Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2016 r., I FSK 1215/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2016 r., I FSK 1215/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1688/13 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 maja 2012 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 925/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 I FSK 1215/14

3 Uzasadnienie

4 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygnaturze akt III SA/Gl 1688/13, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., oddalił skargę A.P., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2009 r., w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 maja 2012 r., w sprawie o sygnaturze akt III SA/Gl 925/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług. 1. Przebieg postępowania w sprawie A.P. (Skarżący, Strona), prowadząc działalność gospodarczą pod firmą P. w Z. wniósł skargę z dnia 23 września 2013 r. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 maja 2012 r., III SA/Gl 925/10, którym oddalono skargę z dnia 5 lutego 2010 r. (uzupełnioną pismem z dnia 24 lutego 2010 r.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2009 r., którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 19 czerwca 2009 r. Na rozprawie w dniu 15 maja 2012 r. Sąd odczytał pismo Skarżącego z dnia 2 maja 2012 r. z wnioskiem o odroczenie rozprawy stwierdzając, że Strona mimo wezwania nie przedłożyła orzeczenia biegłego sądowego w kwestii możliwości uczestniczenia w rozprawie sądowej. Sąd wniosku o odroczenie nie uwzględnił. Rozprawa została zamknięta i po naradzie ogłoszono wyrok, którym Sąd oddalił skargę. W skardze o wznowienie postępowania z dnia 23 września 2013 r., Skarżący powołał się na przyczynę wznowienia określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. zaznaczając, że na skutek naruszenia art. 109 p.p.s.a. został pozbawiony możliwości działania, a przed uprawomocnieniem wyroku niemożność działania nie ustała. W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdził, że przed rozprawą wnosił o jej odroczenie przedkładając stosowne dokumenty dotyczące choroby i stanu zdrowia oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności czasowo do dnia 31 grudnia 2012 r. Zaznaczył, że takie dokumenty składał również przed terminami wcześniejszych rozpraw w tej samej sprawie i że rozprawy były odraczane, a stan zdrowia Skarżącego do dnia rozprawy nie uległ zmianie. Zdaniem Strony prawomocny wyrok Sądu z dnia 15 maja 2012 roku został wydany z naruszeniem art. 109 p.p.s.a., ponieważ Sąd znał przeszkodę, której nie można było przezwyciężyć. Przeszkodą tą była choroba uniemożliwiająca udział w rozprawie, która była właściwie udokumentowana. Skarżący argumentował nadto, że przed rozprawą Sąd nie wezwał go do przedłożenia opinii biegłego lekarza celem określenia czasokresu trwania niemożliwości stawienia się w Sądzie i uczestniczenia w rozprawach, jak to czynił wcześniej. 2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Sąd uznał, że odmowa uwzględnienia wniosku strony z dnia 2 maja 2012 r. o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 5 maja 2012 r., na której zapadł wyrok, była zasadna. W ocenie Sądu nie zachodziła podana przez Skarżącego podstawa do wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd argumentował, że Strona z powodu swojego stanu zdrowia mogła ustanowić w sprawie pełnomocnika ewentualnie wnosić o jego ustanowienie w ramach prawa pomocy. O tym prawie Sąd kilkakrotnie pouczał Stronę. Według Sądu nawet przeszkody, czy też brak komunikacji słownej z pełnomocnikiem lub Sądem mógł być zastąpiony odpowiednią komunikacją na piśmie. Sąd argumentował, że niepełnosprawność wynikająca z tego stanu zdrowia, która była orzeczona terminowo do dnia 31 grudnia 2012 r., nie mogła sama w sobie stanowić przeszkody w udziale w rozprawie, ponieważ mimo jej istnienia lekarze sądowi w swoich zaświadczeniach wystawianych jeszcze w 2011 r. wyznaczali określone terminy, po których upływie Strona mogła występować osobiście przed Sądem. Sąd zauważył, że postępowanie sądowe zostało w rozpoznawanej sprawie wszczęte skargą z dnia 5 lutego 2010 r. Ze względu na umotywowane wnioski Strony rozprawa była trzykrotnie odraczana: dnia 12 sierpnia 2010 r., 22 marca 2011 r. i 16 września 2011 r. Dopiero dnia 15 maja 2012 r. zapadł wyrok. Wynika z tego, że sprawa nie została zakończona po 6 miesiącach i na pierwszej rozprawie, tylko po ponad 2 latach od dnia wszczęcia postępowania. Przy czym, jak wskazał Sąd, dwa pierwsze odroczenia następowały na podstawie oświadczeń składanych przez Stronę i dokumentów je potwierdzających (zaświadczeń L-4, zaświadczeń ze szpitala, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2010 r.). Natomiast w okresie od marca 2011 r. faktyczne i formalne odroczenie nastąpiło jedynie ze względu na przedłożenie stosownych zaświadczeń lekarzy sądowych z dnia 14 kwietnia 2011 r. i 7 października 2011 r. Z ostatniego zaświadczenia z dnia 7 października 2011 r. wynikało, że Strona była niezdolna do podejmowania czynności procesowych ze względu na brak komunikacji słownej z trwającym niedosłuchem jedynie do dnia 8 stycznia 2012 r. Dlatego dopiero po upływie tego terminu pismem z dnia 13 lutego 2012 r. Sąd jeszcze raz zobowiązał Stronę do udokumentowania przyczyn niemożliwości uczestniczenia na rozprawie. Przy czym Sąd, mimo nadesłania przez Stronę kolejny raz kserokopii orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2010 r. i orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 21 grudnia 2010 r., wyznaczył nowy termin rozprawy na dzień 15 maja 2012 r. zawiadamiając o tym Stronę dnia 23 kwietnia 2011 r. Sąd argumentował, że w tym stanie rzeczy Strona do rozprawy ani nie przedłożyła nowego zaświadczenia lekarza sądowego w kwestii możliwości uczestniczenia w rozprawie, ani nie zwróciła się do Sądu z pytaniem jak został rozpatrzony wniosek z dnia 2 maja 2012 r. oparty tylko na wydanych w 2010 r. orzeczeniach w sprawie niepełnosprawności, ani z ostrożności procesowej nie stawiła się na rozprawę, ani nie ustanowiła pełnomocnika. W nowej sytuacji, to znaczy gdy Sąd oczekiwał już stosownego zaświadczenia lekarza sądowego, i po znacznym upływie czasu od wszczęcia postępowania, Strona nie miała podstaw, tak jak na początku postępowania, aby zakładać, że Sąd odroczy jeszcze raz rozprawę tylko w oparciu o oświadczenie Strony i dotychczas składane dokumenty. W związku z tym, zdaniem Sądu, podana przez Stronę przeszkoda w odbyciu rozprawy w dniu 15 maja 2012 r., nie mogła zostać uznana za przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, o której mowa w art. 109 p.p.s.a. 3. Skarga kasacyjna Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył wskazany powyżej wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie art. 282 § 2 p.p.s.a. poprzez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku, art. 93 pkt 5 p.p.s.a. polegające na braku pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok. Dalej wskazano na naruszenie art. 106 § 2 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. z powodu niemożności zajęcia stanowiska w sprawie przez zgłoszenie żądań, wniosków złożenia wyjaśnień oraz wskazanie podstaw prawnych i faktycznych swoich żądań przez stronę pozbawioną całkowicie zdolności do samodzielnej egzystencji przy braku komunikacji słownej z towarzyszącym niedosłuchem. Następnie zarzucono Sądowi naruszenie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przez pominięcie, że Strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia w sprawie III SA/Gl 925/10 oraz naruszenie art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 7 tej ustawy, poprzez nieudzielenie potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz braku pouczenia o skutkach prawnych niestawiennictwa bądź zaniedbania (w tym konkretnym przypadku – nieprzedstawieniu orzeczenia biegłego sądowego o niemożności stawiennictwa przed Sądem w terminie rozprawy) i możliwości wydania wyroku. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie była zasadna.

5 4.1. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie było wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 925/10. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że skargi kasacyjne strony dotyczące analogicznych jak w rozpatrywanej sprawie okoliczności faktycznych i prawnych zostały już rozpatrzone przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyroki z 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FSK 1378-1386/13). Przedstawioną w tych wyrokach argumentację skład orzekający NSA w niniejszej sprawie podziela.

6 4.2. Przede wszystkim należy wskazać, że w skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty wobec rozstrzygnięcia Sądu I instancji co do stwierdzenia przesłanki wznowieniowej zarzucając naruszenie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. "przez pominięcie, że wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia w sprawie III SA/Gl 925/10". Jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut ten został uzasadniony nie przez odwołanie się do sposobu przeprowadzenia postępowania w sprawie III SA/Gl 925/10, ale do braku uczestniczenia przez stronę w rozprawie dotyczącej skargi o wznowienie postępowania. Oczywiste jest przy tym, że Sąd nie mógł naruszyć art. 271 pkt 2 p.p.s.a. dotyczącego przesłanek wznowieniowych przez sposób przeprowadzenia rozprawy w sprawie skargi o wznowienie postępowania.

7 Odnosząc jednak powyższy zarzut do postępowania, o którego wznowienie wnosił Skarżący, należy wskazać, że zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in., jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Pozbawienie strony możności działania oznacza pozbawienie możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Konieczne jest zatem wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. Skarżący formułując ww. zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 p.p.s.a. nie wskazał jednak przepisu prawa procesowego, którego naruszenie przez WSA, pozbawiło go możliwości działania. W szczególności brak jest w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 109 p.p.s.a., a więc Naczelny Sąd Administracyjny - związany zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. granicami skargi - nie może ocenić, czy przepis ten został naruszony.

8 4.3. Kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 93 pkt 5 p.p.s.a. przez brak pouczenia w "zawiadomieniu o rozprawie w dniu 19.12.2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok". Z kolei w uzasadnieniu skargi kasacyjnej mowa jest o braku takiego pouczenia w zawiadomieniu z dnia 14 grudnia 2013 r. (zawiadomienie o dacie rozprawy w sprawie skargi o wznowienie postępowania wyznaczonej na 10 stycznia 2014 r.) i ten zarzut jest uzasadniany w treści skargi. Odnosząc się do niego, należy wskazać, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącego Sąd pierwszej instancji wyraźnie w punkcie pierwszym pouczenia przy zawiadomieniu z dnia 14 grudnia 2013 r. wskazał, że "niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". Dalej Sąd wyjaśnił, że w przypadku wydania wyroku oddalającego skargę, strona może wnieść skargę kasacyjną pod warunkiem, że w terminie siedmiu dni od wydania wyroku złoży wniosek o jego uzasadnienie. Natomiast w przypadku uwzględniania skargi, Sąd z urzędu doręczy stronie wyrok wraz z uzasadnieniem (pkt 3 i 4 zawiadomienia, k. 16 akt sprawy). Stąd niezasadny jest zarzut naruszenia art. 93 pkt 5 p.p.s.a.

9 Należy przy tym zwrócić uwagę, że przywołane przez pełnomocnika Skarżącego postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 grudnia 2005 r., sygn. akt II FZ 776/05, dotyczy zupełnie odmiennej sytuacji, a mianowicie takiej, w której strony nie pouczono o tym, że wyrok oddalający skargę podlega zaskarżeniu pod warunkiem złożenia wniosku o jego uzasadnienie w terminie siedmiu dni od jego wydania.

10 4.4. Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 106 § 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

11 Zgodnie z art. 106 § 2 p.p.s.a., "po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności".

12 Oczywistym jest, że w sytuacji niestawiennictwa strony, które nie zostaje uznane za stanowiące podstawę odroczenia rozprawy, strona ta pozbawiona jest uprawnień jakie daje norma art. 106 § 2 p.p.s.a. Istotnym jest zatem, czy w sprawie tej Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że Sąd rozpoznający sprawę pod nieobecność skarżącego, nie naruszył normy art. 109 p.p.s.a. stanowiącej, że "Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności".

13 Skarżący nie sformułował jednak zarzutu naruszenia art. 109 p.p.s.a. Przy braku zaś wykazania naruszenia tego przepisu, czyli wykazania, że rozprawa w dniu 10 stycznia 2014 r. powinna zostać odroczona przez WSA w Gliwicach (przy braku wniosku strony o jej odroczenie) – brak jest podstaw do stwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia art. 106 § 2 p.p.s.a. W konsekwencji brak jest również podstaw do stwierdzenia zasadności zarzutu, że strona została w postępowaniu pozbawiona możliwości obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

14 4.5. Nie może być uznany za trafny zarzut naruszenia art. 282 § 2 p.p.s.a. przez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności oddala skargę o wznowienie postępowania albo uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. Sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę skargi o wznowienie postępowania sądowego, jako podstawę wyroku wskazał art. 151 p.p.s.a., a nie art. 282 § 2 p.p.s.a. Jednakże norma art. 282 § 2 p.p.s.a. ma charakter procesowy, a zatem jej pominięcie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku, gdyby – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – doszło do takiego jej naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący w skardze kasacyjnej nie wykazał natomiast takiego wpływu na wynik rozstrzygnięcia, podania przez Sąd pierwszej instancji jako podstawy oddalenia skargi o wznowienie – art. 151, zamiast art. 282 § 2 p.p.s.a.

15 5. Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.