Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r., I FZ 112/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r., I FZ 112/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1351/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 23 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. postanawia: 1) sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w rubrum postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1351/13 w ten sposób, że pod datą "17 marca 2014 r.", poczynając od lewej strony rubrum wpisać "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie:", 2) oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1351/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

3 W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny W. K. (dalej jako "skarżąca") nie poparła dowodami, o które była wzywana.

4 Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwiało pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ocenie Sądu niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącą od przedłożenia np. dokumentów potwierdzających, że jest bezrobotna, dokumentów dotyczących prowadzonych egzekucji, czy też zeznania podatkowego, a także oświadczenia w zakresie jej stanu cywilnego oraz wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Zdaniem Sądu informacje, o które wezwano skarżącą są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Sąd wskazał, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia

5 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

6 Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zarzucając błędne przyjęcie, że dane zawarte we wniosku i oświadczeniu są niekompletne i nie pozwalają ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej strony skarżącej oraz pominięcie okoliczności zadłużenia skarżącej, wynikającej z decyzji stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania sądowego.

7 Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zażalenie nie jest zasadne.

10 Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.

11 W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

12 Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.

13 Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę

14 środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

15 Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

16 Ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13).

17 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd i instancji słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

18 Zważyć należy, że pismem z dnia 10 stycznia 2014 r. skarżąca wezwana została przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego; aktualne dokumenty potwierdzające prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącej za okres od 15 listopada 2013 r. do 10 stycznia 2014 r.; dodatkowe oświadczenie, czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak, referendarz zobowiązał do podania aktualnych źródeł i wysokości dochodu męża skarżącej z dokumentami to potwierdzającymi za okres ostatnich trzech miesięcy albo wyroku rozwiązującego małżeństwo skarżącej; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy; aktualny dokument potwierdzający zobowiązanie męża skarżącej do przekazywania alimentów na rzecz syna oraz określającego wysokość tych alimentów; dodatkowe oświadczenie o aktualnych źródłach utrzymania skarżącej oraz wysokości otrzymywanych środków pieniężnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenie właściwej ds. zdrowia jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżąca (jej rodzina) korzystała (korzysta) w okresie ostatnich sześciu miesięcy z pomocy społecznej i jaka była wysokość udzielonej pomocy w tym okresie; zaświadczenie powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca posiada status osoby bezrobotnej z prawem/ bez prawa do zasiłku.

19 Skarżącą nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku przedstawienia w/w wymienionych dokumentów. Z całą stanowczością stwierdzić należy zatem, że skarżąca nie dochowała należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżąca mimo ciążącego na niej obowiązku, nie przedstawiła dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z dnia 10 stycznia 2014 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jej strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

20 Zauważyć także należy, że w zażaleniu jedynie w sposób ogólnikowy odniesiono się do sytuacji majątkowej skarżącej. Nie wskazano przy tym żadnych dowodów mogących uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które pominąłby w swych rozważaniach Sąd I instancji.

21 Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe, zaś zażalenie jako bezpodstawne podlega oddaleniu.

22 Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

23 W trakcie rozpoznawania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł oczywistą omyłkę pisarską zawartą w rubrum zaskarżonego postanowienia, o jej sprostowaniu orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.