Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2014 r., I FZ 297/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2014 r., I FZ 297/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 418/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 3 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za październik i listopad 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 418/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Sąd I instancji wyjaśnił, że ze złożonych przez M. O. (dalej jako "skarżący" lub "wnioskodawca") oświadczeń wynika, iż obecnie uzyskuje dochody z tytułu emerytury i że otrzymuje środki pieniężne z tytułu sprzedaży udziałów w spółce. Z załączonego przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne w wysokości około 14.200,- zł, t.j. 13.000,- zł z tytułu sprzedaży udziałów w spółce oraz ok. 1.200,- zł z tytułu emerytury. Sąd wskazał, że skoro skarżący na miesięczne utrzymanie i na alimenty przeznacza ok. 7.000,- zł, to pozostaje mu kwota 7.000,- zł, przy czym wnioskodawca w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił na co przeznacza tę kwotę. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący podniósł jednak, że łączne miesięczne koszty jego utrzymania wraz z alimentami wahają się od 9,800 zł do 13,700 zł. Sąd zauważył, że twierdzenia wnioskodawcy w tym zakresie nie są wiarygodne, ponieważ nie przedstawił on stosownej dokumentacji świadczącej o fakcie tak znacznych miesięcznych kosztów utrzymania. Sąd podkreślił również, że skarżący nie wskazał, by miał problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych.

4 Sąd wskazał, że skarżący mieszka w domu na zasadzie umowy dożywocia i jak podnosi we wniosku ponosi koszty utrzymania domu. Co innego wynika jednak z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 10 października 2013 r., w którym syn wnioskodawcy zobowiązał się do utrzymania domowników, w tym dostarczenia im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału.

5 Sąd I instancji zauważył, że przychody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w 2012 r. wyniosły 29.945.677,76 zł, co po odjęciu kosztów uzyskania przychodów przyniosło wnioskodawcy dochód w wysokości 403.774,71 zł. Wnioskodawca w 2012 r. uzyskał także dochód z tytułu emerytury w wysokości 24.253,04 zł oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości 82.665,00 zł. W ocenie Sądu przedmiotowe kwoty pieniędzy w sposób oczywisty przeczą twierdzeniom skarżącego, iż nie jest on w stanie przygotować się na opłatę od skargi w przedmiotowej sprawie.

6 Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

7 W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 196 P.p.s.a., do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zażalenie nie jest zasadne.

10 Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.

11 W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

12 Z załączonego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na rachunek ten wpływają środki pieniężne w wysokości około 14.200,- zł miesięcznie, t.j. 13.000,- zł z tytułu sprzedaży udziałów w spółce oraz ok. 1.200,- zł z tytułu emerytury.

13 W tym miejscu podkreślić należy, że prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.

14 Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

15 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe przesłanki w sprawie niniejszej nie zostały spełnione.

16 Wskazana w stanie faktycznym sprawy sytuacja finansowa skarżącego jednoznacznie wskazuje, że skarżący nie jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania wynoszą 526 zł (wpis od skargi) co w porównaniu do uzyskiwanych przez skarżącego przychodów, jest kwotą stosunkowo niską.

17 Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika skarżącego, że w omawianym stanie faktycznym należy mieć na uwadze konieczność poniesienia kosztów we wszystkich wskazanych sprawach, ponieważ opłacenie każdej z nich uszczupla majątek podatnika i zmniejsza możliwość opłacenia kosztów w sprawach pozostałych. Każda sprawa bowiem, choćby tego samego wnioskodawcy powinna być potraktowana indywidualnie. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Podkreśla się przy tym, że nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. post. NSA z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 59/08, zbiór LEX nr 575346; post. NSA z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 231/08, zbiór LEX nr 478981; post. NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. I FZ 516/08, zbiór LEX nr 551930). Powyższe oznacza, że dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez stronę w konkretnej sprawie, a także o fakty znane temu sądowi z urzędu.

18 W kontekście podnoszonej przez skarżącego w zażaleniu kwestii wysokich kosztów utrzymania (w szczególności rachunków) oraz kosztów leczenia wskazać należy, że koszty te nie są tożsame każdego miesiąca. Jak bowiem wskazano, średnie koszty leków, konsultacji medycznych, koszty rehabilitacji stawów i kręgosłupa wahają się od 1.000 zł do 5.000 zł miesięcznie. Już sama miesięczna dysproporcja w ogólnie pojętych kosztach leczenia pozwala stwierdzić, że istnieje możliwość wygospodarowania przez skarżącego kwoty 526 zł stanowiącej wpis od skargi. Zależność ta dotyczy również opłat eksploatacyjnych (opłata za wodę, energię elektryczną czy cieplną), które z oczywistych względów nie są równie wysokie w każdym miesiącu.

19 W konsekwencji na gruncie okoliczności niniejszej sprawy dotyczących sytuacji finansowej skarżącego, nie można przyjąć, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym, że nieprzyznanie zwolnienia od kosztów uniemożliwi stronie skorzystanie z prawa do sądu.

20 Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji odpowiada prawu, zaś zarzuty zażalenia jako bezzasadne polegają oddaleniu.

21 Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.