który podpisał w jej imieniu skargę.

4 Postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I SA/Op 439/15, referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz radcy prawnego.

5 W dniu 3 listopada 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w O. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącej r. pr. M. B.

6 Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 439/15, Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę wniesioną przez PPHU D. sp. z o.o. z/s w D.

7 Na powyższe orzeczenie skarżąca, działająca za pośrednictwem ustanowionego na jej rzecz radcy prawnego, złożyła zażalenie, które zostało uwzględnione postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I FZ 15/16.

8 W związku z powyższym, na mocy zarządzenia z dnia 1 kwietnia 2016 r. spółka została wezwana do podpisania skargi oraz o wykazanie umocowania dla osoby dokonującej tej czynności procesowej.

9 W odpowiedzi na wezwanie Sądu, r. pr. M. B. przedłożył dwa egzemplarze podpisanej skargi oraz dokumenty, z których wynikał sposób reprezentacji spółki (m. in. odpis z KRS).

10 Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Op 97/16, wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę PPHU D. sp. z o.o. z/s w D.

11 Spółka nie skorzystała z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej.

12 W dniu 20 lipca 2016 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynął wniosek r. pr. M. B. o przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmujący:

13 1. nieopłacone koszty pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Op 439/15 w wysokości 240 zł, na podstawie § 14 ust 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2002 r."

14 2. nieopłacone koszty pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I FZ 15/16 w kwocie 120 zł, podstawie § 14 ust 2 pkt 2 lit. d rozporządzenia 2002 r.;

15 3. nieopłacone koszty pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Op 97/16 w wysokości 480 zł, na podstawie § 21 ust 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805.), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2015 r."

16 4. zwrot poniesionych w sprawie wydatków związanych z przedłożonym do akt sprawy odpisem z KRS dotyczącym spółki, w kwocie 60 zł.

17 Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 97/16, referendarz sądowy przyznał radcy prawnemu wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł, zawierające kwotę 55.20 zł podatku od towarów i usług.

18 W uzasadnieniu referendarz stwierdził, że rozporządzenie z 2015 r. nie znajdowało zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie tego aktu prawnego. Referendarz przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie w kwocie 240 zł z tytułu zastępstwa w sprawie z wniesionej skargi. Nie przyznał natomiast wynagrodzenia za udział w postępowaniu zażaleniowym oraz z tytułu zwrotu kosztów poniesionych w związku z uzyskaniem pełnego odpisu z KRS.

19 W złożonym od powyższego orzeczenia sprzeciwie pełnomocnik ponownie wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia w zakresie analogicznym, jak w złożonym wcześniej wniosku.

20 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 września 2016 r. Sąd pierwszej instancji przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie w kwocie 442,80 zł, zawierające kwotę 82.80 zł podatku od towarów i usług.

21 Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z orzeczeniem referendarza w części dotyczącej wynagrodzenia z tytułu udziału pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym, które przyznał na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. d rozporządzenia z 2002 r. Wskazał ponadto, że nie było podstaw, by wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji przyznawać dwukrotnie, gdyż sprawa nie była dwukrotnie rozpoznawana. Podkreślił również, że zwrot kosztów uzyskania pełnego odpisu z KRS nie mieścił się w dyspozycji art. 205 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", określających niezbędne koszty postępowania strony działającej osobiście oraz za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika.

22 Na powyższe orzeczenie r. pr. M. B. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, ewentualnie o rozpoznanie sprawy objętej zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.

23 Jako podstawy zażalenia pełnomocnik powołał naruszenie:

24 - art. 250 § 1 Ppsa w zw. z § 21 i § 22 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2015 r., poprzez błędne przyjęcie, że za zastępstwo prawne w sprawach I SA/Op 439/15 oraz I SA/Op 97/16 należy się jedynie wynagrodzenie w kwocie 240 zł, obliczone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2002 r.;

25 - art. 250 § 1 Ppsa w zw. z § 15 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r., poprzez przyjęcie, że wydatek poniesiony przez pełnomocnika w związku z uzyskaniem pełnego odpisu z KRS nie stanowił niezbędnego i udokumentowanego wydatku, a w związku z tym nie podlegał zwrotowi;

26 - art. 205 § 2 w zw. z art. 250 § 1 w zw. z art. 211 i art. 213 Ppsa, poprzez przyjęcie, że stanowi on postawę prawną do określenia wynagrodzenia pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu;

27 - art. 205 § 2 w zw. z art. 211 i art. 213 Ppsa, poprzez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi podstawy do zwrotu wydatków w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

29 Zażalenie jest niezasadne.

30 Odnosząc się do argumentów podniesionych w rozpoznawanym środku odwoławczym należy w pierwszej kolejności wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym podziela prezentowany przez stronę pogląd, iż w przypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje stronę w obu instancjach, stawki wynagrodzenia odnoszą się do każdej instancji oddzielnie. Zgodzić należy się również z twierdzeniem, że jeśli orzeczenie sądu pierwszej instancji zostanie uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie (por. m. in. powoływane przez stronę postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2009 r., II FZ 38/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

31 Powyższe stanowisko, wbrew autorowi zażalenia, nie znajduje jednak zastosowania, gdy sprawa, na skutek orzeczenia NSA, zostaje poddana merytorycznej ocenie wojewódzkiego sądu administracyjnego po raz pierwszy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, w którym postanowienie o odrzuceniu skargi zostało uchylone, co doprowadziło w konsekwencji do wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Wskazać należy bowiem, że uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi nie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy, gdyż z uwagi na pierwotne stwierdzenie niedopuszczalności skargi, sprawa nie była de facto rozpoznawana. Rozpoznania skargi nie można natomiast utożsamiać ze stwierdzeniem jej niedopuszczalności. W toku postępowania sąd bowiem każdorazowo najpierw bada dopuszczalność skargi, a następnie, jeśli nie stwierdzi przeszkód formalnych, rozpoznaje skargę (poddaje skargę merytorycznej ocenie).

32 Przyjęcie stanowiska autora zażalenia prowadziłoby do przyjęcia wadliwego wniosku, że wynagrodzenie należałoby odrębnie przyznawać za działania pełnomocnika podjęte w ramach badania dopuszczalności skargi (uzupełnienie braków formalnych) oraz ponownie za czynności, które wykonał w związku z jej merytorycznym rozpoznaniem (sporządzenie skargi, udział w rozprawie itp.). Zasadą jest jednak, że wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji przysługuje tylko jednokrotnie. Swoisty wyjątek od tej zasady został wskazany w powołanym w zażaleniu orzecznictwie i obejmuje wyłącznie przypadki, gdy sprawa jest po raz wtóry merytorycznie rozpoznawana przez wojewódzki sąd administracyjny.

33 Za taką wykładnią, odmienną od stanowiska zawartego w zażaleniu, przemawiają zresztą względy celowościowe. Należy bowiem liczyć się z tym, że ponowne rozpoznanie sprawy wymaga od pełnomocnika dokonania powtórnej analizy sprawy, tym razem w kontekście wyroku sądu drugiej instancji. Niezbędne może okazać się uzupełnienie stanowiska strony, w nawiązaniu do wywodów, które w swym orzeczeniu zawarł Naczelny Sąd Administracyjny. Trzeba również wziąć pod uwagę fakt, że ponowne rozpoznanie sprawy wiąże się przeważnie z udziałem w kolejnej rozprawie przez wojewódzkim sądem administracyjnym. Nie budzi zatem wątpliwości, że w takim wypadku nakład pracy pełnomocnika w ramach reprezentowania strony, może być istotnie większy.

34 W sytuacji natomiast odrzucenia skargi, skuteczne postępowanie zażaleniowe przerywa jedynie tok czynności, które sąd podejmuje w każdej sprawie sądowoadministracyjnej, na co składa się badanie dopuszczalności skargi oraz ocena jej zasadności. Zważywszy na konieczność wniesienia zażalenia i reprezentowania strony w postępowaniu zażaleniowym oczywistym jest również, że za ten etap postępowania pełnomocnikowi należy się odrębne wynagrodzenie.

35 Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem uznał, że pełnomocnikowi należy się jedno wynagrodzenie za udział w postępowaniu ze skargi oraz odrębne wynagrodzenie za udział w postępowaniu zażaleniowym. Co do zasady, nie można bowiem wywodzić z orzecznictwa, które expressis verbis odnosi się do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, skutków w postaci dwukrotnego przyznania wynagrodzenia w przypadkach, gdy sprawa jest rozpoznawana przez ten sąd jednokrotnie.

36 Należy również wskazać, że powyższe rozważania Sąd pierwszej instancji poczynił niejako obok stanu faktycznego niniejszego postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy, pierwszą czynnością, której dokonał pełnomocnik skarżącej było wniesienie zażalenia. Nie można zatem stwierdzić, niezależnie od wcześniejszych wywodów, że świadczył skarżącej pomoc prawną, którą można by wiązać z czynnościami poprzedzającymi odrzucenie skargi. Czynności, na które pełnomocnik powołał się w zażaleniu, były podjęte w celu wniesienia zażalenia oraz zapoznania się ze sprawą, rozstrzygniętą wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Op 97/16. Pełnomocnik nie wnosił natomiast skargi. Nie uzupełniał również jej braków formalnych przed wydaniem postanowienia z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 439/15.

37 Nie można również zgodzić się z autorem zażalenia, że wysokość wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącej w pierwszej instancji należało ustalać na podstawie rozporządzenia z 2015 r. W rozporządzeniu tym ustawodawca wskazał bowiem w § 22, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2016 r. stosuje się przepisy dotychczasowe (rozporządzenie z 2002 r.) do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Postępowanie w pierwszej instancji zostało natomiast wszczęte w dniu 10 lipca 2015 r. (data nadania skargi), a zatem ustalając wysokość wynagrodzenia Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał na § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2002 r. Datą wszczęcia postępowania w pierwszej instancji jest bezsprzecznie data wniesienia skargi, chyba że postępowanie wszczynane jest na wniosek, o którym mowa w art. 63 Ppsa. Sąd nie naruszył zatem art. 250 § 1 Ppsa w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2015 r., gdyż wskazany przepis wykonawczy nie znajdował zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

38 Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się również z autorem zażalenia odnośnie wydatków poniesionych w związku z wydaniem mu pełnego odpisu z KRS. Był to bowiem wydatek, którego pełnomocnik nie był obowiązany ponosić w celu właściwego reprezentowania skarżącej na zasadzie prawa pomocy. Wydatki związane z uzyskaniem dokumentów potwierdzających umocowanie dla prokurenta, który podpisał skargę, obciążały w niniejszej sprawie spółkę. Stosunek prawny, wynikający z ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie wymaga natomiast aby tego typu wydatki ponosił z własnych środków ustanowiony w sprawie pełnomocnik. Wydatki pełnomocnika należy zatem utożsamiać z niezbędnymi wydatkami poniesionymi w ramach świadczenia pomocy prawnej z urzędu, co nie obejmuje wydatków wskazanych w zażaleniu, towarzyszących normalnemu funkcjonowaniu spółki kapitałowej w profesjonalnym obrocie.

39 Wbrew autorowi zażalenia, Sąd pierwszej instancji nie naruszył więc art. 205 § 2 i art. 250 § 1 Ppsa w zw. z § 15 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r., gdyż w przepisach tych mowa jest o wydatkach pełnomocnika, rozumianych jako niezbędne wydatki poniesione w ramach świadczenia pomocy prawnej z urzędu.

40 Sąd nie naruszył również art. 211 i art. 213 Ppsa, gdyż wydatki stanowiące element kosztów sądowych, o których mowa w tych przepisach (podlegające zwrotowi na podstawie art. 205 § 2 Ppsa), w ogóle nie odnoszą się do osoby pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy. Wynika to z art. 237 i art. 238 Ppsa, które to przepisy wskazują, że chodzi tu o wydatki sądu administracyjnego, towarzyszące konkretnym czynnościom procesowym, które są pokrywane przez stronę postępowania, w myśl zasady określonej w art. 199 Ppsa. Na poczet wydatków, o których mowa w art. 211 i art. 213 Ppsa, pobierane są zaliczki od strony wnoszącej o przeprowadzenie danej czynności (art. 237 § 1 Ppsa). Dotyczyć to może np. należności tłumaczy, kuratorów, kosztów ogłoszeń, diet oraz kosztów podróży sędziów i pracowników sądowych (art. 213 pkt 1 i 2 Ppsa). Podkreślić należy, że choć katalog wydatków określonych w art. 213 pkt 1 i 2 Ppsa nie ma charakteru zamkniętego, to brak jest podstaw, aby nadawać im inny charakter, niż wynikający z art. 237 i art. 238 tej ustawy. Nie można zatem przyjąć, że do wydatków tych zaliczają się wydatki ponoszone przez pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu, czy też, tak jak w rozpoznawanej sprawie, wydatki spółki, towarzyszące wykazaniu umocowania dla jej prokurenta.

41 Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.