Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., II OZ 1167/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., II OZ 1167/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 459/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie naruszenie stosunków wodnych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został negatywnie rozpatrzony postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r., od którego zażalenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., sygn. II OZ 947/12, ponieważ skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz małżonką oraz dwójką dzieci, a źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej (kancelarii radcy prawnego) przez żonę oraz jej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości około 3.000 zł, a także przychody z jego działalności gospodarczej (sprzedaż hurtowa owoców i warzyw). Miesięczne wydatki wynoszą około 5400 zł (energia elektryczna, wywóz nieczystości, zakup oleju napędowego grzewczego, podatek od nieruchomości, telefon, Internet, rata kredytu oraz wyżywienie, środki czystości i odzieży). W skład majątku rodziny wchodzi: dom (pow. 178 m2), mieszkanie (pow. 50 m2), nieruchomość rolna (pow. 5 ha) oraz samochód osobowy Citroen C4 (w leasingu). Ponadto skarżący podkreślił, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny Białymstoku uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nienadesłanie, mimo wezwania, dokumentów określających faktyczny dochód uzyskiwany przez skarżącego i jego żonę, wyciągów z kont bankowych, zeznań podatkowych za 2012 r. oraz rachunków i faktur potwierdzających wydatki miesięczne rodziny, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej rodziny, a tym samym skutkuje negatywnym rozpatrzeniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

3 W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił, ze naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", podnosząc, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że przedstawione przez niego dokumenty oraz złożone oświadczenia są wiarygodne i wystarczające do przyjęcie, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania.

4 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5 Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

6 Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

7 Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący w tej sprawie już występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania tego wniosku postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego postanowienia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II OZ 947/12. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych, tym samym oświadczenia składane przez skarżącego okazały się nie wystarczające do przyznania mu prawa pomocy.

8 Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony.

9 Skarżący, występując z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wskazał, że jego sytuacja materialna ulegała zmianie, ponieważ został zwolniony z pracy, co łączy się z utratą podstawowego źródła utrzymania. Obecnie zatem nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

10 Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący, pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonał, w szczególności nie przedstawili dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu osiąganego przez jego żonę skarżącego z tytułu umowy o pracę, zeznań podatkowych, harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie. Skarżący ograniczył się jedynie do niepopartego żadnymi dokumentami twierdzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a orientacyjne dane dotyczące wysokości ponoszonych przez jego rodzinę kosztów oraz uzyskiwanych dochodów zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy są wystarczające do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

11 Trudno uznać za wiarygodne, że skarżący jest w stanie utrzymać siebie i rodzinę, posiadane nieruchomości, samochód oraz spłacać kredyt przy założeniu, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 5400 zł, a dochód rodziny wynosi 3000 zł.

12 Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że strona, która nie przedstawiła praktycznie żadnych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są gołosłowne twierdzenia, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, bez poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami.

13 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia