Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2021 r., I FSK 296/19

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2021 r., I FSK 296/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku X. sp. z o.o. sp.k. w P. o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 296/19, wydanego w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Po 691/18, wydanego w sprawie ze skargi X. sp. z o.o. sp.k. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług za sierpień 2017 r. postanawia: odrzucić wniosek o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 296/19.

Uzasadnienie

2 1. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 296/19, wydanym na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. (dalej: Dyrektor IAS) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Po 691/18. Natomiast tym wcześniej wydanym wyrokiem Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę X. sp. z o.o. sp. k. w P. (dalej: Skarżąca lub Spółka) i uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS z dnia 13 czerwca 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 31 stycznia 2018 r. w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług za sierpień 2017 r.

3 2. Pełnomocnik Spółki będący adwokatem, po wydaniu wyroku z dnia 3 listopada 2020 r. o oddaleniu skargi kasacyjnej Dyrektora IAS, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego następujące pisma:

4 - z dnia 5 listopada 2020 r. o doręczenie drogą elektroniczną "odpisu wyroku z poświadczeniem prawomocności";

5 - z dnia 10 listopada 2020 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem;

6 - z dnia 11 listopada 2020 r. (wpływ do NSA tego samego dnia) o uzupełnienie wyroku z dnia 3 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt I FSK 296/19.

7 W tym ostatnim powołał się na przepisy art. 157 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) Na tej podstawie prawnej pełnomocnik Skarżącej zażądał uzupełnienia wymienionego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o postanowienie zasądzające od Dyrektora IAS na rzecz Spółki zwrot kosztów zastępstwa procesowego, o które to - jak wskazał - wnosił już w piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2020 r.

8 3. W dniu 13 listopada 2020 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Izby Finansowej NSA z dnia 5 listopada 2020 r., które odnosiło się do pisma Spółki z tej samej daty, doręczono jej pełnomocnikowi odpis sentencji wyroku z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 296/19.

9 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 4.1. Wniosek Spółki o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 296/19, podlegał odrzuceniu z powodu jego przedwczesności.

11 4.2. Zgodnie z art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

12 Kwestia uzupełnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została oddzielnie uregulowana w przepisach postępowania przed tym Sądem. Z tej przyczyny odpowiednie zastosowanie znajduje art. 157 P.p.s.a. W myśl § 1 tego artykułu, strona (czyli między innymi skarżący i organ - art. 32 P.p.s.a.) może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek o uzupełnienie wyroku zgłoszony po upływie wskazanego ustawą terminu, podlega odrzuceniu, przy czym sąd może wydać postanowienie w tym przedmiocie na posiedzeniu niejawnym, co wynika z art. 157 § 1a P.p.s.a.

13 Przepis art. 157 § 1 P.p.s.a. wymienia dwie okoliczności, które służą identyfikacji rozpoczęcia biegu czternastodniowego terminu do zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku, a mianowicie: 1) doręczenie wyroku z urzędu albo 2) ogłoszenie wyroku - gdy wyroku nie doręcza się stronie.

14 W odniesieniu do wyroków (i postanowień), które wydaje Naczelny Sąd Administracyjny, ustawodawca przyjął, że przy braku odmiennych przepisów - a tak było w analizowanej tu sytuacji procesowej - podlegają one uzasadnieniu z urzędu, po myśli art. 193 zdanie pierwsze in fine P.p.s.a. W konsekwencji stan taki oznacza, że wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, nie wiąże się ani ze zdarzeniem obejmującym ogłoszenie wyroku w trybie art. 139 § 1-3 P.p.s.a. (następuje tylko jego publiczne udostępnienie w sekretariacie sądu - art. 139 § 5 P.p.s.a.), ani nie wywołuje obowiązku doręczenia stronie odpisu sentencji tak wydanego wyroku w ramach powinności przewidzianej w art. 139 § 4 P.p.s.a., wszystkie te przepisy w związku z art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a.

15 W opisanym przypadku, czyli gdy istnieje obowiązek sporządzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienia wyroku z urzędu, występuje natomiast konieczność doręczenia (także ex officio) każdej stronie postępowania sądowego odpisu wyroku z uzasadnieniem, co wynika z art. 142 § 1 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie tego Sądu (zob. postanowienia NSA z dnia: 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FSK 90/14 i 28 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 659/17). Zatem z tą czynnością procesową, o ile mamy do czynienia z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy wiązać możliwość zgłoszenia środka prawnego w postaci wniosku o uzupełnienie takiego wyroku.

16 4.3. W realiach niniejszej sprawy wydany w dniu 3 listopada 2020 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok, którego uzasadnienie sporządzone zostało z urzędu, nie został jeszcze doręczony stronom, w tym Skarżącej. Wprawdzie w dniu 13 listopada 2020 r. doręczono pełnomocnikowi Spółki odpis sentencji tego wyroku, to jednak czynność ta dotyczyła tylko samej sentencji i została zrealizowana na wniosek zawarty w piśmie z dnia 5 listopada 2020 r. Okoliczność ta nie mogła zatem otworzyć biegu czternastodniowego terminu do zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku. W świetle bowiem art. 157 § 1 w związku z art. 142 § 1 i art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. zdarzeniem rozpoczynającym ów bieg terminu nie jest samo doręczenie odpisu sentencji wyroku (i to na wniosek), dla którego uzasadnienie sporządza się z urzędu.

17 W takim stanie rzeczy termin do ewentualnego zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2020 r. jeszcze się nie rozpoczął, jako że liczyć się on będzie - oddzielnie dla każdej ze stron - dopiero od dnia doręczenia z urzędu sentencji tego wyroku z jego uzasadnieniem także sporządzanym z urzędu (dla Skarżącej według daty otrzymania przez nią wyroku z uzasadnieniem w trybie ex officio).

18 Wobec powyższego zgłoszony przez pełnomocnika Spółki już w dniu 11 listopada 2020 r. wniosek o uzupełnienie wyroku z dnia 3 listopada 2020 r., tak w dacie nadania/wpływu wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w dniu wydania niniejszego postanowienia, pozostawał przedwczesny.

19 4.4. Wspomnieć należało, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w składzie orzekającym w tej sprawie, znane jest również stanowisko orzecznicze - wyrażane na kanwie spraw dotyczących wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego skargę - zgodnie z którym wniosek złożony przedwcześnie przestaje takim być, gdy sąd ten nie odmówi sporządzenia uzasadnienia (z uwagi na przedwczesność wniosku) przed ogłoszeniem swojego wyroku, czyli przed zdarzeniem, które otwiera bieg terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (por. postanowienia NSA z dnia: 19 marca 2019 r., sygn. akt I FZ 49/19 i 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II OZ 594/17).

20 Pogląd taki, jako mający pewne oparcie w zasadzie ekonomiki postępowania i jego szybkości (art. 7 P.p.s.a.), a nadto niwelujący nieuzasadniony formalizm niekorzystny dla strony oczekującej realizacji jej uprawnień procesowych, nie mógł być jednak zastosowany w drodze analogii do przypadku niniejszej sprawy.

21 W sprawie bowiem Spółki termin do zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku z dnia 3 listopada 2020 r. nie rozpoczął jeszcze swojego biegu, co skutkowało tym, że wniosek z dnia 11 listopada 2020 r. nie mógł utracić negatywnego przymiotu w postaci jego przedwczesności.

22 Nadto, wskazany termin, jak już wcześniej wyjaśniono, zacznie dopiero biec po skutecznym doręczeniu Spółce wyroku z uzasadnieniem, z czego powinien zdawać sobie sprawę zawodowy pełnomocnik sięgając do treści przywołanych poprzednio przepisów.

23 Dla takiego pełnomocnika powinno być również oczywiste i to, że wyłącznie zrealizowana z urzędu czynność procesowa obejmująca doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, który Naczelny Sąd Administracyjny wydał na posiedzeniu niejawnym, umożliwi stronie zapoznanie się z pisemnymi motywami podjętego rozstrzygnięcia. W nich zaś Sąd wyższej instancji z założenia powinien się również odnieść do adresowanych do niego wszelkich wniosków, które zostały złożone lub zgłoszone przez strony w toku postępowania sądowego. Trzeba jednak przy tym mieć na uwadze, że nie każdy rodzaj wniosku wymaga reakcji Sądu polegającej na wydaniu odrębnego rozstrzygnięcia co do jego przedmiotu.

24 Z kolei etap sprawy sądowej następujący po otrzymaniu pełnej wiedzy na temat przesłanek, którymi kierował się Naczelny Sąd Administracyjny przy formułowaniu rozstrzygnięcia ujętego w sentencji wyroku z dnia 3 listopada 2020 r., może dać Skarżącej asumpt do "ponownego" zgłoszenia wniosku o uzupełnienie tego wyroku albo nie podejmowania takiej czynności na skutek zrewidowania swoich pierwotnych oczekiwań o zasadności wniosku.

25 Tak czy inaczej niniejsze orzeczenie nie pozbawia Spółki dalszego dochodzenia swoich racji w trybie art. 157 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a.; wręcz przeciwnie pozwala jej na świadome rozważenie potrzeby jego uruchomienia we właściwym czasie. Uzasadnione prawa procesowe Skarżącej zostają zatem w pełni zachowane, mimo odrzucenia wniosku.

26 4.5. Mając na uwadze przedstawione spostrzeżenia Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w opisanych okolicznościach przedwczesny wniosek o uzupełnienie wyroku należało w tym konkretnym przypadku potraktować w sposób analogiczny do tożsamego wniosku, ale spóźnionego. Działając więc na podstawie art. 160 w związku z art. 157 § 1 i § 1a oraz w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia.

27 4.6. Sentencja postanowienia i jego uzasadnienie zostały przy tym utrwalone w systemie teleinformatycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym sędziego składu orzekającego, zgodnie z możliwością przewidzianą w przepisach art. 137 § 5 i art. 143 § 2 P.p.s.a. dotyczących wyroków, ale stosowanych odpowiednio także do postanowień na mocy art. 166 tej ustawy, zaś w odniesieniu do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - znajdujących również odpowiednie zastosowanie z uwagi na art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a. Od chwili, w której - przy wykorzystaniu wskazanych tu warunków technicznych - wydane na posiedzeniu niejawnym postanowienie zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, stało się ono wiążące, a to po myśli art. 164 ab initio w związku z art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a.