Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r., II GZ 644/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r., II GZ 644/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać W. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił przyznania prawa pomocy W. K. w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

4 W. K. (dalej skarżący) złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

5 W odpowiedzi na wezwanie do opłacenia wpisu od skargi, W. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., postanowieniem z dnia 6 lutego 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy.

7 Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 105/12, oddalił zażalenie na wskazane postanowienie. W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, ponieważ nie przesłał na żądanie referendarza sądowego żadnych dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej.

8 Zarządzeniem z dnia [...] maja 2012 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w G. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi.

9 W odpowiedzi na to pismo skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.

10 Referendarz sądowy WSA w G. postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy.

11 Skarżący złożył sprzeciw od wskazanego postanowienia, do którego dołączył trzy postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji oraz o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 17.232,97 zł w i obciążeniu nimi dłużnika.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, podmówił przyznania prawa pomocy W. K..

13 Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 409/12, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w G. z dnia 1 października 2012 r.

14 Następnie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę W. K. na decyzję SKO w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wobec bezskutecznego wezwania skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wpisu, odmowy przyznania prawa pomocy.

15 Skarga kasacyjna od wskazanego postanowienia została odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, z uwagi na fakt, że została sporządzona z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego wynikającego z art. 175 § 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), ponieważ skarżący osobiście sporządził ten środek zaskarżenia, pomimo pouczenia o prawidłowym trybie sporządzenia skargi kasacyjnej.

16 WSA w G. postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 11 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wskazano, że zażalenie to zostało sporządzone bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego.

17 Na wskazane postanowienie W. K. złożył zażalenie, które cofnął pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. i oświadczył, że nieprawidłowo zrozumiał polecenie, co skutkowało "mylnym nadaniem biegu", gdyż działał bez pełnomocnika. Wskazał, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika i wniósł o przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie stać go na ustanowienie adwokata, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, nie posiada majątku. Do wniosku załączył postanowienie Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt [...], o ustanowieniu dla niego adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

18 Zarządzeniem referendarza sądowego WSA w G. z dnia [...] czerwca 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów:

19 a) odpisów zeznań podatkowych złożonych za lata 2011 i 2012 bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ww. lata;

20 b) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie;

21 c) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy;

22 d) oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje obecnie świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny a jeżeli tak to w jakiej wysokości;

23 e) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość;

24 f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);

25 g) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy;

26 h) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz;

27 i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy.

28 W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że nie składał jakichkolwiek zeznań podatkowych; nie generuje jakichkolwiek dochodów; nie otrzymuje świadczeń emerytalno – rentowych; nie korzysta z form pomocy społecznej; nie posiada rachunków bankowych; nie inicjował wskazanych w wezwaniu spraw sądowych. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim jednakże z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada wiedzy co do stanu majątkowego żony. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopię sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową z [...] kwietnia 1998 r.

29 Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, WSA w G. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie zawarł w pismach jakichkolwiek informacji, które mogłyby odnosić się do jego sytuacji finansowej, co uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy tej sytuacji.

30 Zażalenie na wskazane postanowienie złożył skarżący. Do pisma załączył postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...], o zwolnieniu wnioskodawcy od ponoszenia opłaty od zażalenia w całości oraz dwa zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych w łącznej kwocie 3.553,34 zł.

31 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

32 Zażalenie skarżącego podlega uwzględnieniu.

33 W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jednakże, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i w wystarczający sposób wykaże tę okoliczność, sąd przyznaje jej prawo pomocy, które stanowi gwarancję możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

34 Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, wnioskowanym przez W. K., następuje, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie WSA w G. zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania W. K. prawa pomocy, z której to oceny NSA nie podziela.

35 Wprawdzie zgodnie z art. 188 p.p.s.a. (stosowanym w związku z art. 197 § 2 tej ustawy) "jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku", jednak w doktrynie trafnie przyjmuje się, że zdanie drugie art. 188 p.p.s.a., wiążące sąd drugiej instancji stanem faktycznym przyjętym w zaskarżonym orzeczeniu, nie ma zastosowania w postępowaniu zażaleniowym. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów w zakresie dopuszczonym przez art. 106 w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. Ma to szczególne znaczenie właśnie przy rozpatrywaniu zażaleń dotyczących prawa pomocy lub kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. (vide teza 6 [w:] Komentarz do art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Gruszczyński, A. Kabat, Lex 2013 i powołany tam: R. Hauser, Postępowanie zażaleniowe przed NSA [w:] Materiały na konferencję sędziów NSA, Serock 18-19 października 2004 r., maszynopis powielony, Warszawa 2004, s. 71-72; postanowienie NSA z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II GZ 563/13). W związku z powyższym przyjąć należy, że art. 106 § 3 p.p.s.a., będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić nowe, przesłane przez skarżącego dowody.

36 Przechodząc do rozpoznania sprawy, należy w pierwszej kolejności uznać, że co prawda skarżący nie przedłożył dokumentów, do przesłania których był zobowiązany przez referendarza sądowego, jednak z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że W. K. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez W. K. dokumenty (postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. oraz postanowienia o zwolnieniu skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych), w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowią potwierdzenie informacji poszukiwanych przez WSA. Z dokumentów tych wynika bowiem, że:

37 1. "egzekucja z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych dłużnika okazała się bezskuteczna (vide s. 79-81 akt sądowych);

38 2. od [...] kwietnia 1998 r. skarżący i jego małżonka posiadają rozdzielność majątkową (na mocy aktu notarialnego – vide s. 147 akt sądowych;

39 3. na mocy zarządzeń Prezesa Sądu Rejonowego w B. zostały umorzone skarżącemu koszty sądowe z uwagi na fakt, że skarżący nie jest ich w stanie uiścić, a wszczynanie egzekucji w stosunku do niego jest bezcelowe (vide s. 170, 171 akt sądowych).

40 Biorąc te okoliczności pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystarczająco zostało wykazane przez W. K., że nie dysponuje środkami na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać również należy, że na obecnym etapie postępowania, w celu realnego umożliwienia skarżącemu uczestniczenia w procesie konieczne było przyznanie mu prawa sądowego w całości, tj. zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, jak we wniosku, tj. radcy prawnego.

41 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.