Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2022 r., I FZ 106/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2022 r., I FZ 106/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 4 października 2019 r., nr 388000-COP.4103.1.2019.5.AK w przedmiocie określenia zobowiązania oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca 2017 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę kasacyjną F. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") od wyroku tego Sądu z 24 stycznia 2022 r. w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z 4 października 2019 r. w przedmiocie określenia zobowiązania oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca 2017 r.

3 Postanowienie, podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu, jest dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: "CBOSA").

4 Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wynika, że przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej było jej wniesienie po terminie.

5 Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, odpis powyższego wyroku wraz ze sporządzonym na wniosek Spółki uzasadnieniem, został przesłany pełnomocnikowi Skarżącej na wskazany przez niego adres. Z powodu niemożności doręczenia przesyłki, pozostawiono ją na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej Wrocław 14. Adnotację tę opatrzono datą 25 lutego 2022 r. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, pismo awizowano powtórnie 7 marca 2022 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Powyższa korespondencja, jako niepodjęta w terminie, wróciła do Sądu i została uznana za doręczoną z dniem 11 marca 2022 r.

6 Następnie, tj. 23 marca 2022 r. w sekretariacie Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu stawiła się prezes zarządu Spółki – M. C., której wydano niepodjętą korespondencję kierowaną do pełnomocnika Skarżącej.

7 Skarga kasacyjna od wskazanego wyżej wyroku została nadana przez pełnomocnika Skarżącej 13 kwietnia 2022 r., co potwierdza data stempla pocztowego na kopercie.

8 Powołując się na art. 173 § 1, art. 177 § 1 oraz art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji wskazał na zasady doręczania pism w sposób zastępczy i podniósł, że mając na uwadze dwukrotne awizowanie przesyłki (25 lutego 2022 r. i 7 marca 2022 r.), datą skutecznego doręczenia zastępczego był dzień 11 marca 2022 r., wobec powyższego trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 11 kwietnia 2022 r.

9 Ponieważ skarga kasacyjna wniesiona została listem poleconym nadanym 13 kwietnia 2022 r., Sąd pierwszej instancji odrzucił ją, jako wniesioną po terminie, na podstawie art. 178 p.p.s.a.

10 W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła:

11 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, został prawidłowo doręczony w sposób tradycyjny - w formie papierowej za pośrednictwem operatora publicznego;

12 2) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, podczas gdy pełnomocnikowi Skarżącej nie doręczono awiza informującego o otrzymaniu przesyłki i pozostawieniu w Urzędzie Pocztowym do odbioru;

13 - naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

14 3) art. 65 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 73 § 1 - § 4 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy wystąpiły wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem brak było podstaw do doręczenia w formie papierowej odpisu wyroku w sprawie, jak też zaskarżanego niniejszym zażaleniem postanowienia pełnomocnikowi Skarżącej za pośrednictwem operatora pocztowego;

15 4) art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. art. 65 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy przepis art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. nakazuje doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu, za pośrednictwem którego składane jest pismo, a pełnomocnik Skarżącej wniósł 24 stycznia 2022 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt. I SA/Op 519/19, w formie dokumentu elektronicznego przesłanego przez elektroniczną skrzynkę podawczą Sądu pierwszej instancji. Tym samym brak było podstaw do zastosowania doręczenia odpisu uzasadnienia wyroku na podstawie art. 65 § 1 p.p.s.a. przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 ze zm.);

16 5) art. 73 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że doręczenie przesyłki poleconej nastąpiło z dniem 11 marca 2022 r. za pośrednictwem operatora pocztowego z upływem 14 dni od zawiadomienia adresata o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej, podczas gdy pełnomocnik Skarżącej nie otrzymał zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej;

17 6) art. 178 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarga kasacyjna została złożona po upływie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy uzasadnienie wyroku, od którego doręczenia termin ten należy stosować, nie zostało pełnomocnikowi Skarżącej doręczone w sposób przewidziany w art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a.;

18 7) art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykania drogi sądowej;

19 8) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę ochrony interesu prawnego Skarżącej w drodze rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej w związku z niezasadnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie uchybiono terminowi do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19;

20 9) art. 2 Konstytucji RP, który określa zasady demokratycznego państwa urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej, którego naruszenie przejawiało się niedostrzeżeniu błędu Sądu w sposobie doręczenia uzasadnienia wyroku i zaakceptowanie niezgodnej z obowiązującymi przepisami formy doręczenia;

21 - poprzez niezastosowanie poniższych przepisów:

22 10) art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, które to przepisy gwarantują prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd.

23 Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

25 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

26 Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 177 § 1p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

27 Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 p.p.s.a.).

28 Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy i kiedy Spółce został doręczony odpis wyroku z 24 stycznia 2022 r. i czy w związku z tym Spółka zachowała przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

29 W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwe jest wnoszenie pisma w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, a sąd w konsekwencji doręcza dokumenty stronom korzystającym z tego trybu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na warunkach określonych w art. 74a p.p.s.a. Przez adres elektroniczny strony należy rozmieć adres konta na platformie ePUAP.

30 Stosownie do art. 74a § 1 p.p.s.a. doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków:

31 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo;

32 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny;

33 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny.

34 Z przepisów art. 74a p.p.s.a. wynika zatem, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest możliwe w toku całego postępowania.

35 Zgodnie z art. 74a § 2 p.p.s.a. jeżeli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, złożenie oświadczenia w formie papierowej należy uznać za nieskuteczne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OZ 250/22, CBOSA; a także B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 74a).

36 W niniejszej sprawie 24 stycznia 2022 r. profesjonalny pełnomocnik Skarżącej wniósł do Sądu pismo za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej (platformy ePUAP) o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19. Do wniosku Skarżącej nie zostały doręczone inne pisma, np. oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism drogą elektroniczną. W aktach sprawy nie ma żadnego innego pisma wniesionego drogą elektroniczną, w którym zawarto by takie oświadczenie.

37 Tymczasem Sąd pierwszej instancji przesłał pełnomocnikowi Skarżącej odpis wyroku z uzasadnieniem za pośrednictwem operatora pocztowego na adres wskazany przez pełnomocnika. Z powodu niemożności doręczenia przesyłki, pozostawiono ją na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej Wrocław 14. Adnotację tę opatrzono datą 25 lutego 2022 r. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, pismo awizowano powtórnie 7 marca 2022 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Powyższa korespondencja, jako niepodjęta w terminie, wróciła do Sądu i została uznana za doręczoną z dniem 11 marca 2022 r.

38 Niepodjętą korespondencję kierowaną do pełnomocnika Skarżącej, Sąd pierwszej instancji wydał 23 marca 2022 r. prezesowi zarządu Spółki, który w tym dniu stawił się w siedzibie Sądu.

39 Skarga kasacyjna od wskazanego wyżej wyroku została nadana przez pełnomocnika Skarżącej 13 kwietnia 2022 r., co potwierdza data stempla pocztowego na kopercie. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarga kasacyjna wniesiona została z uchybieniem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, liczonego od 11 marca 2022 r.

40 W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi, Sąd pierwszej instancji wskazuje jedynie na regulację prawną dotyczącą doręczeń zawartą w art. 65-73 p.p.s.a. (doręczenie przez operatora pocztowego). Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie wynika jednak, dlaczego Sąd pierwszej instancji doręczając odpis wyroku z uzasadnieniem pominął regulację zawartą w art. 74a § 1 p.p.s.a. Jak wskazała Skarżąca w zażaleniu na postanowienie, w dniu przesłania przez Spółkę drogą elektroniczną do Sądu wniosku o uzasadnienie i doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 519/19, został również przesłany drogą elektroniczną wniosek Spółki o uzasadnienie i doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 446/21 (CBOSA) w sprawie ze skargi Skarżącej. Odpis wyroku z uzasadnieniem w sprawie sygn. akt I SA/Op 446/21 został przesłany drogą elektroniczną na adres pełnomocnika Skarżącej 21 lutego 2022 r. i został doręczony 7 marca 2022 r., co potwierdza data podpisania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia odbioru w sposób o którym mowa w art. 74a § 3 pkt 2 p.p.s.a.

41 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych regulacji oraz w związku z treścią zażalenia, ocena dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odnośnie tego, że odpis wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem doręczono Skarżącej 11 marca 2022 r., była przedwczesna. W konsekwencji przedwcześnie również Sąd odrzucił skargę kasacyjną, jako wniesioną z uchybieniem terminu. Aktualna bowiem pozostaje do ustalenia kwestia, czy i kiedy Spółce został doręczony odpis wyroku z 24 stycznia 2022 r. i czy w związku z tym Spółka zachowała przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

42 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.