Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., I FZ 126/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., I FZ 126/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 736/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 15 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 12 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 736/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. P. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora izby Skarbowej w L. z dnia 15 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r.

3 W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (poza samochodem RENAULT z 2003r. o wartości około 5000 zł) ani zasobów pieniężnych, utrzymuje się z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, w której przychód w 2012r. wyniósł 23496,00 zł, a wydatki 25088,00 (strata 1592,00 zł), ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie w wysokości około 900,00 zł (na benzynę, wyżywienie, ubranie), nie pozostaje z żadną inną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Załączył kopie deklaracji VAT-7 za I i II kwartał 2012 r.

4 Na wezwanie do złożenia oświadczeń uzupełniających skarżący wyjaśnił, że: stratę w działalności gospodarczej finansuje ze środków pieniężnych uzyskanych w spadku (w kwocie 29876,00 zł), te środki, obok środków z karty kredytowej, służą też do pokrycia kosztów utrzymania, posiada 3 rachunki bankowe, nie posiada zaś kont lub lokat dewizowych, zamieszkuje w budynku mieszkalnym na nieruchomości stanowiącej współwłasność jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, oraz syna. Załączniki w postaci oświadczeń potwierdzających powyższe dane oraz kopii deklaracji VAT-7 za III kwartał 2012r., kopii zgłoszenia SD-Z2 z 15.10.2012r., wyciągów z rachunków bankowych oraz zaświadczenia z Banku BPS z 26.10.2012r., kopii wyciągu z rachunku karty kredytowej z 21.10.2012r. (z saldem zadłużenia 22892,70 zł, spłatą kwoty 1180,00 zł 3.10.2012r. i wypłatą środków w kwocie 1500,00 zł 4.10.2012r.), odpisu z księgi wieczystej nieruchomości, w której zamieszkuje i kopii wypisu z rejestru gruntów i budynków, a nadto oświadczenia, z którego wynika, że za miesiące lipiec – wrzesień 2012r. jego działalność gospodarcza prowadzona była ze stratą za każdy miesiąc w wysokości, odpowiednio: 6951,55 zł, 6816,56 zł i 6393,66 zł oraz kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2012r., złożył, zgodnie z wezwaniem, do akt sprawy I SA/Lu 733/12.

5 Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.

6 W sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, ani z synem. Dodał, że od momentu ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej więź gospodarcza pomiędzy nim, jego żoną i synem nie funkcjonuje, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, samodzielnie ponosi wydatki i nie utrzymuje z żoną kontaktów, poza wspólnym zamieszkiwaniem we wskazanej nieruchomości.

7 W piśmie z 7.01.2013r. strona dodatkowo wskazała, że w ramach działalności gospodarczej pobiera czynsz za podnajem lokalu, nie ponosi żadnych świadczeń w związku z zamieszkiwaniem w budynku niestanowiącym jego własności, w którym użyczono mu jedno pomieszczenie (w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą większość czasu spędza w biurze lub w podróżach służbowych), nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ani z żoną, ani z synem, który mieszka pod innym adresem, a nadwyżka przychodów nad kosztami z działalności gospodarczej w 2011r. została przeznaczona w części na darowiznę dla syna (90000,00 zł 11.01.2011r.) oraz w pozostałej części na pokrycie wcześniej zaciągniętych zobowiązań związanych z działalnością gospodarczą. Do pisma dołączył kopie: aktu notarialnego z 9.12.2005r. – umowa ustanowienia rozdzielności majątkowej i umów najmu z 21.02.2011r. i z 20.03.2011r. (z aneksem).

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny, wskazując na szereg nieścisłości w przedstawionych przez skarżącego danych dotyczących jego sytuacji rodzinnej, dochodów i stanu majątkowego stwierdził, że są one niepełne i niewiarygodne. Nie można, zdaniem sądu uznać, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny skarżący nie może (nie mógł) przeznaczyć na opłacenie należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie, a także w pozostałych sprawach skarżącego, w łącznej wysokości 8629,00 zł, środków pieniężnych uzyskanych w spadku (nieujawnionych w formularzu PPF; 29876,00 zł), z których finansuje stratę w działalności gospodarczej. W ocenie sądu ponoszenie wydatków związanych z działalnością gospodarczą nie może uzasadniać przeniesienia na ogół obywateli finansowego ciężaru prowadzenia przez skarżącego spraw przed sądem administracyjnym.

9 W zażaleniu strona zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy w złożonym wniosku skarżący wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

13 W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego sąd pierwszej instancji w sposób szczegółowy i rzetelny dokonał analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, w zakresie w jakim pozwalały na to przedłożone przez stronę oświadczenia i dokumenty źródłowe. Za niewiarygodne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał w szczególności wyjaśnienie skarżącego, że z nadwyżki przychodów nad wydatkami osiągniętej z działalności gospodarczej w 2011r. (dochód do opodatkowania za 2011r. wykazano w kwocie 189871,21 zł;) darował on synowi S. 90000,00 zł, bowiem skarżący nie tylko nie wykazał, że darowizna taka faktycznie miała miejsce, ale także dlatego, że darowizna miała mieć miejsce 11.01.2011r., gdy dochód (powodujący obowiązek uiszczenia zaliczki na podatek dochodowy) powstał w III kwartale 2011r. Zdaniem sądu nie jest także wiarygodne twierdzenie, że od momentu ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej nie funkcjonuje więź gospodarcza między skarżącym i jego żoną, skoro umowa o ustanowieniu rozdzielności majątkowej zawarta została jeszcze przed zawarciem małżeństwa, a skarżący zamieszkuje w budynku stanowiącym współwłasność żony (i syna) nie ponosząc w związku z tym żadnych obciążeń finansowych. Powyższe stwierdzenia sądu pierwszej instancji należy uznać za słuszne i uzasadnione, tym bardziej, że strona tych ustaleń nie kwestionuje.

14 W zażaleniu strona jedynie nie zgodziła się z sądem pierwszej instancji, że ponoszenie wydatków związanych z działalnością gospodarczą nie może uzasadniać przeniesienia na ogół obywateli finansowego ciężaru prowadzenia przez skarżącego spraw przed sądem administracyjnym. Odnosząc się do powyższego należy przypomnieć, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy, czy jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Prawo pomocy przysługuje osobom, które nie mają możliwości dokonać zmian i oszczędności w swoich wydatkach. Do podobnych wniosków prowadzi analiza orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreśla się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 438/12 dostępne: CBOSA). Wobec powyższych uwag zarzut strony należało uznać za nieuzasadniony.

15 Niezrozumiałe jest też stwierdzenie zawarte w zażaleniu, że sąd winien wziąć pod uwagę wysokość wpisów w innych prowadzonych wobec skarżącego postępowaniach, w sytuacji gdy w uzasadnieniu sąd pierwszej instancji, określając wysokość obciążenia jakie strona jest zobowiązana ponieść tytułem wpisu, wymienił również pozostałe sprawy skarżącego i podał sumę wpisów we wszystkich tych sprawach (8629,00 zł).

16 W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, Z tego względu sąd pierwszej instancji słusznie odmówił przyznania prawa pomocy i brak jest podstaw do wzruszenia tego postanowienia.

17 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.