Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r., I FSK 2108/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r., I FSK 2108/18

Sentencja

1 Sygn. akt I FSK 2108/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 kwietnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędzia NSA Sędzia NSA Artur Mudrecki Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Łd 48/18 w sprawie ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe wraz z należnymi odsetkami oraz orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka rodziny podatnika za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 48/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 listopada 2017 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe oraz orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka rodziny podatnika za zaległość w podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej - "p.p.s.a."), oddalił skargę.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że w dniu 15 maja 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał dla G. S., jako członka rodziny R. B., decyzję określającą zobowiązanie podatkowe R. B. w podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r. i orzekającą solidarną z podatnikiem odpowiedzialność G. S. jako członka rodziny podatnika za zaległość podatkową w tym podatku i za przedmiotowy okres rozliczeniowy.

4 Wskazana decyzja została wysłana do pełnomocnika strony - zgodnie z art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.- dalej jako: "O.p.") w dniu 15 maja 2017 r. na adres elektroniczny wskazany w treści pełnomocnictwa szczególnego (PPS-1) z dnia 15 grudnia 2016 r., za pośrednictwem platformy ePUAP. Z uwagi jednak na fakt, że przekazana korespondencja zawierała błędny plik, w dniu 30 maja 2017 r. decyzję organu pierwszej instancji ponownie wysłano na adres elektroniczny pełnomocnika strony za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Pełnomocnik strony nie odebrał przesłanej korespondencji (po dwukrotnym zawiadomieniu o możliwości odebrania pisma w formie elektronicznej), zatem przyjęto, zgodnie z art. 152a § 3 O.p., że została ona doręczona w formie dokumentu elektronicznego za pośrednictwem platformy ePUAP w dniu 14 czerwca 2017 r. W tym stanie rzeczy termin do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji upłynął w dniu 29 czerwca 2017 r.

5 Odwołanie strony zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu 18 lipca 2017 r., a z odwołaniem złożony został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia ww. środka zaskarżenia. We wniosku strona podniosła, że uchybienie ustawowemu terminowi wynikało z przyczyn niezawinionych i niezależnych ani od strony, ani od pełnomocnika, który na skutek m.in. wypadku samochodowego oraz operacji ortopedycznej (w grudniu 2016 r.), nie miał możliwości wykonywania nie tylko czynności zawodowych, ale także większości czynności dnia codziennego, z uwagi na całkowite wyłączenie możliwości poruszania się, konieczność leczenia szpitalnego, długotrwałą rehabilitację i przebywanie na zwolnieniu lekarskim pod stałą opieką najbliższych.

6 We wskazanym na początku postanowieniu z dnia 7 listopada 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, zaś odrębnym postanowieniem, z tej samej daty, stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

7 Motywując odmowę przywrócenia terminu organ stwierdził, że choroba pełnomocnika nie jest chorobą nieprzewidzianą i nagłą. Jest to stan, który trwa nieprzerwanie - jak wynika z dokumentacji przedstawionej przez stronę - od grudnia 2016 r. Co więcej z informacji posiadanych przez organ z urzędu wynika, że pełnomocnik D. M. pozostaje pod opieką lekarską od roku 2010. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w dniu 15 grudnia 2016 r., tj. w dniu w którym pełnomocnik podjął się reprezentowania strony, miał pełną świadomość swojego stanu zdrowia, co wprost wynika z załączonej do wniosku karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 grudnia 2016 r. wskazującej, że w dniach 19-23 grudnia 2016 r. trwała hospitalizacja oraz informującej o przebytej w dniu 20 grudnia 2016 r. operacji. Wskazane okoliczności, zdaniem organu, w tym długotrwała choroba pełnomocnika i jej wpływ na podejmowanie terminowych czynności procesowych związanych z prowadzeniem sprawy strony, uzasadniają przyjęcie, że pełnomocnik ponosi winę w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania.

8 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona zarzuciła, że organ z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 O.p., odmówił przywrócenia terminu, albowiem uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wynikło z przyczyn niezależnych od strony i jej pełnomocnika, który na skutek pogorszenia się jego stanu zdrowia nie mógł wykonywać czynności zawodowych. Ponadto strona podniosła, iż decyzja organu I instancji została wysłana prawidłowo, ponieważ na mailu pełnomocnika nie odnotowano zawiadomienia o wysłaniu decyzji w systemie ePUAP, nie wyjaśniono także przyczyn dwukrotnego wysyłania decyzji w systemie ePUAP, która pierwotnie miała być wysłana wcześniej.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę wskazanym na początku wyrokiem z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 48/18 uznał, że skarga nie była zasadna.

10 Sąd podkreślił przede wszystkim, iż w jego ocenie decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona w trybie art. 152a § 3 O.p. za pośrednictwem platformy ePUAP na adres elektroniczny wskazany w treści pełnomocnictwa szczególnego (PPS-1) z dnia 15 grudnia 2016 r. Skuteczne uznanie za doręczoną ww. decyzji z dniem 14 czerwca 2017 r. znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym – urzędowym poświadczeniu doręczenia i nie było kwestionowane w toku postępowania administracyjnego.

11 Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielił ocenę organu podatkowego, że nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu, a okoliczności na które wskazuje strona nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Sąd podkreślił, że przedstawione przez stronę dokumenty potwierdzają, iż pełnomocnik miał problemy w poruszaniem się, ale nie można z nich wyprowadzić wniosku, iż choroba uniemożliwiała pełnomocnikowi chociażby telefoniczne poinformowanie mocodawcy o swoim stanie zdrowia, o chorobie, tak by strona mogła osobiście złożyć odwołanie, czy ustanowić innego pełnomocnika, który złożyłby odwołanie z zachowaniem terminu.

12 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku strona wyrok ten zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasadzenie zwrotu kosztów postępowania.

13 Skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów:

14 1. art. 145 pkt 1 p.p.s.a., poprzez odmowę uchylenia zaskarżonego postanowienia w przedmiocie nieprzywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 15 maja 2017 r. w sytuacji, gdy uchybienie ustawowemu terminowi do wniesienia odwołania wynikło z przyczyn niezależnych od strony ani od jej pełnomocnika, który na skutek pogorszenia się jego stanu zdrowia nie mógł wykonywać czynności zawodowych. W ten sposób Wojewódzki Sąd Administracyjny w całości bezzasadnie zaaprobował naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, dokonane przez organ prowadzący postępowanie w pierwszej instancji i postępowaniu odwoławczym, a które polegały na naruszeniu:

15 a) art. 162 § 1 i § 2 O.p., poprzez nieprzywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 15.05.2017 r., w sytuacji, gdy uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wynikło z przyczyn niezależnych od strony ani od jej pełnomocnika, który na skutek pogorszenia się jego stanu zdrowia nie mógł wykonywać czynności zawodowych;

16 b) art. 120 i art. 121 § 1 O.p. poprzez nieprawidłowe prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie w sposób nie budzący zaufanie do organów podatkowych, poprzez:

17 - błędne ustalenia, iż choroba pełnomocnika nie stanowiła okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania przez stronę, bezpodstawne przyjęcie, iż pełnomocnik był w stanie ustanowić substytuta, napisać odwołanie mimo choroby, potwierdzonej zaświadczeniem biegłego lekarza sądowego oraz orzeczeniem o niezdolności do pracy lekarza orzecznika ZUS;

18 - bezpodstawne ustalenie, iż mimo choroby, uniemożliwiającej pełnomocnikowi poruszanie się, mimo bólu i cierpienia towarzyszącego po komplikacjach pooperacyjnych, pełnomocnik był w stanie dokonać choćby takich czynności jak ustawienie substytuta, w sytuacji gdy lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie o niezdolności do pracy adw. D. M.

19 Nadto strona zarzuciła mylne przyjęcie, iż decyzja została wysłana 15 maja 2017 roku prawidłowo - ponieważ na mailu adw. D. M., nie odnotowano zawiadomienia o wysłaniu decyzji w systemie ePUAP.

20 Ponadto zarzuciła strona niesprawdzenie i niewyjaśnienie przyczyn dwukrotnego wysłania decyzji w systemie ePUAP, która pierwotnie miała być wysłana wcześniej, jednak z niewiadomych przyczyn została wysłana ponownie 30 maja 2017 r., co potwierdza problemy z prawidłowym doręczaniem pism w systemie ePUAP.

21 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podatkowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

22 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

23 Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, albowiem postawione w jej ramach zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

24 W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że - jak to wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., a ponadto nie wystąpiły przesłanki nakazujące uchylenie wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenie skargi lub umorzenie postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie, o którym tu mowa oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna, wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku.

25 Zgodnie z art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazanie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako właściwe określenie przepisów, które zdaniem podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ma w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym doniosłe znaczenie, a to z uwagi na określony normatywnie model kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym orzeczeń podjętych przez sąd pierwszej instancji.

26 Naczelny Sąd Administracyjny, jak to już zaznaczono, rozpoznaje bowiem sprawę w granicach podniesionych zarzutów, nie zaś w pełnym zakresie, tak jak to czyni wojewódzki sąd administracyjny (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09). Z uwagi na te uwarunkowania, podmiot wnoszący skargę kasacyjną powinien należycie wskazać przepisy naruszone – jego zdaniem – przez Sąd pierwszej instancji oraz wyjaśnić, na czym uchybienie tego sądu polegało. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno nadto zawierać rozwinięcie podniesionych zarzutów, co należy sprowadzić do przedstawienia argumentacji przemawiającej za stanowiskiem zaprezentowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. W sytuacji, w której stawiany jest zarzut błędnej wykładni prawa materialnego lub niewłaściwego zastosowania, konieczne jest wykazanie, jak należało prawidłowo zinterpretować i zastosować określony przepis. Natomiast w przypadku postawienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania potrzebne jest wywiedzenie, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej nie wystarczy także ograniczyć się do przytoczenia przepisów, którym miał uchybić sąd pierwszej instancji, gdyż prawidłowa konstrukcja zarzutów wymaga indywidulanego ich uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).

27 Przypomnienie powyższych zasad, związanych z zakresem rozpoznania sprawy przez Sąd kasacyjny, ale przede wszystkim ze sposobem sformułowania środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, było potrzebne ze względu na to, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie w zakreślonym poniżej zakresie wymogów tych nie spełnia.

28 Pośród nazwanych naruszeń prawa skarżąca wskazała na brak wyjaśnienia przyczyn dwukrotnego skierowania do pełnomocnika decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 15 maja 2017 r. Przypomnieć trzeba, że jak to wynika z argumentacji organu, pierwotnie skierowana do pełnomocnika decyzja w dniu 15 maja 2017 r. zawierała się w błędnym pliku, stąd organ podjął się skierowania do pełnomocnika decyzji ponownie w dniu 30 maja 2017 r. na adres elektroniczny pełnomocnika za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Ponieważ pełnomocnik strony nie odebrał przesłanej na jego adres korespondencji (po dwukrotnym powiadomieniu o możliwości odbioru decyzji), decyzję uznano za doręczoną w dniu 14 czerwca 2017 r.

29 Trzeba odnotować, że wskazując na niewyjaśnienie powodów dwukrotnego wysłania decyzji, strona nie przywołała przepisów, które miałyby zostać naruszone, jak również nie przedstawiła wpływu zarzucanego uchybienia na wynik sprawy (odmowy przywrócenia terminu). Tymczasem obydwa te elementy, jak to wynika z powyższego wyjaśnienia, są niezbędne, ażeby możliwe było merytoryczne rozpoznanie zarzutów.

30 Gdy chodzi zaś o zarzuty wyartykułowane w postaci wskazania określonych przepisów naruszenia prawa proceduralnego, to nie były one zasadne.

31 Według wskazanego przez kasatora art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z przepisu § 2 art. 162 O.p. wynika zaś, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

32 Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu uwarunkowane jest spełnieniem określonych przesłanek. Wymogami zatem są: złożenie przez zainteresowanego wniosku w terminie 7 dni (od ustania przyczyny uchybienia terminowi), uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi oraz dopełnienie czynności dla której przewidziany został termin.

33 W niniejszej sprawie sporne pozostawało zagadnienie, czy skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez winy strony. Podkreślić jednak należy, że ponieważ strona działa za pośrednictwem pełnomocnika, to usprawiedliwienia bądź jego braku w zakresie uchybienia terminowi poszukiwać należało w zakresie okoliczności pozostających po stronie pełnomocnika. Ponadto, jak powszechnie się przyjmuje w orzecznictwie, w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, zwłaszcza surowiej ocenia się przesłanki braku winy w kontekście przywrócenia terminu do dokonania czynności. Działanie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym czy też doradcą podatkowym ma bowiem charakter profesjonalny, rodzący odpowiedzialność za działanie w imieniu swojego mocodawcy, a jednocześnie oparty na zaufaniu mocodawcy wobec pełnomocnika. Nie sposób w związku z tym oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu przed organami podatkowymi. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona. Ona też ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw (por. wyroki NSA: z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt I FSK 853/08 oraz z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I FSK 194/15).

34 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej oraz Sąd pierwszej instancji zajęli prawidłowe stanowisko, że w ujawnionych okolicznościach skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że doręczenie decyzji zostało uskutecznione w stosunku do pełnomocnika, który na podstawie pełnomocnictwa szczególnego umocowany był do reprezentowania strony przed Urzędem Skarbowym. Pełnomocnictwo z dnia 15 grudnia 2016 r. nie rozciągało się na postępowanie odwoławcze, zatem obowiązkiem pełnomocnika było zapewnienie odbioru decyzji i poinformowanie skarżącej o rozstrzygnięciu. Decyzja została przesłana pełnomocnikowi za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca samodzielnie sporządziła i złożyła odwołanie (z uchybieniem terminowi). W świetle tego nie można było uznać, ażeby wskazywane kłopoty zdrowotne pełnomocnika stanowić mogły usprawiedliwienie dla uchybienia terminowi, a innymi słowy, że pełnomocnikowi nie można przypisać winy w uchybieniu terminowi. Nie sposób uznać, że po stronie pełnomocnika zaistniały przeszkody nie do przezwyciężenia, uniemożliwiające odbiór decyzji (zidentyfikowanie daty doręczenia) oraz poinformowanie skarżącej o rozstrzygnięciu. Jak trafnie spostrzegł Sąd pierwszej instancji z przedłożonych zaświadczeń wystawionych przez lekarza sądowego: z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] i z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] wynika nie tylko to, że pełnomocnik nie może stawić się na zawiadomienie – odpowiednio – w dniu 12 maja 2017 r. do Sądu Rejonowego dla Warszawy Żoliborza w Warszawie i w dniu 9 czerwca 2017 r. do Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi, ale przede wszystkim, że stawił się w dniach wystawienia zaświadczeń do lekarza przyjmującego w C. w W. w celu ich (zaświadczeń) uzyskania. Skoro pełnomocnik był w stanie zidentyfikować terminy procesowe i poczynić starania w celu zapewnienia konsultacji lekarskiej, która miała usprawiedliwić niestawiennictwo w sądach, to nie widać powodu, dla którego nie był w stanie za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej odebrać decyzji organu podatkowego, czy też zidentyfikować datę uznania decyzji za doręczoną i poinformować skarżącej o rozstrzygnięciu. Pełnomocnik mógł i powinien podjąć niezbędne działania w celu ochrony interesów reprezentowanej strony.

35 Resumując, prawidłowe było stanowisko Sądu pierwszej instancji, że odmowa przez organ przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, nie naruszała przepisów art. 162 § 1 i § 2 O.p.

36 Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 120 i art. 121 § 1 O.p. który uzasadniony został przyjęciem przez organ, ze pełnomocnik był w stanie dopełnić czynności umożliwiających wniesienie odwołania w terminie. Jak to powyżej przedstawiono, stopień niedyspozycji pełnomocnika, nieprzeszkadzający w identyfikacji terminów procesowych i odbycia konsultacji lekarskiej w ośrodku zdrowia, nie wykluczał podjęcia przez niego działań w celu odbioru decyzji przesłanej elektronicznie oraz poinformowania reprezentowanej strony.

37 Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.

38 Zbigniew Łoboda Janusz Zubrzycki Artur Mudrecki

39 sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA