Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2023 r., I FZ 279/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2023 r., I FZ 279/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 120/16 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 29 marca 2022 r. (sygn. akt I SA/Go 120/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: Spółka, Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r.

3 Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie postanowienie o zawieszeniu postępowania z powodu braku w składzie organu uniemożliwiającego działanie osoby prawnej wydano 28 lutego 2019 r. Przez trzy kolejne lata od dnia jego wydania, tj. do dnia 28 lutego 2022 r., przesłanka zawieszenia nie ustąpiła, a postępowanie sądowe nie zostało podjęte. Sąd pierwszej instancji odnotował, że wszczęte z inicjatywy tut. Sądu w Sądzie Rejonowym w Z. [...] Wydział Gospodarczy KRS postępowanie o ustanowienie z urzędu kuratora dla ww. Spółki w celu reprezentowania Spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 42 § 2 k.c., zostało postanowieniem sądu rejestrowego z 14 sierpnia 2019 r. umorzone. Przez wskazany okres trzech lat nie doszło również do powołania zarządu spółki, mimo wszczętego postępowania przymuszającego wobec wspólników. Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, że w tym okresie nie toczyły się inne postępowania zmierzające do powołania organu uprawnionego do reprezentowania spółki, jej likwidacji lub ustanowienia kuratora. Ponadto z informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikało, by doszło do powołania zarządu, wyznaczenia kuratora, czy też likwidatora. Tym samym zdaniem Sądu, powyższe okoliczności pozwalały przyjąć, iż wystąpiła przesłanka umorzenia zawieszonego postępowania, określona w art. 130 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 239; dalej: P.p.s.a.).

4 Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Skarżąca (uzupełnione pismem pełnomocnika Skarżącej z 13 grudnia 2022 r.), zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie.

5 Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wobec dowolnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanka umorzenia zawieszonego postępowania, określona w art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pomimo, że brak w składzie organu został uzupełniony.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

8 Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd umarza zawieszone postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie trzech lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Przepis ten normuje sposób zakończenia postępowania sądowego w przypadku utraty zdolności sądowej strony. Umorzenie zawieszonego postępowania na podstawie powołanego przepisu możliwe jest w przypadku stwierdzenia braku zachodzącego w zarządzie spółki uniemożliwiającego jej działanie, który nie został uzupełniony w terminie trzech lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania.

9 Dla oceny zasadności zastosowania w niniejszej sprawie instytucji umorzenia zawieszonego postępowania w oparciu o powyższą podstawę prawną niezbędnym jest przedstawienie chronologii zdarzeń w ramach zaistniałego postępowania sądowoadministracyjnego:

10 - spółka reprezentowana przez prezesa zarządu w osobie M. P. (będącego jedynym udziałowcem Spółki) złożyła w dniu 3 marca 2016 r. (data nadania w placówce pocztowej k.10 akt sądowych), skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r.,

11 - zarządzeniem z 2 czerwca 2016 r. skierowano sprawę do rozpoznania na termin rozprawy w dniu 29 czerwca 2016 r. (zarządzenie odebrane 13 czerwca 2016 r. przez prezesa zarządu – M. P.),

12 - pismem z 14 czerwca 2016 r. Spółka zwróciła zawiadomienie o rozprawie wskazując na brak zarządu i okoliczność, że nie może przekazać tej korespondencji osobie reprezentującej Spółkę; do pisma dołączono kopię wniosku o wpis zmian do KRS na którym widnieje prezentata Sądu Rejonowego w Z. z datą 17 czerwca 2016 r.,

13 - zarządzeniem z 21 czerwca 2016 r. Sąd pierwszej instancji zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. – [...]Wydział Gospodarczy o udzielenie informacji co było przedmiotem wniosku Spółki z 17 czerwca 2016 r.; na podstawie nadesłanych informacji oraz notatki służbowej z 27 czerwca 2016 r. ustalono, że przedmiotem wniosku Spółki było wykreślenie ze składu jej zarządu prezesa Spółki – M. P.;

14 - postanowieniem z 29 czerwca 2016 r. WSA zawiesił postępowanie w sprawie; na wniosek WSA Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia 2 października 2018 r. ustanowił dla Spółki kuratora m.in. do jej reprezentacji przed sądami administracyjnymi. Na to postanowienie został złożona skarga, a w dniu 6 listopada 2018 r. wpłynął do Sądu Rejonowego w Z. wniosek Spółki o wpis zarządu na podstawie Uchwały Zgromadzenia Wspólników z 20 października 2018 r. w sprawie powołania na członka zarządu M. P. Mając na względzie powyższe Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2019 r. zwolnił z funkcji kuratora ustanowionego dla Spółki i wpisał członka zarządu M. P. do rejestru Spółki,

15 - postanowieniem z 29 stycznia 2019 r. WSA podjął z urzędu zawieszone postępowanie i zarządzeniem z 31 stycznia 2019 r. wyznaczył termin rozprawy na 28 lutego 2019 r. Po odebraniu zawiadomienia o terminie rozprawy przez M. P. w dniu 7 lutego 2019 r., pismem z 11 lutego 2019 r. Spółka zwróciła zawiadomienie i poinformowała, że z dniem 12 lutego 2019 r. M. P. złożył rezygnację z funkcji członka zarządu Spółki, a zatem nie ma ona organu ją reprezentującego. Do pisma dołączono kopię rezygnacji oraz wniosku o dokonanie zmian w KRS,

16 - postanowieniem z 28 lutego 2019 r. WSA ponownie zawiesił postępowanie w sprawie,

17 - zarządzeniem z 1 lipca 2019 r. Przewodniczący Wydziału zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Gospodarczy KRS o ustanowienie z urzędu kuratora dla Skarżącej w celu reprezentowania jej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 42 § 2 k.c.; postanowieniem z 19 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Z. umorzył postępowanie o ustanowienie kuratora. W uzasadnieniu podał, że pod sygn. akt [...], wszczęto wobec wspólników Skarżącej postępowanie przymuszające o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1500), w związku z brakiem organu reprezentacji Skarżącej,

18 - na podstawie art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonym postanowieniem 29 marca 2022 r. WSA umorzył postępowanie sądowe z uwagi na braki zachodzące w składzie wskazując, że postanowienie o zawieszeniu postępowania z powodu braku w składzie organu uniemożliwiającego działanie osoby prawnej zostało wydane 28 lutego 2019 r., a przez 3 kolejne lata, przesłanka ta nie ustąpiła, a postępowanie nie zostało podjęte,

19 - od postanowienia o umorzeniu z 29 marca 2022 r. Skarżąca złożyła zażalenie wskazując, że dnia 26 lutego 2022 r. podjęła uchwałę o powołaniu M. P. na prezesa jej zarządu, a więc przesłanka do umorzenia postępowania wskazana w art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. na którą powoływał się WSA nie miała miejsca bowiem brak w składzie organu Skarżącej został uzupełniony, bez jednoczesnego upływu terminu lat trzech; w załączniku do zażalenia Skarżąca dołączyła uchwałę o wyborze swojego zarządu,

20 - zarządzeniem z 26 kwietnia 2022 r. Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącą do przedstawienia kopii wniosku złożonego do KRS o dokonanie wpisu ww. członka zarządu Skarżącej powołanego 26 lutego 2022 r. pod rygorem uznania, że taki wniosek do KRS nie został złożony do dnia 16 marca 2022 r.,

21 - w odpowiedzi Skarżąca załączyła kopię wniosku do KRS o dokonanie wpisu z dnia 13 maja 2022 r.

22 Skarżąca nie poinformowała WSA o swojej uchwale w okresie od 26 lutego 2022 r. (data widniejąca na uchwale) do 29 marca 2022 r. (data wydania postanowienia przez WSA). Skarżąca powołała się na swoją uchwałę dopiero 19 kwietnia 2022 r., po doręczeniu jej postanowienia o umorzeniu sprawy z jej skargi. Załączony przez Skarżącą wniosek o wpis do KRS datowany jest dopiero na 13 maja 2022 r., czyli złożony został dopiero po wezwaniu przez WSA Spółki do przedłożenia wniosku do KRS o dokonanie zmian. Należy tutaj podkreślić, że Skarżąca wiedziała o toczącym się z jej inicjatywy postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponieważ skargę do WSA złożył prezes zarządu M. P. (będący jedynym udziałowcem spółki).

23 Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sąd Administracyjny w okolicznościach faktycznych sprawy doszło do nadużycia przez Spółkę prawa do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 124 §1 pkt 2 P.p.s.a.), a w konsekwencji także do naruszenia art.130 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd tego Sądu wyrażony w analogicznych okolicznościach faktycznych w sprawie Skarżącej spółki w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2022 r. o sygn. akt I FZ 283/22 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi Skarżącej w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad 2009 r.

24 W pełni zasługują w szczególności na akceptację przedstawione w tym postanowieniu poglądy doktryny i judykatury odnośnie instytucji nadużycia prawa, którym jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji.

25 Do uznania zaistnienia nadużycia prawa przez Spółkę w zaistniałych okolicznościach niniejszej sprawy skłaniają jej działania nakierowane, poprzez tworzenie przesłanek do zawieszenia postępowania, na uniemożliwienie rozstrzygnięcia zawisłej przed WSA sprawy. Uwzględniając całokształt okoliczności, w szczególności inicjatywę Sądu zmierzającą do zakończenia postępowań i działania Spółki podejmowane niezwłocznie w następstwie zawiadomień o rozprawach, należało dojść do wniosku, że prawdziwą intencją Spółki zawoalowaną instytucją zawieszenia postępowania, było uzyskanie efektu w postaci niedopuszczenia do wydania orzeczenia kończącego postępowanie, wbrew sensowi instytucji zawieszenia postępowania. W konsekwencji zachowanie takie, choć zgodne z literą prawa, nie może zasługiwać na ochronę. Zaaprobowanie takiego zachowania podatnika naruszałoby zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

26 W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania zostało wydane przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim - w oparciu o dane z KRS wynikające w momencie wydawania omawianego postanowienia - zgodnie z art. 130 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

27 Tym samym nie zasługują na uwzględnienie sformułowane w zażaleniu zarzuty Skarżącej strony.

28 W tym stanie rzeczy, stosownie do treści art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.