Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., I FZ 16/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., I FZ 16/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Po 975/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 26 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 975/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że pismem z dnia 28 sierpnia 2013 r. M. R. (dalej jako "skarżący"), reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 26 lipca 2013 r. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 27 sierpnia 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

4 Uzasadniając wniosek skarżący podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki, nie ma żony ani dzieci. Wskazał, że jest zatrudniony jako pracownik magazynowy u I. R. prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w Z. Skarżący podał, że od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, którego miesięczna rata wynosi około 1.100 zł, resztę przeznacza na wyżywienie. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą PPHU "R." nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na swój stan zdrowia i opiekę nad 75-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. W tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu od skargi w niniejszej sprawie, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych - matki. Wnioskodawca wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, tj. siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości 1.500 zł brutto.

5 Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia podkreślił, że złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia są niepełne, a zatem nie było możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

7 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że skarżący w sposób wybiórczy potraktował skierowane do niego wezwanie Sądu z dnia 14 października 2013 r. do uzupełnienia wniosku i przedstawił jedynie informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej i finansowej. Sąd stwierdził, że skarżący takim działaniem uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku - od wpisu od skargi.

8 Sąd uznał, że skarżący, pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki bankowe posiada. Nie podał, czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Oświadczył natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kwocie 1.600 zł, z kwoty tej kilkaset złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Ponadto pomaga matce w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata wynosi około 1.100 zł. Z udzielonej przez skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres.

9 Sąd przypomniał, że z akt sprawy o sygn. I SA/Po 962/12 wynika, że na dzień 7 stycznia 2013 r. do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. 10.676 euro, podzielona na 50 rat po ok. 260 euro (oświadczenie skarżącego z dnia 7 stycznia 2013 r. i załączona do niego kserokopia wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w K. B. S.A. – k. 69 i 76 akt sądowych założonych do sprawy I SA/Po 962/12).

10 Sąd wskazał, że skarżący oświadczył, iż nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, a jedynie przebywa u niej okazjonalnie. Jednakże nie wyjaśnił gdzie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki. Z udzielonych przez wnioskodawcę wyjaśnień wynika, że jego matka uzyskuje dochody netto w wysokości około 1.244 zł, przy czym rata kredytu wynosi 1.100 zł. Wobec tego skarżący pomaga swojej matce w spłacie kredytu hipotecznego i opłaceniu rachunków za media. Skarżący ponosi również koszty swojego wyżywienia, które określił na kwotę kilkuset złotych miesięcznie. Wnioskodawca jednakże nie podał dokładnej kwoty, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi m.in. koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, środków czystości. Nie wiadomo również w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi wydatki na swoje utrzymanie, co w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, że korzysta z pomocy finansowej wnioskodawcy również ma znaczenie. Skarżący nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich pięciu lat posiadał jakieś nieruchomości. W ocenie Sądu, skoro skarżący twierdzi, że pomieszkuje okazjonalnie u matki, a jednocześnie nie wskazuje, że przebywa w jakimkolwiek innym miejscu, to przyjąć należy, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, a zatem powinien, odpowiadając na wezwanie, przedłożyć wnioskowane przez referendarza dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej swojej matki.

11 Zdaniem Sądu, wiarygodność złożonego oświadczenia podważa również fakt, iż z akt sprawy o sygn. I SA/Po 962/12, wynika, że skarżący M. R. w dniu 15 października 2013 r. wpłacił gotówką do kasy WSA w Poznaniu tytułem "wpis od skargi kasacyjnej" kwotę w wysokości 2.204 zł. Ponadto z akt tej sprawy wynika, że skarżący w dniu 9 maja 2013 r. uiścił kwotę 4.408 zł tytułem "M. R. i J.R. byli wspólnicy s.c." oraz uiścił kwotę w sprawie o sygn. akt I SA/Po 963/12 w wysokości 7.061 zł tytułem "R. J. - wpis od skargi". Podkreślenia wymaga, że skarżący w sprzeciwie nie wyjaśnił, skąd posiadał środki na pokrycie w/w opłat sądowych.

12 Powołane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych przez wnioskodawcę informacji. Zasadne jest zatem stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu, a także w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej i finansowej.

13 Konkludując Sąd stwierdził, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych.

14 Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przed adwokata, w którym zarzucił naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), poprzez:

15 - niewłaściwe ich zastosowanie, a w konsekwencji wydanie orzeczenia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy wniosek zawierał uzasadnione żądanie w tym zakresie, ponieważ możliwości finansowe i sytuacja materialna i rodzinna skarżącego wskazują wprost na brak możliwości poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania w sprawie, a w szczególności w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, co uniemożliwia skarżącemu realizację jego prawa podmiotowego do obrony,

16 - niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w uznaniu, że oświadczenia złożone przez skarżonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia 16 września 2013 r., zawierającym wyjaśnienia uzupełniające do wskazanego oświadczenia są niepełne, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej możliwości płatniczych.

17 Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Zażalenie nie jest zasadne.

20 Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.

21 W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

22 Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.

23 Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę

24 środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

25 Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

26 Ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13).

27 Zważyć należy, że pismem z dnia 14 października 2013 r. skarżący wezwany został przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

28 1) podanie czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką,

29 2) złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. złożonych przez skarżącego i jego matkę,

30 3) złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do jego matki,

31 4) podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu matka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody,

32 5) podanie czy skarżący i jego matka posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji,

33 6) podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki z rozbiciem na poszczególne wydatki,

34 7) podanie czy skarżący lub jego matka uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej.

35 8) podanie czy matka skarżącego posiada jakieś nieruchomości, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty,

36 9) złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie sześć miesięcy,

37 10) podanie czy skarżący w okresie ostatnich pięciu lat posiadał jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie i czy je zbył, jeżeli tak to kiedy, ewentualnie czy posiada środki ze sprzedaży tych nieruchomości,

38 11) podanie czy skarżący jest osobą rozwiedzioną, jeżeli tak to od kiedy i czy został dokonany podział majątku wspólnego, jeżeli tak to w jaki sposób.

39 Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że skarżący odnosząc się do powyższego wezwania potraktował je wybiórczo. Przede wszystkim nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśniając również czy takowe posiada, nie podał, czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Pomimo oświadczenia, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, a jedynie przebywa u niej okazjonalnie, nie wskazał, w gdzie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki.

40 Powyższe skutkuje tym, że złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty są niepełne, przez co niemożliwym stało się zweryfikowanie jego sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych.

41 Z całą stanowczością stwierdzić należy zatem, że skarżący nie dochował należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku, nie przedstawił całości dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z dnia 14 października 2013 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jego strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

42 Zauważyć także należy, że w zażaleniu jedynie w sposób ogólnikowy odniesiono się do sytuacji majątkowej skarżącego. Nie wskazano przy tym na żadne okoliczności czy dowody mogące uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które pominąłby w swych rozważaniach Sąd I instancji.

43 Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenie Sądu I instancji uznał za prawidłowe. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a.

44 Mając te wszystkie okoliczności na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.