Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2023 r., I FSK 2040/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2023 r., I FSK 2040/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wyłączenie wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) z rozpoznawania sprawy zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I FSK 2040/22 w sprawie wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2021 r. nr 1401-IOA1.603.20.2021.AC w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2014 r. postanawia: odrzucić wniosek.

Uzasadnienie

2 Spółka A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 24 lutego 2023 r. wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22, o oddaleniu wniosku Skarżącej o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności.

3 W zażaleniu Skarżąca sformułowała również wniosek "o wyłączenie z rozpoznawania sprawy w jakimkolwiek jej zakresie wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3)".

4 W dniu 1 marca 2023 r. wylosowano siedmioosobowy skład orzekający NSA do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. w sprawie wniosku Spółki o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności.

5 Tego samego dnia przeprowadzono również losowanie trzyosobowego składu orzekającego do rozpatrzenia wniosku o wyłączenie z rozpoznawania sprawy zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa zmieniająca). Jednocześnie na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I z 1 marca 2023 r. m.in. zwrócono się do sędziego NSA Sylwestra Golca o złożenie wyjaśnień na podstawie art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.).

6 W dniu 2 marca 2023 r. sędzia NSA Sylwester Golec, z powołaniem się na art. 19 p.p.s.a., złożył wniosek o wyłączenie od udziału w orzekaniu w sprawie zażalenia na postanowienie NSA z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22.

7 Pismem z dnia 2 marca 2023 r. sędzia NSA Dominik Jan Gajewski na podstawie art. 19 p.p.s.a. wniósł o wyłączenie go od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie o sygn. akt I FSK 2040/22.

8 W tym samym dniu sędzia NSA Rafał Stasikowski na podstawie art. 19 w zw. z art. 21 p.p.s.a. wniósł analogiczne żądanie wyłączenia go od rozpoznania ww. wniosku.

9 W dniu 2 marca 2023 r. wylosowano skład orzekający do rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziego NSA Dominika Jana Gajewskiego i sędziego NSA Rafała Stasikowskiego z rozpoznawania sprawy o wyłączenie sędziego NSA Sylwestra Golca ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia na postanowienie NSA z 14 lutego 2023 r.

10 Postanowieniami z 7 marca 2023 r., I FSK 2040/22, po rozpoznaniu żądań sędziego NSA Dominika Jana Gajewskiego oraz sędziego NSA Rafała Stasikowskiego Naczelny Sąd Administracyjny wyłączył ww. sędziów od orzekania w sprawie wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie o sygn. akt I FSK 2040/22.

11 W dniu 7 marca 2023 r. przeprowadzono losowanie uzupełniające dwóch członków składu orzekającego do rozpatrzenia wniosku o wyłączenie z rozpoznawania sprawy zażalenia na postanowienie NSA z 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22, wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

13 W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie ocenie podlega sformułowany przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej w zażaleniu wniosek "o wyłączenie z rozpoznawania sprawy w jakimkolwiek jej zakresie wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3)."

14 Wynika to wprost z treści protokołów losowań z 1 marca 2023 r. oraz z 7 marca 2023 r., które doprowadziły do ustalenia składu orzekającego NSA w niniejszej sprawie.

15 Treść żądania Skarżącej sprowadza się do wnioskowania o wyłączenie z rozpoznawania sprawy zażalenia na postanowienie z dnia 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22, "w jakimkolwiek zakresie" "wszystkich sędziów" powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po wejściu w życie ustawy zmieniającej. Skarżąca poza tą cechą nie wskazała żadnych danych (w szczególności imienia i nazwiska) pozwalających na ustalenie personaliów sędziów, o których wyłączenie wnosi.

16 Mając na uwadze, że przedmiotowy wniosek został zawarty w piśmie inicjującym postępowanie zażaleniowe przewidziane w art. 5a § 16 ustawy z dnia 2 grudnia 2004 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; dalej: p.u.s.a.), a więc jeszcze przed wyznaczeniem składu orzekającego NSA w sprawie zażalenia, wniosek ten obejmuje swoim zakresem i istocie wszystkich sędziów NSA z wyłączeniem sędziów, o których mowa w art. 5a § 17 p.u.s.a.

17 W dalszej kolejności należy wskazać, że formułując powyższy wniosek Skarżąca nie podała jego podstawy prawnej. Również w uzasadnieniu żądań podniesionych w zażaleniu Skarżąca ogranicza się do argumentacji sprowadzającej się do uznania, że ww. wniosek "w demokratycznym państwie prawa" powinien być uznany za "w pełni zrozumiały". Jednocześnie Skarżąca wskazuje, że "społecznie oczekiwanym zachowaniem jest samowyłączenie się od rozpoznawania sprawy" w sytuacji, gdy sędzia orzekać ma "co do stanów faktycznoprawnych, które bezpośrednio czy też pośrednio również jego dotyczą" (pkt 20 uzasadnienia zażalenia).

18 W tym miejscu należy zaznaczyć, że powyższe stosunkowo szerokie przytoczenie argumentacji powołanej odnośnie do wniosku o wyłączenie sędziów w piśmie Skarżącej z 24 lutego 2023 r. jest niezbędne, gdyż formułując badany wniosek profesjonalny pełnomocnik Skarżącej wyraźnie wniósł o "uznanie takiego wniosku za należycie sprecyzowany bez konieczności wymieniania z imienia i nazwiska poszczególnych osób objętych wnioskiem".

19 W tych okolicznościach, skład orzekający NSA w niniejszej sprawie wniosek ten uznał za wniosek strony o wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. Świadczą o tym łącznie takie okoliczności jak: 1) trzyosobowy skład NSA wyznaczony do rozpoznania tego wniosku, 2) wynikający z protokołu przedmiot niniejszej sprawy, 3) moment złożenia wniosku (tj. przed wyznaczeniem składu mającego rozpoznać zażalenie) w kontekście uregulowania art. 5a § 4 p.u.s.a. oraz braku możliwości skutecznego złożenia wniosku wobec sędziego, który nie został wyznaczony do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną (art. 5a § 2 p.u.s.a.).

20 Przechodząc do oceny złożonego wniosku należy przypomnieć, że przepisy p.p.s.a. przewidują mechanizmy, których celem jest zapewnienie rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności sędziowskiej. Określone w p.p.s.a. przepisy regulujące procedurę zapewniającą realizację powyższej zasady w praktyce obejmują katalog przypadków, w których wyłączenie sędziego następuje z mocy prawa (iudex inhabilis, art. 18 p.p.s.a.) jak i możliwość wyłączenia sędziego od orzekania w konkretnej sprawie sądowoadministracynej, zarówno na wniosek strony jak i żądanie sędziego (iudex suspectus, art. 19 p.p.s.a.). Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy art. 193 p.p.s.a.

21 Postępowanie z wniosku strony o stwierdzenie istnienia względnej przesłanki wyłączenia sędziego inicjowane jest poprzez zgłoszenie stosownego wniosku na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy. Jednocześnie strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia przyczyn, które jej zdaniem przemawiają za wyłączeniem konkretnego sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej (art. 20 § 1 p.p.s.a.).

22 Omawiane przepisy p.p.s.a. przewidują możliwość wnioskowania o wyłączenie konkretnego sędziego. Nie jest więc dopuszczalne wnioskowanie o wyłączenie całego sądu (art. 20 § 4 p.p.s.a.).

23 Oczywiście może zaistnieć sytuacja, w której przyczyna (przyczyny) przemawiające za wyłączeniem od orzekania w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej będą dotyczyć więcej niż jednego, konkretnego sędziego. Nie zwalnia to jednak wnioskodawcy od obowiązku zidentyfikowania każdego z sędziów, o których wyłączenie wnosi z osobna oraz odpowiednio – przypisania każdemu z sędziów przyczyn, które w ocenie wnioskodawcy uzasadniają jego wyłączenie jak również uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia w stosunku do każdego z sędziów objętych wnioskiem.

24 W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony należy uznać pogląd, że elementem koniecznym wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów) jest precyzyjne określenie przez wnioskodawcę jakiego konkretnie sędziego (sędziów) dotyczy żądanie wyłączenia. Już bowiem z samego obowiązku uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia wynika obowiązek jej zindywidualizowania w odniesieniu do poszczególnych sędziów, w szczególności poprzez podanie ich imion i nazwisk (zob. np. postanowienia NSA: z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1744/21; z 5 października 2022 r., sygn. akt III FSK 1013/22; z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 176/21; z 9 września 2020 r., sygn. akt I GZ 192/20; z 21 października 2014 r., sygn. akt I OZ 767/14; z 24 listopada 2011, sygn. akt II OZ 1126/11; z 30 listopada 2009 r., sygn. akt II FZ 458/09; publ. w CBOSA).

25 Jak wskazano wyżej profesjonalny pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że wniosek jest należycie sporządzony, w szczególności nie zachodzi konieczność "wymienienia z imienia i nazwiska" poszczególnych osób objętych wnioskiem, oraz, że wystarczające w tym zakresie jest stwierdzenie, że chodzi o wszystkich sędziów, których zostali powołani przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy zmieniającej.

26 Tak sformułowany wniosek, pomimo oświadczenia pełnomocnika Skarżącej o jego kompletności i zasadności w przedstawionej formie, uniemożliwia w rozpatrywanej sprawie dokonanie merytorycznej oceny jego zasadności w trybie art. 22 p.p.s.a.

27 Nie można bowiem w takim przypadku stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w ustawie jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności.

28 Sposób sformułowania wniosku w niniejszej sprawie powoduje, że pełnomocnik Skarżącej w praktyce przerzuca na sąd orzekający ciężar ustalenia poszczególnych sędziów podlegających wyłączeniu na wniosek strony oraz ustalenia okoliczności przemawiających za ich wyłączeniem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, podczas gdy ciężar taki spoczywa na stronie postępowania a rolą sądu jest wyłącznie ocena zasadności złożonego wniosku (art. 19 w zw. z art. 20 p.p.s.a.).

29 Z omówionych względów wniosek podlegał zatem odrzuceniu jako niedopuszczalny.

30 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 i w zw. z art. 193 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.