Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2019 r., I FSK 858/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2019 r., I FSK 858/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia WSA (del.) Zbigniew Łoboda (spr.), Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 891/16 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 891/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie – "p.p.s.a."), oddalił skargę.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie, działając na podstawie art. 169 § 4 w związku z art. 235 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej - "O.p."), pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie z dnia 29 października 2015 r. od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29 września 2015 r. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone stronie w trybie art. 150 § 4 O.p. w dniu 27 stycznia 2016 r.

4 Zażalenie na powyższe postanowienie zostało złożone dwoma pismami w dniu 23 lutego 2016 r. (po upływie ustawowego terminu do wniesienia zażalenia), a równocześnie z zażaleniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że strona nie złożyła w ustawowym terminie zażalenia na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie, ponieważ nie zostało jej ono okazane, ani przekazane fizycznie. Sporne postanowienie zostało skierowane na adres miejsca zamieszkania strony, tj. [...] w dniu 6 stycznia 2016 r. i zgodnie z adnotacjami widniejącymi na kopercie, w dniu 13 stycznia 2016 r. dokonano pierwszej awizacji, zaś w dniu 22 stycznia 2016 r. dokonano powtórnej jej awizacji. W dniu 29 stycznia 2016 r. UP w Pieniężnie zwrócił przesyłkę nadawcy. Tymczasem, zdaniem wnioskodawcy, strona nie otrzymała żadnego z dwóch wymaganych prawem awiz, albowiem nie zostały pozostawione w miejscu zamieszkania adresata.

5 Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że niezależnie od oceny dochowania warunków doręczenia zastępczego na podstawie adnotacji zamieszczonych na przesyłce pocztowej, w związku z argumentacją strony, wystąpił do Poczty Polskiej o wyjaśnienie okoliczności próby doręczenia przesyłki adresatowi. Odpowiadając na powyższe wystąpienie, Poczta Polska, w oparciu o stosowne dokumenty oddawcze oraz wyjaśnienia, w piśmie z dnia 22 marca 2016 r., wskazała, że powyższa przesyłka była dwukrotnie awizowana, zaś zawiadomienia z informacją o miejscu i terminie odbioru przesyłki listonosz umieścił na drzwiach adresata, ponieważ adresat nie posiada skrzynki pocztowej. Według organu wyjaśnienie to potwierdza skuteczność doręczenia zastępczego.

6 Zdaniem organu, strona nie wskazała żadnych przesłanek podważających wiarygodność adnotacji poczynionych na zwróconej przesyłce. Obalenie domniemania skutecznego doręczenia nie może polegać na samym zaprzeczeniu awizowania przesyłki. We wniosku o przywrócenie terminu nie zostały wskazane żadne dowody, które mogłyby świadczyć o nierzetelności listonosza, jak chociażby informacje o ewentualnych skargach na jego pracę oraz sposobie ich rozstrzygnięcia przez urząd pocztowy. W sumie więc strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi, ponieważ nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na zakwestionowanie sposobu postępowania doręczyciela w zakresie pozostawiania zawiadomień o pozostawieniu przesyłki do odbioru w urzędzie pocztowym, ani innych okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia.

7 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. P. powtórzył, że na skutek błędów operatora pocztowego, w drzwiach miejsca zamieszkania strony nie została pozostawiona jakakolwiek informacja o awizowaniu przesyłki i nie miał żadnych szans na złożenie zażalenia. Potwierdził, że pod wskazanym adresem nie posiada skrzynki pocztowej, co wynika z tego, że cały czas w mieszkaniu przebywają rodzice, którym powinna być doręczona przesyłka lub awizo.

8 Zdaniem skarżącego, chybione były wywody organu o niedochowaniu należytej staranności poprzez brak złożenia odpowiedniej reklamacji dotyczącej braku awiza, albowiem zgodnie z art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529 ze zm.) i § 42 ust 1 i ust. 4 regulaminu Poczty Polskiej, prawo do wniesienia reklamacji przysługuje przede wszystkim nadawcy, zaś adresatowi tylko wtedy, gdy nadawca zrzeknie się na jego rzecz prawa dochodzenia roszczeń, co nie miało miejsca.

9 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o oddalenie skargi.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę powołanym na początku wyrokiem uznał, że była nieuzasadniona.

11 Sąd zwrócił uwagę, że strona nie zaskarżyła ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r. stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia, co oznacza, że kwestia skuteczności doręczenia postanowienia z dnia 8 stycznia 2016 r. pozostawiającego bez rozpatrzenia odwołanie z dnia 29 października 2015 r., została definitywnie przesądzona.

12 Według Sądu, biorąc za podstawę przepis art. 162 § 1 O.p., zasadnie organ przyjął, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia. Przesłanki braku zawinienia nie mogła stanowić okoliczność braku doręczenia awiza. Tego bowiem nie potwierdzają wyjaśnienia Poczty Polskiej oraz dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru.

13 Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że w świetle przepisów art. 92 ust. 1 ustawy Prawo pocztowe, prawo wniesienia reklamacji, co do zasady przysługuje nadawcy. Niemniej jednak, skarżący nie podjął nawet starań o wszczęcie procedury reklamacyjnej związanej z wyjaśnieniem zarzucanego nieodręczenia przesyłki. Dodatkowo strona przyznaje, że nie posiada skrzynki pocztowej. Tymczasem zgodnie z art. 40 ust. 1 Prawa pocztowego, właściciel lub współwłaściciele nieruchomości gruntowych, na których znajduje się budynek mieszkalny są obowiązani umieścić oddawczą skrzynkę pocztową spełniającą wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 5. W sytuacji zatem braku wypełnienia obowiązku posiadania skrzynki pocztowej, adresat winien liczyć się z pozostawieniem awiza w każdym widocznym miejscu, np. przy wejściu na posesję lub w drzwiach adresata. To zaś może powodować, że awizo z uwagi na czynniki atmosferyczne lub działania człowieka, nie dotrze do adresata. W takim przypadku ryzyko nie dotarcia powiadomień stanowi świadome ryzyko adresata będące konsekwencją nie wywiązania się z obowiązku posiadania oddawczej skrzynki pocztowej. Nie sposób uznać tym samym, że zaniedbania strony mogą następnie stanowić okoliczność uprawdopodabniającą brak jej winy w uchybieniu terminu. W sumie więc zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

14 Na powyższy wyrok M.P. złożył skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

15 Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.):

16 1) art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 , art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 145 § 2 tego artykułu oraz art. 151 p.p.s.a., w nawiązaniu do art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 O.p., poprzez dokonanie błędnej sądowej kontroli legalności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia (zwanego dalej "postanowieniem"), w wyniku czego Sąd I instancji przyjął jako podstawę orzekania nieprawidłowo ustalony przez organy podatkowe stan faktyczny, błędnie uznał za prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego dokonaną przez organy podatkowe na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych w skardze zarzutów i argumentów, co doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi, zamiast uchylenia postanowienia w całości;

17 2) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt c) w zw. z art. 145 § 2 i art. 151 p.p.s.a., poprzez błędne dokonanie kontroli legalności postanowienia, które wydane zostało z naruszeniem art. 120 i art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo pocztowe, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania przez Sąd I instancji środka w postaci oddalenia skargi, zamiast uchylenia postanowienia w całości;

18 3) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt c) w zw. z art. 145 § 2 i art. 151 p.p.s.a., poprzez błędne dokonanie kontroli legalności postanowienia, które wydane zostało z naruszeniem art. 162 § 2 O.p., co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania przez Sąd I instancji środka w postaci oddalenia skargi, zamiast uchylenia postanowienia w całości;

19 4) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt c) w zw. z art. 145 § 2 i art. 151 p.p.s.a., poprzez błędne dokonanie kontroli legalności postanowienia, które wydane zostało z naruszeniem art. 122 i art. 187 § 1 O.p., poprzez zaniechanie przez organ podatkowy przeprowadzenia postępowania reklamacyjnego w zakresie spornej przesyłki, które uregulowane jest m.in. w art. 92 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 92 ust. 4 Prawa podatkowego, tj. rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1468 ze zm.).

20 Organ podatkowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

22 Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, gdyż była nieuzasadniona.

23 Jak słusznie spostrzega jej autor, spór w tej sprawie przebiega na tle art. 162 O.p. zgodnie z którym, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

24 Z przepisów art. 162 § 1 i § 2 O.p. wynikają cztery przesłanki przywrócenia terminu: złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia podania o przywrócenie terminu, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi oraz dopełnienie czynności dla której przewidziany był uchybiony termin.

25 W niniejszej sprawie M.P. złożył wniosek o przywrócenie terminu, wniosek ten złożył we właściwym czasie, a wraz z nim wniósł zażalenie, a wiec dopełnił czynności przewidzianej dla dokonania w terminie, któremu uchybił. Kontrowersję stanowi natomiast to, czy uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi. Zgodnie z poglądem utrwalonym tak w judykaturze, jak i w doktrynie, przesłankę tę należy oceniać w świetle kryterium należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych przez podatnika, od którego należy wymagać dbałości o swoje interesy.

26 Przyjmuje się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt II SA 45/99, z dnia 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99 i z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00). Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.

27 Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że na usprawiedliwienie uchybienia terminowi skarżący podnosił okoliczność dopuszczenia się nieprawidłowości przez operatora pocztowego podczas próby doręczenia przesyłki, a mianowicie, że doręczyciel dwukrotnie nie pozostawił zawiadomień o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej oraz możliwości jej odbioru w określonym terminie (awizo).

28 Trzeba przeto zauważyć, że realizacja przez operatora pocztowego powyższego obowiązku, wynikającego z art. 150 § 2 O.p., stanowi element konieczny uznania prawidłowości doręczenia zastępczego w rozumieniu art. 150 O.p. W niniejszej sprawie dokonanie doręczenia zastępczego, a tym samym przesądzenie zaistnienia wszystkich niezbędnych do tego przesłanek, potwierdzone zostało, co zasadnie uwypuklił Sąd pierwszej instancji, prawomocnym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r. stwierdzającym uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Podstawą do tego były informacje doręczyciela na zwróconej przesyłce oraz pismo Poczty Polskiej S.A. Biuro Ładu Korporacyjnego i Zgodności z dnia 22 marca 2016 r., z których zgodnie wynikało, że przesyłka była dwukrotnie awizowana, zaś zawiadomienia z informacją o miejscu i terminie odbioru przesyłki listonosz umieścił na drzwiach adresata.

29 Zasady doręczenia zastępczego, wynikające z art. 150 O.p. stwarzają jedynie domniemanie doręczenia, które może zostać obalone. Adresat może bowiem dowodzić, że nie otrzymał pisma i nie został o piśmie powiadomiony.

30 Należało jednak podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, ze skarżący tego domniemania nie obalił. Kwestionując fakt pozostawienia awiza przez listonosza, nie wskazał żadnych okoliczności oraz dowodów na poparcie swoich twierdzeń w tym zakresie. Zwrócić przy tym trzeba uwagę, że strona nie zaskarżyła rzeczonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 25 kwietnia 2016 r., stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

31 Gdy zaś chodzi o tę część wywodów skarżącego, w których podnosił, że zawiadomienia o postawianiu przesyłki w placówce pocztowej (awiza) nie dotarły do jego rąk, to tu również właściwie przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżący w celu zapobieżenia skutkom związanym z uznaniem przesyłki za doręczoną (np. w razie przypadkowego zniszczenia lub zaginięcia awiza) winien zadbać o to, aby posiadać w miejscu zamieszkania oddawczą skrzynkę pocztową, tym bardziej, że obowiązek taki wynika z art. art. 40 ust. 1 ustawy Prawo pocztowe i odnosi się do właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości. Pomimo tego, że skarżący nie zaprzeczył twierdzeniom Sądu pierwszej instancji odnośnie wspomnianego obowiązku (posiadanie skrzynki pocztowej), to nawet gdyby uznać, iż skarżący nie jest właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości, co wszakże nie było przedmiotem szczegółowego badania w tej sprawie, to i tak należałoby ocenić, ze kierując się zwykłą tylko przezornością, skarżący powinien podsiadać oddawczą skrzynkę pocztową w miejscu, w którym zamieszkuje z rodziną i gdzie koncentruje swoje sprawy życiowe. Właściwie przeto uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrażając ocenę, że organ podatkowy bez naruszenia prawa uznał, iż storna nie wykazała, ażeby do uchybienia terminu doszło bez jej winy.

32 Nieuzasadnione były więc zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 O.p. poprzez wadliwe przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji kontroli postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Przy tym należy zwrócić uwagę, że jakkolwiek w podstawach kasacyjnych skarżący powołał jedynie § 2 art. 162 § O.p. to w części uzasadnienia wskazał też na § 1 tego artykułu (art. 162 O.p.).

33 Nie można było również podzielić zarzutów skargi kasacyjnej, że poprzez zaniechanie wdrożenia postępowania reklamacyjnego, o jakim mowa w przepisach Prawa Pocztowego, nie zostały wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności faktyczne.

34 Ponownie należy przypomnieć, że przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena prawidłowości postanowienia organu podatkowego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego (zażalenia). W tych ramach istotna jest kwestia, czy skarżący bez własnej winy uchybił temu terminowi, co sprowadzało sie do oceny, czy charakter wskazanych przez niego okoliczności, których zaistnienie można byłoby uznać za uprawdopodobnione stanowi, w świetle art. 162 § 1 O.p. usprawiedliwienie uchybienia terminowi.

35 Trzeba przeto wskazać, że powołany przez stronę w zarzutach kasacyjnych przepis art. 92 ust. 1 Prawa pocztowego, zamieszony jest w rozdziale 8. tej ustawy zatytułowanym: "Odpowiedzialność operatora pocztowego oraz postępowanie reklamacyjne". Z przepisów tego rozdziału wynika zasadniczo, że postępowanie reklamacyjne stanowi procedurę, której uprzednie przeprowadzenie jest konieczne dla wdrożenia postępowania przed organem rozstrzygającym (w postępowaniu sądowym lub postępowaniu w sprawie pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich). W ramach postępowania reklamacyjnego dochodzi do próby uzyskania przez nadawcę (a w niektórych przypadkach przez odbiorcę) dobrowolnego wykonania przez operatora pocztowego obowiązku, wynikającego z przepisów Prawa pocztowego, związanego z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przez operatora pocztowego umowy, w postaci zapłaty określonej kwoty odszkodowania.

36 W niniejszej sprawie działanie organu, zgodnie z przedmiotem sprawy, ukierunkowane było na dodatkowe, poza samą oceną adnotacji operatora pocztowego na przesyłce, potwierdzenie okoliczności związanych z próbą jej (przesyłki) doręczenia, więc nie było konieczne uruchamianie postępowania reklamacyjnego zmierzającego do uzyskania odszkodowania. Zwrócić trzeba uwagę, że powyżej powołane pismo Poczty Polskiej z dnia 22 marca 2016 r. stanowiło dowód w postępowaniu podatkowym, stosownie do art. 180 § 1 O.p. i jako takie zostało ocenione. Nie doszło więc do naruszenia zarzucanych przepisów Ordynacji podatkowej, związanych z przeprowadzeniem postępowania dowodowego.

37 Należy odnotować, że M.P. przywołał w podstawach skargi kasacyjnej szereg przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, nie uzasadniając zarzutów ich naruszenia. W części skargi kasacyjnej poświęconej uzasadnieniu zarzutów kasacyjnych odniósł sie jedynie do kwestii braku przeprowadzenia postępowania reklamacyjnego, o czym była powyżej mowa. Tymczasem zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej, jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale również ich uzasadnienie. Zatem należało uznać, że zarzuty w tym zakresie również nie były zasadne.

38 Stwierdzając więc, ze skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, konieczne było jej oddalenie na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1, 205 § 2 oraz 209 tej ustawy.