Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r., I FZ 255/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r., I FZ 255/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 czerwca 2016 r. , sygn. akt I SA/Bd 151/16 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 6 czerwca 2016 r., I SA/Bd 151/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę P. J. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (dalej: DIS) z 16 marca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r.

3 W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 8 marca 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie Sądu wobec niezastania skarżącego została złożona w placówce pocztowej, o czym zawiadomienie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata 5 kwietnia 2016 r. Korespondencja ta została powtórnie awizowana 13 kwietnia 2016 r., po czym w wyniku nieodebrania została zwrócona nadawcy 21 kwietnia 2016 r.

4 Sąd pierwszej instancji uznał, że skuteczne doręczenie zarządzenia wzywającego skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego nastąpiło 19 kwietnia 2016 r., a termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął z dniem 26 kwietnia 2016 r. Sąd podkreślił, że skarżący nie uiścił wymaganego wpisu.

5 Powołując się na art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis podlega odrzuceniu przez sąd. W konsekwencji niewykonania zarządzenia Sądu i nieuiszczenia wpisu przez skarżącego, skarga podlegał odrzuceniu.

6 W wywiedzionym od powyższego rozstrzygnięcia zażaleniu skarżący wyjaśnił, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy równolegle toczą się dwie jego sprawy w związku ze skargami na decyzje organów podatkowych w podatku od towarów i usług za lata 2009 i 2010 r. i cały czas prowadzi z Sądem równorzędną korespondencję w odniesieniu do tych dwóch lat: 2009 i 2010 o kolejnych sygnaturach I SA/Bd 151/16 oraz I SA/Bd 152/16. Całą korespondencję w tych sprawach odbiera w Urzędzie Pocztowym w G. Jego zdaniem nie ma takiej możliwości aby nie odebrał awizowanej korespondencji, ponieważ trafia ona w całości do skrytki: P. J. Skrytka Pocztowa nr [...]. Oświadczył dalej, że awizo w tej sprawie w ogóle nie dostał do skrytki do ręki. W załączeniu zażalenia, załączył dodatkowo inne dokumenty-korespondencję m.in. też z WSA, które niezbicie potwierdzają jego osobiste wizyty na poczcie G., gdzie odbiera korespondencję. Wynika z nich, że był na poczcie w dniach: 8 i 23 marca, 4 i 18 kwietnia oraz 4 maja 2016 r. Zatem, jak stwierdził, jest to niezbity dowód, że nie był informowany o korespondencji z Sądu w tej sprawie. Wskazując na możliwe przyczyny braku awizo, podatnik zwrócił uwagę, że okres którego dotyczy nie otrzymana korespondencja, był ściśle związany z brakami kadrowymi w urzędzie spowodowanymi czasem urlopów i zwolnień pracowniczych.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

9 W sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący nie odebrał przesyłki zawierającej wezwanie do sądu i korespondencja ta po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona nadawcy.

10 Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji skuteczności doręczenia skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego.

11 Skarżący w rozpatrywanej sprawie kwestionuje skuteczność dokonania doręczenia zastępczego na mocy ww. zarządzenia.

12 Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przy rozpatrywaniu skargi skarżącego na decyzję DIS kwestia prawidłowości zastosowania przez WSA trybu doręczenia zastępczego (art. 73 p.p.s.a.) była już przedmiotem kontroli NSA.

13 Postanowieniem z 29 lutego 2015 r. NSA uznał, że zawiadomienie skarżącego zostało dokonane z naruszeniem przepisów procedury sądowoadministracyjnej i uchylił postanowienie WSA odrzucające skargę. Zasadniczym powodem uchylenia postanowienia był fakt, że z dołączonego do akt sprawy potwierdzenia odbioru nie wynikała data pierwotnego awizowania wezwania, a więc nie można była przyjąć, że w sprawie zaistniała fikcja prawna doręczenia z art. 73 p.p.s.a.

14 Należy zaznaczyć, że w rozpatrywanej sprawie sytuacja faktyczna jest inna. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wyraźnie wynika zarówno data pierwszego awizowania jak i miejsce pozostawienia przesyłki sądowej do odbioru przez adresata. Sporne w niniejszej sprawie jest natomiast, czy w sytuacji, w której korespondencja sądowa (zarówno kwestionowana przesyłka jak i wcześniejsze pisma sądowe) była adresowana do skarżącego na podany przez niego adres skrytki pocztowej, pozostawienie zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w oddawczej skrzynce pocztowej adresata pozwala na przyjęcie, że doszło do doręczenia przesyłki w trybie tzw. doręczenia zastępczego.

15 Zgodnie z art. 65 § 1 p.p.s.a. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. W § 2 tego artykułu przewidziano, że do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.

16 Zgodnie z art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.).

17 Przyjmuje się, że fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 P.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, które to doręczenie jest oparte na domniemaniu, że zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia warunków określonych w art. 73 § 2 i § 3 p.p.s.a. i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 589/14, LEX nr 1447223).

18 Zgodnie z szczegółową regulacją zawartą w rozporządzeniu do przesyłki dołącza się formularz potwierdzenia odbioru, którego wzór określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Przesyłkę doręcza się wskazanemu na niej adresatowi (doręczenie właściwe), a innemu odbiorcy w przypadkach, o których mowa w art. 138 Kodeksu postępowania cywilnego (doręczenie zastępcze) (§ 3 ust. 1).

19 Przewidziane w art. 139 § 1 K.p.c. zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sporządza doręczający, wskazując w nim placówkę pocztową operatora lub urząd gminy, z którego przesyłkę należy odebrać w ciągu siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia; zawiadomienie pozostawia w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej (§ 6 ust. 2). Po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający: dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis; oddaje przesyłkę niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora lub właściwego urzędu gminy (§ 7 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia). Jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora w terminie, o którym mowa w § 7 ust. 3, placówka pocztowa operatora: 1) sporządza, według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia, powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, które doręczający niezwłocznie pozostawia w drzwiach adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej; w przypadku doręczenia, o którym mowa w art. 135 § 2 K.p.c., powtórne zawiadomienie pozostawia placówka pocztowa operatora w skrytce pocztowej adresata; 2) zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem; 3) przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego zawiadomienia. (§ 8 ust. 2). Przesyłkę niepodjętą placówka pocztowa operatora opatruje na stronie adresowej adnotacją "nie podjęto w terminie" oraz odciskiem datownika i wraz z formularzem potwierdzenia odbioru odsyła sądowi wysyłającemu niezwłocznie po upływie ostatniego dnia do odbioru przesyłki (§ 10). Jeżeli do doręczenia przesyłki nie doszło, w razie odmowy przyjęcia przesyłki, a także jeżeli przesyłki nie można doręczyć z powodów określonych w art. 136 § 2 i art. 139 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, doręczający dokonuje adnotacji o przyczynie niedoręczenia przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru, umieszcza datę i składa swój podpis.

20 Aby zatem przyjąć, że nie ma żadnych wątpliwości co do prawidłowości doręczenia w trybie określonym w art. 73 p.p.s.a., z dowodu doręczenia powinno wynikać: jaka była przyczyna, z powodu której nie dokonano doręczenia "właściwego", że zawiadomienie o przesyłce dwukrotnie umieszczono w jednym z miejsc wymienionych w art. 73 § 2 p.p.s.a. oraz że upłynął 14-dniowy termin przechowywania przesyłki.

21 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie błędnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że doręczenie w tzw. trybie zastępczym zostało dokonane prawidłowo.

22 Należy podkreślić, że przesyłka sądowa zawierająca wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego adresowana była przez Sąd na podany przez skarżącego adres skrytki pocztowej. Natomiast na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jako miejsce pozostawienia zawiadomienia zaznaczono rubrykę "skrzynka odbiorcza adresata". Dodatkowo na powtórnym awizo oprócz daty znajduje się pieczątka "nie zastano", co wskazuje na próbę doręczenia do miejsca zamieszkania adresata.

23 W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący jako adres do doręczeń wskazał adres skrytki pocztowej. Adres ten został przez Sąd pierwszej instancji zaakceptowany, o czym świadczy dotychczasowa korespondencja ze skarżącym w sprawie. W tej sytuacji należy przyjąć, że w przypadku braku odbioru przesyłki przez adresata, zawiadomienie, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. powinno zostać pozostawione we wskazanej przez skarżącego skrytce pocztowej.

24 Po raz kolejny należy podkreślić szczególny formalizm związany z badaniem prawidłowości doręczenia w trybie zastępczym podyktowany jest możliwością wystąpienia potencjalnych negatywnych dla strony skutków doręczenia w tym trybie.

25 W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że zaistniała fikcja prawna doręczenia z omawianego art. 73 p.p.s.a., ze względu na błędne miejsce pozostawienia zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki przez skarżącego. W sytuacji, gdy pismo sądowe adresowane jest na wskazany przez skarżącego adres skrytki pocztowej (bez wskazywania innego adresu, w tym adresu zamieszkania adresata) w tej skrytce należało również umieścić zawiadomienie o możliwości odebrania przesyłki.

26 W sprawie konieczne będzie zatem ponowne doręczenie spornej przesyłki.

27 Mając na uwadze powyżej przedstawione względy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.