Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r., I FZ 167/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r., I FZ 167/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Po 386/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2008 r. styczeń, luty, wrzesień, październik i listopad 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia postępowania w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 I FZ 167/16

3 Uzasadnienie

4 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygnaturze akt I SA/Po 386/15, działając na podstawie art. 246 § 1pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odmówił G.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 15 grudnia 2014 roku w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2008 r., styczeń , luty, wrzesień, październik i listopad 2009 r., wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia postępowania w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia, czerwiec, lipiec i od września do listopada 2008 r., wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 386/15, odrzucił skargę G.K. na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Z kolei postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r., ten sam Sąd odrzucił skargę kasacyjną od tego orzeczenia. W następstwie tego Skarżący pismem z dnia 24 grudnia 2015 roku wniósł zażalenie na to postanowienie, w którym zawarł uzupełniony pismem z dnia 14 stycznia 2016 roku wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Na wcześniejszym etapie postępowania, Skarżący wnosząc skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 28 maja 2015 r. odrzucającego skargę, Skarżący również wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 roku w sprawie o sygnaturze akt I FZ 378/15, oddalił zażalenie na to postanowienie. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 24 grudnia 2015 roku, uzupełnionym pismem z dnia 14 stycznia 2016 roku, podniósł, że jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu z powodu długotrwałej choroby. Pismem z dnia 29 grudnia 2015 r. przesłał do Sądu kserokopie dokumentacji medycznej. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2016 r., Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, m.in. poprzez wyjaśnienie: - czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, czy mieszka z ww. osobami pod tym samym adresem; - podanie do kogo należy mieszkanie (pokój), w którym mieszka skarżący; jeżeli skarżący najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu; - czy żona, córka i syn skarżącego uzyskują dochody, a jeśli tak to podać ich źródła oraz wysokość; - precyzyjne wskazanie wydatków jakie skarżący obecnie ponosi w związku z leczeniem (przedłożenie faktur/paragonów za zakupione leki, odbyte zabiegi); - wskazanie celu, na jaki został zaciągnięty przez skarżącego kredyt w A. Banku (przedłożenie umowy); - w związku ze stwierdzeniem we wniosku, że skarżący "coraz bardziej się zadłuża" - podanie aktualnego zadłużenia ze wskazaniem wierzycieli i kwot długu (np. przedłożenie umów kredytu, pożyczek, itp.); - złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, jego żony, córki i syna; - czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). Odpowiadając na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 14 kwietnia 2016 r., Skarżący wyjaśnił, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, pomimo zamieszkiwania z nimi w jednym lokalu. Oświadczył, że mieszkanie należy do żony, a on zajmuje tylko jeden pokój z dostępem do łazienki oraz kuchni. Z tego tytułu przekazuje żonie kwotę 500 zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że z uwagi na pogorszenie się jego stanu zdrowia, obecnie ponosi wyższe wydatki na zakup leków, które oszacował na kwotę ok. 575 zł miesięcznie. Skarżący ponownie podkreślił, że jego żona odmawia podania mu wysokości osiąganych przez nią dochodów z tytułu zatrudnienia. Zaznaczył przy tym, że z żoną jest w separacji i nie dysponuje żadnymi instrumentami prawnymi, aby zmusić żonę do podania osiąganych przez nią dochodów. Stwierdził także, że nie może uzyskać w żaden sposób informacji o dochodach córki. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że kredyt zaciągnął na leczenie (przedłożył kserokopię umowy kredytowej z dnia 8 sierpnia 2015 r.). Jednocześnie oświadczył, że obecnie posiada zadłużenie wobec ZUS, urzędu skarbowego i osób prywatnych. Stwierdził, że jego coraz gorszą sytuację finansową potwierdza zwiększający się debet na koncie. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy MOPS. Do pisma załączył m.in. wyciągi z rachunku bankowego od 18 września 2015 r. do 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek Skarżącego uznał, że nie spełnia on przesłanek przyznania prawa pomocy w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że kluczowe znaczenie dla rozpoznania złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wniosku ma okoliczność, że jest to kolejny (drugi) wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wniesiony w niniejszej sprawie. Postępowanie zainicjowane pierwszym wnioskiem Skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostało prawomocnie rozstrzygnięte postanowieniem NSA z dnia 16 listopada 2015 r., o sygn. akt I FZ 378/15, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2015 r., o sygn. akt I SA/Po 386/15, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. Postanowienie to mimo, iż rozstrzyga wniosek, co do istoty, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, co oznacza w ocenie Sądu, że znajduje do niego zastosowanie art. 165 p.p.s.a. Dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 czerwca 2015 r. i wniosku uzupełnionego pismem z dnia 14 stycznia 2016r., Sąd stwierdził, że Skarżący w złożonym powtórnie wniosku nie podniósł okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę prawomocnego orzeczenia Sądu I instancji z dnia 26 sierpnia 2015 r., albowiem w wyniku niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej (rozpatrywanej w realiach niniejszej sprawy także przez pryzmat sytuacji finansowej i majątkowej jego żony i córki), nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 245 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację i odmówienie przyznania prawa pomocy w sytuacji, kiedy Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, szczególnie w sytuacji kiedy przy sporządzeniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej obowiązuje przymus adwokacki. Zarzucił też pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść Skarżącego, w tym pogarszającego się stanu zdrowia Skarżącego oraz wzrostu wydatków na leczenie. Zarzucono dalej, że Sąd naruszył art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku, przez ograniczenie dostępu do sądu oraz naruszenie art. 78 Konstytucji RP, przez ograniczenie prawa do odwołania wskutek odmowy udzielenia prawa pomocy. Wskazując na powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04,CBOSA). Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając bowiem, że stan zdrowia Skarżącego uległ pogorszeniu co wiąże się z koniecznością zwiększenia wydatków na koszty leczenia, nie można uznać, że sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze Skarżącego nie pozwalają mu ponieść pełnych kosztów postępowania. Wpis od zażalenia na postanowienie w rozpoznawanej sprawie wynosi bowiem 100,00 zł, co wynika z § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2006 r., Nr 45, poz. 322). Biorąc zatem pod uwagę deklarowaną przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokość osiąganych przez niego miesięcznie dochodów (1.750,00 zł renty oraz 1.246,00 wynagrodzenia za pracę) z deklarowanymi miesięcznymi obciążeniami oraz z wysokością wpisu od zażalenia, należy uznać, że jest on w stanie ponieść koszt należnego wpisu, a także koszt wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Tym samym, zarzuty zażalenia wskazujące na naruszenie art. 245 p.p.s.a., a także art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, oraz art. 78 Konstytucji RP, należało oddalić. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.