Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2015 r., II GZ 138/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2015 r., II GZ 138/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 957/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów informacyjnych postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 957/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") - odmówił skarżącemu W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] grudnia 2013 r. (nr [...]) o nałożeniu m.in. na W. K. kary pieniężnej w wysokości 170 000 zł za naruszenie przepisów informacyjnych.

3 W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy W. K oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, posiada dom jednorodzinny o powierzchni 120 m², nieruchomość rolną o powierzchni 0,37 ha oraz działkę budowlaną o powierzchni 0,23 ha. Wnioskodawca wskazał, że zarówno on jak i żona posiadają status osób bezrobotnych (co potwierdzono zaświadczeniami z Powiatowego Urzędu Pracy w [...]). Skarżący załączył również wyciąg z rachunku maklerskiego (z którego wynika, że w dniu [...] lipca 2014 r. posiadał 1 650 500 akcji o łącznej wartości [...] zł), a także dokumenty bankowe wskazujące, że skarżący oraz jego żona są zobowiązani do spłaty kredytów bankowych, których miesięczne raty wynoszą łącznie ok. 6262 zł. Ponadto w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 listopada 2014 r. (odmawiającego przyznania prawa pomocy) skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść dodatkowego obciążenia finansowego w postaci kosztów sądowych, znajduje się w dramatycznej sytuacji finansowej i nadal poszukuje pracy. Wyjaśnił również, że portfel akcji posiadanych w lipcu 2014 r. stracił na wartości (na dzień składania sprzeciwu) ok. 40% i ze względu na małą płynność istnieje problem ze sprzedażą tych akcji.

4 Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego i zastępstwa procesowego, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Z przesłanych dokumentów wynika, że wprawdzie skarżący i jego żona są osobami bezrobotnymi, ale nie są osobami całkowicie pozbawionymi środków do życia. Sąd zwrócił bowiem uwagę, że skarżący na dzień [...] lipca 2014 r. posiadał akcje [...] S.A. o łącznej wartości [...] zł. W ocenie Sądu, nawet gdyby kwotę tę pomniejszyć o wartość wskazaną w uzasadnieniu sprzeciwu, to i tak skarżący posiadałby akcje o wartości [...] zł, co nie pozwala zaliczyć go i jego małżonki do osób charakteryzujących się ubóstwem.

5 Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył W. K. Stwierdził, że orzeczenie to jest dla niego niesprawiedliwe i niemożliwe do realizacji w sytuacji ciągłej depresji i stresu oraz pogarszającego się stanu zdrowia, a także związanych z tym kosztów finansowych, którym nie jest w stanie sprostać. Wnoszący zażalenie wyjaśnił w szczególności, że zdobyte uczciwą pracą środki inwestował w giełdę, lecz stracił na tym polu niemal cały majątek, czego Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę. Skarżący stwierdził, że nie potrafił przewidzieć kryzysu, który sprawił, że konieczne było oddanie domu w zastaw (kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich) oraz zaciągnięcie długów rodzinnych.

6 Skarżący powołał się również na okoliczności, które zaistniały po wydaniu zaskarżonego postanowienia (m.in. decyzja z [...].12.2014 r. o przyznaniu skarżącemu świadczenia przedemerytalnego z ZUS w wysokości 991 zł brutto miesięcznie, czy udzielenie półrocznej karencji w spłacie raty odsetkowej i części kapitału kredytu hipotecznego zaciągniętego jednym z banków). Oświadczył również, że na dzień [...] stycznia 2015 r. wartość akcji na jego rachunku maklerskim wynosiła 109 509 zł, a zatem w pół roku stracił ponad [...] zł.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Znajduje ona zastosowanie tylko w przypadkach osób lub jednostek organizacyjnych charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można w szczególności bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

10 W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

11 W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, uznając że skarżący posiada środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym zastępstwa procesowego.

12 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że W. K. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że skarżący oraz jego małżonka w dacie wydawania postanowienia byli osobami bezrobotnymi, niemniej jednak zasadnicze znaczenia dla tej oceny miała okoliczność, że skarżący na posiadanym rachunku maklerskim posiada akcje o łącznej wartości ponad 100 000 zł, a więc znacząco przewyższającej należne w sprawie koszty sądowe, jak i ewentualne koszty zastępstwa procesowego.

13 Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika bezspornie, że jego sytuacja majątkowa uległa w ostatnim okresie znacznemu pogorszeniu, co miało związek ze stratami inwestycyjnymi, czy też utratą pracy. Niemniej jednak przy ocenie, czy w przypadku konkretnej osoby zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, sąd administracyjny ma prawny obowiązek przyjęcia kryterium zobiektywizowanego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena możliwości płatniczych skarżącego w kontekście obowiązku poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie miała charakter obiektywny. Doznany przez skarżącego w ostatnim czasie uszczerbek w majątku - w sposób usprawiedliwiony postrzegany przez skarżącego jako strata dotkliwa - nie może sam z siebie skutkować przyznaniem W. K. prawa pomocy. Skarżący wciąż dysponuje bowiem środkami (akcje o znacznej łącznej wartości), które mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. W takiej sytuacji nie jest możliwe obciążenie podatników kosztami związanymi z postępowaniem sądowym skarżącego.

14 Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że na obecnym etapie postępowania sądowego koszty sądowe, do których uiszczenia będzie zobowiązany skarżący, to wpis sądowy od skargi w wysokości 2000 zł. Środki uiszczone z tego tytułu będą podlegały (na wniosek skarżącego) zwrotowi, w przypadku gdy Sąd pierwszej instancji w postępowaniu głównym uzna skargę strony za zasadną. Wskazać również należy, że jeśli skarżący nie zdecyduje się na powierzenie prowadzenia sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi z wyboru, to w sprawie będzie znajdował zastosowanie art. 6 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Natomiast jeżeli w toku postępowania sądowego zmieni się sytuacja majątkowa skarżącego, to może on wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bowiem zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

15 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

16 PG