Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r., I FSK 162/07

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r., I FSK 162/07

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maria Dożynkiewicz sędzia del. WSA Jerzy Płusa Protokolant Dariusz Rosiak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 54/06 w sprawie ze skargi Z. D. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia 9 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w G. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 54/06. Wyrokiem tym Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia 9 listopada 2005 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia 18 października 2005 r. i określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane oraz zasądził od organu na rzecz podatnika zwrot kosztów postępowania.

3 Stan sprawy przedstawiał się następująco. Decyzją z dnia 28 lipca 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w G. postanowił dokonać na majątku Z. D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "P. i S. R. M." w J., zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego wraz z należnymi odsetkami z tytułu podatku akcyzowego za marzec 2005 r.

4 Dyrektor Izby Celnej w G. w dniu 25 sierpnia 2005 r. sporządził zarządzenie zabezpieczenia oraz zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o nadanie temu zarządzeniu klauzuli wykonalności. Klauzula ta została nadana 16 września 2005 r. Po jej uzyskaniu Dyrektor Izby Celnej wystąpił do Sądu Rejonowego w Wejherowie Zamiejscowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w Pucku z wnioskiem z dnia 22 września 2005 r. o wpis hipoteki kaucyjnej na nieruchomości, której współwłaścicielem jest podatnik.

5 Postanowieniem z dnia 27 września 2005 r. Sąd oddalił wniosek.

6 W dniu 2 września 2005 r. Dyrektor Izby Celnej sporządził drugie zarządzenie zabezpieczenia, które tego samego dnia otrzymało klauzulę wykonalności. Dnia 27 września 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w G., działając w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, wystąpił do Izby Morskiej przy Sądzie Rejonowym w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z wnioskiem o wpis hipoteki morskiej w księdze rejestrowej prowadzonej dla "KUTER(...)", stanowiącego własność podatnika.

7 Podatnik złożył zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania zabezpieczającego, podnosząc nieistnienie obowiązku objętego postępowaniem zabezpieczającym oraz określenie zabezpieczanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia.

8 Postanowieniem z dnia 18 października 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w G. działając jako wierzyciel w pierwszej instancji zajął stanowisko odnośnie złożonych zarzutów i uznał je za bezzasadne.

9 Na powyższe postanowienie podatnik złożył zażalenie, w którym zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm. – dalej "u.p.e.a") polegające na wydaniu postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej, działającego jako wierzyciel, podczas gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot oraz naruszenie art. 156 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 33 pkt 1 i 3 u.p.e.a. polegające na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczenia.

10 Dyrektor Izby Celnej działając w charakterze wierzyciela w drugiej instancji postanowieniem z dnia 9 listopada 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

11 W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest on wierzycielem w stosunku do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych oraz z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji albo informacji o opłacie paliwowej, jednocześnie będąc organem egzekucyjnym stosownie do art. 1a pkt 7 w zw. z art. 19 § 5 u.p.e.a. Podkreślił przy tym, że dla organu egzekucyjnego zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela jest wiążąca. Odnośnie zaś zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 9 u.p.e.a. organ wskazał, że w myśl art. 156 § 2 u.p.e.a. w przypadku zabezpieczenia należności pieniężnych, zarządzenie zabezpieczenia sporządza się według wzoru określonego w drodze rozporządzenia Ministra Finansów (druk Zarządzenia Zabezpieczenia stanowi załącznik nr 23 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). W polu "F" Zarządzenia Zabezpieczenia z dnia 2 września 2005 r. wskazano pięć sposobów zabezpieczenia należności (o wyborze jednego lub kilku środków decyduje organ egzekucyjny).

12 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podatnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia 18 października 2005 r. w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a. polegające na wydaniu tego postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej, działającego jako wierzyciel, podczas gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot oraz naruszenie art. 156 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 33 pkt 1 i 3 u.p.e.a. polegające na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczenia.

13 Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. W opinii Sądu skarżący trafnie zarzucił, że wydanie postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej w G., jako wierzyciela, w sytuacji gdy jest on jednocześnie organem egzekucyjnym, stanowi naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a.

15 W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nieracjonalna była wykładnia tego przepisu, która doprowadziła do sytuacji, gdzie Dyrektor Izby Celnej sporządził zarządzenie zabezpieczenia i przystąpił do jego wykonania, po czym zwrócił się do siebie samego o stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów. Następnie zaś Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swoje postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela.

16 Sąd podkreślił, że obowiązująca w postępowaniu egzekucyjnym zasada działania wnikliwie i szybko, przy uwzględnieniu postulatu racjonalnego ustawodawcy, musi prowadzić do wniosku o niedopuszczalności wydawania przez ten sam organ odrębnych postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.

17 Trudno uznać za celowe zwracanie się organu egzekucyjnego do samego siebie o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów, skoro ich rozpoznanie i wydanie w tym przedmiocie postanowienia należy do kompetencji organu egzekucyjnego będącego wierzycielem.

18 Na poparcie swego stanowiska Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał orzeczenie NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 474/05.

19 Sąd administracyjny pierwszej instancji nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 9 u.p.e.a. polegającego na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczającego.

20 Od powyższego wyroku została przez Dyrektora Izby Celnej w G., reprezentowanego przez pełnomocnika – radcę prawnego – wniesiona skarga kasacyjna, którą orzeczenie WSA zaskarżono w całości, zarzucając mu naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, w konsekwencji czego został błędnie zastosowany przepis prawa poprzez uznanie, iż niedopuszczalne jest wydawanie przez ten sam organ będący wierzycielem oraz organem egzekucyjnym odrębnych postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a. Zarzucono temu wyrokowi także naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej "P.p.s.a.") poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w G. z 18 października 2005 r. na skutek mylnego przyjęcia, że organy naruszyły art. 34 § 1 u.p.e.a. oraz art. 12 k.p.a. zw. z art. 18 u.p.e.a.

21 W związku z powyższymi zarzutami autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie na rzecz organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

22 W opinii pełnomocnika organu zaskarżony wyrok WSA jest nietrafny, bowiem został wydany z naruszeniem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, w konsekwencji czego zostały naruszone przepisy prawa materialnego.

23 Zdaniem autora skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej może być jednocześnie w danej sprawie organem egzekucyjnym i wierzycielem, na co pozwala wykładnia językowa przepisów zawartych w art. 34 u.p.e.a.

24 W przedmiotowej sprawie nie doszło do zarzucanego przez WSA naruszenia art. 34 § 1 u.p.e.a., tym samym skarga kasacyjna jest zasadna.

25 Strona przeciwna nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

26 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

27 Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

28 Dyrektor Izby Celnej wskazał w niej zarzuty, dotyczące naruszenia w zaskarżonym wyroku zarówno prawa materialnego, jak i przepisów procesowych, przy czym zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 134 P.p.s.a., stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zawartego w tym orzeczeniu, stanowią konsekwencję dokonania błędnej, zdaniem skarżącego organu, wykładni art. 34 § 1 u.p.e.a., a także w następstwie przyjęcia tej wykładni, wadliwego zastosowania tego przepisu

29 W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie należy ustosunkować się do zarzutu dokonania błędnej wykładni art. 34 § 1 u.p.e.a., polegającej na uznaniu przez Sąd administracyjny pierwszej instancji, że niedopuszczalne jest wydawanie przez ten sam organ będący wierzycielem oraz organem egzekucyjnym odrębnych postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 § 1 i 4 P.p.s.a. Zarzut ten jest bezzasadny, a interpretacja tego przepisu dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowa. Znalazła ona zresztą potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjętej dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06 (opubl. ONSAiwsa z 2007 r. Nr 5, poz. 112, s. 71 – 85), która przesądziła wątpliwości, jakie powstały w orzecznictwie sądowym i praktyce administracyjnej na tle tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w tej uchwale, że: "Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 u.p.e.a. w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe.".

30 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela stanowisko zawarte w wymienionej wyżej uchwale i zaprezentowaną w uzasadnieniu tego orzeczenia argumentację, co zwalnia od jej powtarzania. Stwierdza, że to stanowisko ma zastosowanie także w przypadku gdy kierownikiem statio fisci jest inny organ niż naczelnik urzędu skarbowego, w tym przypadku Dyrektor Izby Celnej. Istotne jest bowiem, że także w tej sprawie występuje tożsamość podmiotu, który jednocześnie pełni funkcję wierzyciela oraz organu egzekucyjnego, co czyni bezprzedmiotowym wydanie odrębnego postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

31 Wobec powyższego także pozostałe zarzuty dotyczące podstawy prawnej wydanego przez Sąd administracyjny wyroku są niezasadne. W niniejszej sprawie z uwagi na dokonanie przez organ w zaskarżonym postanowieniu błędnej wykładni art. 34 § 1 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz orzeczenie je poprzedzające. Dlatego też nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 134 P.p.s.a.

32 Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.