Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2007 r., I FSK 921/06

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2007 r., I FSK 921/06

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Mudrecki ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Juliusz Antosik Sędzia NSA Sylwester Marciniak Protokolant Karol Olton po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Bd 30/06 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M.S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 240 zł ( słownie: dwieście czterdzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Bd 30/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

3 Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w dniu 13 sierpnia 2005r., M. S. na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] września 2003 r., Nr [...].

4 Decyzją z dnia [...] września 2005r. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy odmówił wznowienia przedmiotowego postępowania, podnosząc w uzasadnieniu, że termin wynikający z art. 241 § 2 pkt 1 o.p. nie został dotrzymany, gdyż wniosek o wznowienie postępowania został nadany przesyłką poleconą w dniu 13 sierpnia 2005r., natomiast zastępcze doręczenie decyzji pełnomocnikowi skarżącej, nastąpiło w dniu 26 września 2003 r.

5 Od powyższej decyzji w dniu 27 września 2005r. skarżąca wniosła odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 240 § 1 pkt 4 o.p. poprzez odmowę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, a ponadto podniosła, iż pomimo posiadania przez organ informacji dotyczących aktualnego adresu jej pełnomocnika, żadna korespondencja na nowy adres nie była mu dostarczana, w tym również decyzja z dnia [...] września 2003 r. O tym fakcie skarżąca dowiedziała się w dniu 18 lipca 2005 r. i dlatego w dniu 14 sierpnia 2005 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Nadto skarżąca w odwołaniu podniosła, że jej pełnomocnik nie został zawiadomiony o możliwości wypowiedzenia się, co do zgromadzonych w sprawie dowodów, a co stanowi naruszenie art. 220 § 1 o.p.

6 Decyzją z dnia [...] listopada 2005r., Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja z dnia [...] września 2003 r. została zaadresowana i wysłana za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres pełnomocnika skarżącej T.S. (Kancelaria Adwokacka, ul. [...]). W związku z tym, że urząd pocztowy przesyłkę zwrócił z adnotacją "wyprowadził się", przedmiotowa decyzja została wysłana na adres domowy skarżącej ([...]). Zwrotne potwierdzenie odbioru opatrzone jest podpisem odbiorcy i datą 2 października 2005 r. W ocenie organu nie można w tym przypadku mówić o braku doręczenia, bo chociaż pełnomocnik decyzji nie otrzymał, to należy uznać ją za doręczoną stosownie do art. 146 § 1 i 2 o.p. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego posiadania informacji odnośnie znajomości aktualnego adresu pełnomocnika, Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy oświadczył, iż przywołane przez skarżącą w uzasadnieniu odwołania pismo z dnia 18 sierpnia 2003r., Nr [...], było odpowiedzią na złożony przez pełnomocnika wniosek w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego i zostało wysłane zgodnie z adresem wskazanym we wniosku. Ponadto organ podniósł, że okoliczność, iż skarżąca dopiero w dniu 18 lipca 2005 r. dowiedziała się, że reprezentujący ją pełnomocnik nigdy nie otrzymał fizycznie decyzji z dnia [...] września 2003 r., Nr [...], nie może stanowić przesłanki do wznowienia postępowania, bowiem stroną postępowania jest skarżąca, a ustanowienie pełnomocnika nie pozbawia w żaden sposób strony prawa do samodzielnego reprezentowania własnych interesów. Na tej podstawie organ uznał, że wiadomość o treści decyzji podjętej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] września 2003r., Nr [...], skarżąca powzięła w dniu 2 października 2003 r. i jest to data, od której należy liczyć bieg terminów przewidzianych w przepisach procedury podatkowej.

7 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 240 § 1 pkt 4 o.p., poprzez odmowę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy nie z własnej winy nie brała udziału w toczącym się wcześniej postępowaniu. W uzasadnieniu skargi powołała się na wyrok NSA z dnia 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86.

8 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd I instancji w szczególności wskazał, że w przedmiotowej sprawie strona swój wniosek o wznowienie postępowania oparła na przesłance określonej w art. 240 § 1 pkt 4 o.p., a obowiązkiem organu przed merytorycznym badaniem czy istotnie przesłanka ta zaistniała, było to czy wniosek o wznowienie postępowania został złożony w ustawowym terminie tzn. w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o wydaniu decyzji, której dotyczył wniosek wznowieniowy (art. 241 § 2 pkt 1 o.p.). Sąd kolejno zaznaczył, że z unormowania art. 241 § 2 pkt 1 o.p. wynika, iż miesięczny termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania rozpoczyna bieg od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. W związku z tym, że ustawodawca nie precyzuje, w jakich sytuacjach dochodzi do powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji należy przyjąć, iż każda sytuacja faktyczna, w której strona taką wiadomość powzięła powoduje rozpoczęcie biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

10 Według Sądu niezależnie od tego, że niekwestionowany przez skarżącą fakt doręczenia jej przedmiotowej decyzji wymiarowej nie rodził określonych skutków procesowych w odniesieniu do prowadzonego postępowania w zakresie podatku od towarów i usług, to fakt ten powodował, że skarżąca powzięła wiadomość o wydaniu tejże decyzji. Poczynając od dnia doręczenia decyzji, tj. od dnia 2 października 2003 r. rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania w dniu 13 sierpnia 2005 r. (data stempla pocztowego), a więc już po upływie terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 1 o.p.

11 Zdaniem Sądu I instancji powyższe dawało organom podatkowym w pełni uzasadnioną podstawę do odmowy wznowienia postępowania na podstawie art. 243 § 3 o.p.

12 W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości oraz wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

13 Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów postępowania, tj.

14 - art. 145 § 1 pkt lit. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) w związku art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa przez nieuwzględnianie skargi strony postępowania, a w konsekwencji odmowę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy strona w sposób przez siebie niezawiniony nie uczestniczyła w postępowaniu przed organem administracji publicznej.

15 Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że w doktrynie i orzecznictwie podnosi się, iż przesłanka z art. 240 § 1 pkt 4 o.p. zostaje spełniona zarówno wtedy, gdy strona nie brała udziału w całym postępowaniu, jak i wtedy gdy nie uczestniczyła w niektórych istotnych czynnościach. Nie ma przy tym znaczenia przyczyna nie uczestniczenia strony ani też wpływ tego faktu na treść decyzji.

16 Wskazał, że zgodnie z treścią art. 136 o.p. strona może działać przez pełnomocnika. Z kolei w myśl art. 145 § 2 o.p. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi. Wskazano na wyrok WSA w Opolu z dnia 5.08.2005r., I SA/Op 74/05, art. 40 § 2 k.p.a oraz postanowienie SN z dnia 9 września 1993 r., III ARN 45/93. Ponadto podniesiono, że doręczenie pisma stronie, mimo, iż ustanowiła ona pełnomocnika, jeżeli wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe, nie może być uznane za skuteczne. Wskazano na wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 2995/98, niepubl. Dodatkowo zaznaczono, że doktryna i orzecznictwo zgodnie stoją na stanowisku, iż w przypadku doręczenia pisma stronie i ustanowionemu pełnomocnikowi bądź przedstawicielowi -doręczenie pisma stronie - nie ma żadnego znaczenia procesowego. Wskazano na wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1996 r., SA/Gd 1685/95. Jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma, natomiast bieg terminu (np. do wniesienia środka odwoławczego) rozpoczyna się z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi. Wskazano na postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96, niepubl. oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27.10.2004r., I SA/Gd 1105/01.

17 Autor skargi kasacyjnej kolejno stwierdził, że od początku postępowania podatkowego prowadzonego przez Izbę Skarbową w Bydgoszczy M. S. reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten został w sposób przewidziany prawem uwidoczniony w aktach postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...].09.2003r. W związku ze zmianą siedziby kancelarii adwokackiej pełnomocnik powiadomił organ podatkowy o tym fakcie wypełniając tym samym obowiązek nałożony na niego na mocy art. 146 § 1 o.p. Z niezrozumiałych i niczym nieusprawiedliwionych względów organ podatkowy nie doręczył decyzji ostatecznej pełnomocnikowi strony. O fakcie niedoręczenia decyzji pełnomocnikowi strona dowiedziała się dopiero w dniu 18.07.2005r. dlatego też w ustawowo zakreślonym terminie - w dniu 13.08.2005r. - złożyła wniosek o wznowienie postępowania podatkowego.

18 Według skarżącego cytowane w skardze poglądy doktryny i judykatury prowadzą do jednoznacznego wniosku, że doręczenie decyzji tylko stronie zamiast jej pełnomocnikowi nie wywołuje żadnych skutków procesowych. W realiach niespornego stanu faktycznego sprawy nie może zatem budzić wątpliwości- stanowisko, że mamy do czynienia z klasycznym przykładem niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu, co z kolei skutkować musi uznaniem, że zaistniała przesłanka wznowieniowa wymieniona w art. 240 § 1 pkt 4 o.p.

19 W kwestii podnoszonego przez WSA przekroczenia terminu wskazanego w art. 241 § 2 pkt 1 o.p. strona stwierdziła, że wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd, jakoby termin ów biegł od dnia doręczenia jej decyzji, tj. od 2.10.2003r. jest chybiony chociażby z tego względu, że decyzja ostateczna z dnia 23.09.2003r. nie wywołała skutków procesowych dla strony i trudno uznać ją za wiążącą w obrocie prawnym.

20 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

23 Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) w związku art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa przez nieuwzględnianie skargi strony postępowania w sytuacji, gdy strona w sposób przez siebie niezawiniony nie uczestniczyła w postępowaniu przed organem administracji publicznej.

24 W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. W nauce prawa wskazano, że rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej polega na tym, iż jeśli strona skarżąca wskaże konkretny przepis prawa materialnego lub prawa procesowego, który - jej zdaniem - został naruszony to Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy w sprawie nie naruszono innego przepisu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. .453). Zasada ta oznacza pełne związanie sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny, zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który musi on podjąć w celu twierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. W tym systemie nie może on z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych – poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia w pierwszej instancji lub postępowania przed tym sądem i musi koncentrować swoja uwagę wyłącznie na weryfikacji zarzutów przedstawionych sformułowanych przez skarżącego (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, 567). w skardze się przyczyn i

25 Również w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że sąd ten nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też formułowania domysłów w zakresie tego, na jakiej podstawie została oparta skarga kasacyjna, jakiego dotyczy przepisu i jakie jest uzasadnienie stawianych zarzutów (wyrok NSA z dnia 24 marca 2006 r. , sygn. akt I FSK 741/05, opubl. w: Bazie Komputerowej Wydawnictwa LEX nr 201531). W innym wyroku z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II FSK 923/05 opubl. w: Bazie Komputerowej Wydawnictwa LEX nr 232899) NSA zajął stanowisko, że granice skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyznaczają wskazane w niej podstawy kasacyjne, a nie ich uzasadnienie.

26 Sporna sprawa dotyczy wznowienia postępowania podatkowego. Instytucję wznowienia postępowania administracyjnego określa się przymiotnikiem nadzwyczajny. Nadzwyczajność instytucji wznowienia postępowania administracyjnego polega na tym, że przysługuje od rozstrzygnięć ostatecznych, a zamknięty katalog podstaw wznowienia sprawia, że stanowi ona w istocie pewien kompromis między koniecznością realizacji zasady praworządności a zasadą ochrony praw nabytych. Wyłącznym trybem weryfikacji nieostatecznych rozstrzygnięć jest postępowanie odwoławcze. Postępowanie o wznowienie postępowania jest zatem samoistnym, a ściślej mówiąc nowym postępowaniem administracyjnym, wiążącym się z postępowaniem zwykłym (instancyjnym). Owo powiązanie sprawia, że to nadzwyczajne postępowanie jest niejako zależne od postępowania zwykłego. Byt tego postępowania jest bowiem uzależniony od istnienia postępowania zwykłego i zakończenia go wydaniem ostatecznej decyzji. Art. 240 ( 1 Ordynacji podatkowej. wyraźnie przecież stanowi, iż: "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie (...)". Nadzwyczajny charakter wznowienia postępowania oznacza, że wykładnia wszelkich przepisów powinna być ścisła.

27 W tym przypadku wznowienie postępowania, gdy strona nie własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej) może nastąpić jedynie na żądanie strony (art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Żądanie wznowienia, poza samym faktem "niebrania udziału" w postępowaniu musi jeszcze wykazać brak winy po jej stronie. Powołany przepis wprowadza dodatkowa sankcję wzruszalności następuje tylko na żądanie wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Dla strony, która nie brała udziału w postępowaniu, miesięczny termin biegnie od daty powzięcia wiadomości o rozstrzygnięciu. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie skarżąca otrzymała decyzję 2 października 2003 r., a wniosek o wznowienie postępowania złożyła 13 sierpnia 2005 r., tj. po upływie miesięcznego terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. A zatem należy zgodzić się z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, że organy podatkowe miały prawo na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania.

28 W skardze kasacyjnej strona skarżąca nie zarzuciła naruszenia art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej ani nie zwalczyła skutecznie przyjętego ustalenia otrzymania decyzji będącej przedmiotem wznowienia postępowania w dniu 2 października 2003 r. Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa należy uznać za nietrafny.

29 Z tych to przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 u.p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art.204 pkt 1cyt. ustawy.