Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2022 r., II GZ 424/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2022 r., II GZ 424/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt VI SPP/Wa 3/22 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi M. J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1089/09 wydanym w sprawie za skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 877/09 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 stycznia 2007 r., nr BPO-5-3637-RZ9/2006/103-12 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 M. J. (dalej zwany "skarżącym" lub "wnioskodawcą"), pismem z 12 czerwca 2022 r., wniósł sprzeciw zatytułowany "zażalenie na postanowienie" od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej zwanego "WSA" lub "Sądem I instancji") z 6 maja 2022 r., odmawiającego wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

3 W sprzeciwie sformułował "wniosek ewentualny" o wyłączenie od orzekania Sędziego WSA D. P., Asesora WSA A. J., Asesora WSA P. G., Asesora WSA R. Ż.

4 Uzasadniając to żądanie, skarżący podniósł, że wymienione osoby nie są sędziami (asesorami), gdyż zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), co w jego ocenie z definicji uniemożliwia uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy, w którym osoby te będą zasiadać, jest prawidłowy i zgodny z prawem.

5 Poszczególni sędziowie i asesorzy, których dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia o braku podstaw do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie.

6 Postanowieniem z 19 lipca 2022 r., sygn. akt VI SPP/Wa 3/22, WSA wniosek oddalił. W uzasadnieniu podkreślił, że przepisy kształtujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z innych przyczyn niż wskazane w art. 18 lub 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"). Jednocześnie wskazane w tych przepisach podstawy wyłączenia koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego bądź też potencjalnego zagrożenia niezachowania bezstronności danego sędziego (asesora) w konkretnej – "danej sprawie". Wynika to z treści zarówno art. 18, art. 19, jak i art. 20 § 1 ppsa, które wyłączenie sędziego (asesora) wiążą z przyczynami zaistniałymi w danej sprawie, w tym dostrzeżonymi w trakcie konkretnego posiedzenia w oznaczonej sprawie. To zaś oznacza, że wniosek o wyłączenie może odnosić się jedynie do określonych, tj. konkretnie wskazanych osób, które mogłyby orzekać w sprawie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 138/12), co do których bezstronności mogłaby zaistnieć uzasadniona wątpliwość. Chodzi tutaj zatem o daną, konkretną sprawę, w której zgłoszony został wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) i jednocześnie sprawę, w której osoba wskazana w takim wniosku bierze lub będzie brała udział w jej rozpoznaniu.

7 Odnosząc się natomiast do stanowiska kwestionującego legitymację osób, których dotyczy wniosek, do orzekania z uwagi na ich wyłonienie w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową KRS", WSA stwierdził, że okoliczność ta sama w sobie nie może zostać uznana za uprawdopodobniającą wystąpienie okoliczności uzasadniających ich wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie. Tymczasem instytucja wyłączenia, jak już wyżej zasygnalizowano, wymaga uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) w danej, konkretnej sprawie. Niezbędnym elementem konstrukcyjnym wniosku jest zatem odniesienie przywołanych przez stronę argumentów do sytuacji występującej w konkretnym postępowaniu. W przeciwnym wypadku należy uznać, zdaniem WSA, że skarżący nie przedstawił we wniosku okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 – 19 ppsa.

8 Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości oraz wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania, względnie o wyłączenie wnioskowanych osób od orzekania w sprawie zarzucając brak uprawnień formalnych do orzekania osób wskazanych we wniosku o wyłączenie od orzekania. Jednocześnie stwierdził jednoznacznie, że jego wniosek nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 26 § 2 ustawy o SN.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że słusznie WSA zakwalifikował wniosek M. J. – złożony w toku postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy i sformułowany w zażaleniu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające mu przyznania prawa pomocy, jako "wniosek ewentualny" – w ramach swoich uprawnień orzeczniczych jako wniosek o wyłączenie sędziów przewidziany w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

12 Podkreślenia w tym miejscu zatem wymaga, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ppsa), jak i na wniosek strony (art. 19 ppsa) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67).

13 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, co słusznie uznał Sąd I instancji, nie wynika z wniosku aby w przypadku wskazanych w nim sędziów (asesorów) zachodziła którakolwiek z okoliczności uzasadniająca ich wyłączenie w rozpoznawanej sprawie.

14 Przepis art. 19 ppsa wskazuje, że niezależnie od wymienionych w art. 18 ppsa przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie.

15 Trafnie podkreślił Sąd I instancji, że przepisy ppsa nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z żadnych innych przyczyn, niż wskazane w art. 18 lub 19 ppsa, a które koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego bądź też potencjalnego zagrożenia, niezachowania bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie "danej sprawie". To zaś oznacza, że wniosek o wyłączenie może odnosić się jedynie do określonych, tj. konkretnie wskazanych osób, które mogłyby orzekać w sprawie i do których bezstronności mogłyby zaistnieć uzasadnione wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie taka wątpliwość nie dość, że nie została w ogóle podniesiona we wniosku ("ewentualnym"), to skarżący nie powołuje się na nią również w zażaleniu. Odnośnie do osób, których wyłączenia żąda nie wskazuje żadnych przesłanek powodujących ich wyłączenie z mocy ustawy (art. 18 ppsa) ze względu na związki personalne ze skarżącym lub też związki z przedmiotem postępowania, ani też żadnych przesłanek opartych na innych okolicznościach, które również mogłyby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 ppsa). W każdym bowiem przypadku, o czym wcześniej wspomniano, związki ze sprawą (podmiotowe czy przedmiotowe – przez wcześniejszy udział w jej rozpoznawaniu), muszą być tego rodzaju, że mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Oczywiste jest, że na okoliczności wywołujące wątpliwości co do bezstronności – jeśli wniosek składa strona postępowania – musi powołać się ta właśnie strona. Jak wcześniej nadmieniono skarżący nie uczynił jednak tego ani we wniosku, ani w zażaleniu. Co więcej zażalenie wydaje się opracowane nie na potrzeby tej sprawy, albowiem w uzasadnieniu zażalenia (str. 121 akt) powołano się na postępowanie – przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Śródmieścia pod sygn. akt VI C 1325/21, które jak wskazał skarżący, toczy się "pomiędzy stroną a panem A. S. (wskazanym we wniosku strony)", podczas gdy żadna z objętych wnioskiem o wyłączenie osób nie nazywa się A. S. Skoro okoliczności uzasadniające ewentualne wątpliwości co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów (asesorów) nie zostały nawet zasygnalizowane, a związek z niniejszą sprawą żadnej z tych osób nie wynika ani z twierdzeń skarżącego, ani nie można go wywieść z akt sprawy (na żadnym etapie postępowania nie brali udziału w sprawie wskazani asesorowie i sędzia), nie jest też znany Sądowi z urzędu, to brak jest podstaw do podważenia stanowiska Sądu I instancji.

16 Odnosząc się natomiast do zarzutu braku uprawnień formalnych sędziego (asesorów) wskazanych we wniosku z uwagi na powołanie ich przez tzw. "nowy KRS" należy zauważyć, że po wydaniu przez WSA zaskarżonego postanowienia, wszedł w życie przepis art. 5a pusa (wprowadzony ustawą z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 5a § 1 pusa dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy, przy czym wniosek taki może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną (art. 5a § 2 pusa).

17 Jednocześnie w myśl art. 5a § 5 pusa wniosek w tym przedmiocie powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1 oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.

18 Reasumując – w rozpoznawanej przez WSA sprawie skarżący we wniosku o wyłączenie, co zasadnie stwierdził Sąd I instancji, nie podał jakiejkolwiek przesłanki, która mogłaby być zweryfikowana obiektywnie i która uzasadniałaby zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego od orzekania w tej właśnie sprawie. Tym samym, słusznie Sąd I instancji odmówił wyłączenia sędziego (asesorów) wskazanych we wniosku.

19 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.