Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2014 r., II GZ 409/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2014 r., II GZ 409/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 533/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. o sygn. akt III SA/Kr 534/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił wniosek S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

3 W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżący (reprezentowany przez adwokata) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując że aktualnie jest pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w dotychczasowym wymiarze, co odbija się na obecnym zysku. Wnioskodawca podał, że w skład jego rodziny wchodzi żona i trójka dzieci. Oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości, które ze względu na bardzo trudną sytuację materialną usiłuje nieskutecznie sprzedać od 5 lat. Składają się na nie mieszkania o powierzchni 103 m² i 71 m², lokale o powierzchni 214 m² i 24 m² oraz grunt rolny o wielkości 24 ary. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego wnioskodawca oszacował na kwotę 1990 zł uzyskiwaną z tytułu działalności gospodarczej i z najmu. Do wniosku został załączona dokumentacja leczenia skarżącego oraz kopia umowy kredytowej na zakup lokalu mieszkalnego (na lata 1998 - 2003). Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, że powodem trudnej sytuacji ma być konieczność utrzymania pięcioosobowej rodziny z kwoty ok. 1900 zł miesięcznie, problemy zdrowotne i konieczność hospitalizacji, konieczność spłaty kredytów i niezbywalność jego nieruchomości. Podał, że na złą kondycję finansową ma wpływ również odmowa wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, która to sprzedaż generowała zyski z prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego pełnomocnik z wyboru działa pro bono.

4 Zdaniem Sądu I instancji, złożony przez skarżącego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlegał uwzględnieniu. Sąd przytoczył treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i wskazał, że to strona musi w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, iż jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., przy czym sąd nie może opierać się w tym względzie na twierdzeniach, które nie zostały poparte dokumentami źródłowymi.

5 W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie skarżący poprzestał na twierdzeniach o trudnej sytuacji materialnej (którą wiąże ściśle z odmową przyznania mu zezwolenia na sprzedaż alkoholu w prowadzonym lokalu gastronomicznym przy ul. K. w K.), przy czym informacje, które wnioskodawca wskazał na uzasadnienie tejże trudnej sytuacji były nieścisłe. Skarżący stwierdził, że załącza do akt sprawy historię kredytową, podczas gdy załączył jedynie umowę kredytową z 1998 r. zawartą na lata 1998 - 2003. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał faktycznie wydatków ponoszonych na rodzinę i związanych z chorobą. Za nieprzekonywujące uznał Sąd I instancji również twierdzenie skarżącego, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 1900 zł miesięcznie.

6 S. S. złożył zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu I instancji. Wniósł o zmianę tego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji.

7 Zaskarżonemu orzeczeniu wnoszący zażalenie zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, a to:

8 - naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w sytuacji gdy stosownie do podanych przez wnioskodawcę informacji wynikających z oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym załączonym do pisma z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz treści wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartych w skardze do WSA nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania,

9 - naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu choćby częściowego prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym poprzez udzielenie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w części, w sytuacji kiedy przedstawił on oświadczenie majątkowe, z którego wynika, iż osiągane przez niego oraz współmałżonkę dochody nie przekraczają kwoty 2000 zł miesięcznie, natomiast na utrzymaniu pozostaje 5 osób, co dowodzi faktu, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla jego i jego rodziny, który przejawia się w braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

10 W uzasadnieniu profesjonalny pełnomocnik skarżącego stwierdził w szczególności, że już sam fakt oświadczenia przez skarżącego, że na utrzymanie rodziny osiąga dochody w wysokości ok. 1990 zł miesięcznie dobitnie świadczy o tym, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać uznany za zasadny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że kwota, którą osiągają państwo T. z ledwością pozwala na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny. Wprawdzie skarżący nie przedstawił rachunków wykazujących ponoszone koszty związane z zakupem środków czystości, środków higieny osobistej, pożywienia i odzieży, jednakże z doświadczenia życiowego i przeciętnych kosztów utrzymania 5-osobowej rodziny w K. wynika, że okoliczność ta nie wymaga dowodu, a jest faktem notoryjnym. Skarżący ma również problemy zdrowotne, co przejawia się w konieczności pozostawania pod stałą opieką medyczną oraz hospitalizacji, a także ponoszeniem wydatków związanych z opieką medyczną oraz lekarstwami.

11 Autor zażalenia stwierdził ponadto, że skarżący prowadzi "klubokawiarnię, w której istnieje możliwość gry w bilard. W sytuacji, kiedy został on pozbawiony możliwości czerpania zysków ze sprzedaży alkoholu, która jest de facto nierozłączną częścią wskazanej gry, zyski z prowadzonej działalności gospodarczej drastycznie spadły, musi on poczynić niezbędne wydatki w celu zabezpieczenia źródła swojego dochodu".

12 W uzasadnieniu zażalenia wskazano ponadto, że wnioskodawca obecnie nie jest w stanie zaciągać nowych zobowiązań - nie posiada on bowiem zdolności kredytowej. Fakt braku zdolności kredytowej dowodzi braku środków koniecznych do uiszczenia kosztów sądowych.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Zażalenie jest bezzasadne.

15 Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

16 W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

17 W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając w istocie że wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Ocena ta wiązała się m.in. z brakiem przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących osiąganego dochodu i ponoszonych wydatków.

18 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń, bowiem nie załączył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających osiągane dochody, czy to z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżącego, czy z tytułu najmu. Wbrew sugestiom autora zażalenia, nie jest w tym przypadku wystarczające samo oświadczenie zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że na brak udokumentowania kosztów utrzymania oraz ponoszonych wydatków zwracał uwagę referendarz sądowy w wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 30 kwietnia 2014 r. Skarżący - który od początku postępowania sądowoadministracyjnego jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - winien mieć zatem świadomość konieczności przedłożenia stosownych dokumentów celem wykazania (udowodnienia) swojej sytuacji majątkowej. Od profesjonalnego pełnomocnika można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GZ 58/12 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

19 Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy była złożona do akt kopia umowy kredytu na zakup lokalu mieszkalnego z 1998 r. (zawartej na 5 lat). Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy znaczenie ma wyłącznie sytuacja majątkowa strony w czasie składania wniosku o przyznanie tegoż prawa, a nie sprzed kilkunastu lat. Również zawarte w zażaleniu twierdzenie o aktualnym braku zdolności kredytowej skarżącego nie zostało poparte jakimkolwiek dokumentem źródłowym (np. odmową przyznania kredytu przez bank), a zatem należy je uznać za gołosłowne.

20 Wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie uzasadniają także przedłożone do akt sprawy dwa dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego, tj. opinia sądowo-lekarska z dnia 27 stycznia 2000 r. oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 4 października 2002 r. Dokumenty te pochodzą sprzed 12-14 lat. Opisane w nich schorzenia skarżącego nie uniemożliwiały mu w ostatnim okresie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem nie można przyjąć, że dowodzą one braku możliwości osiągania dochodów.

21 W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie naruszył prawa przyjmując, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd nie mógł natomiast uchybić wskazanemu w zażaleniu jako naruszony art. 246 § 2 p.p.s.a., bowiem przepis ten nie miał w sprawie zastosowania, gdyż odnosi się do przyznawania prawa pomocy osobom prawnym, bądź innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej.

22 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.