Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2018 r., II GSK 675/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2018 r., II GSK 675/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/17 w sprawie ze skargi M. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 4 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów.

3 Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

4 M. P. od 2012 r. wykonywał zawód komornika, Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej we W. (dalej: ORA) z [...] lutego 2016 r. został wpisany na listę adwokatów, nie złożył ślubowania.

5 Wobec ustalenia, że skarżący nie zrezygnował ze stanowiska komornika przy Sądzie Rejonowym dla [...], ORA we W. uchwałą z [...] października 2016 r. skreśliła M. P. z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.; dalej: p.a.).

6 Uchwałą z [...] stycznia 2017 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę ORA we W.

7 Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezydium NRA stanęło na stanowisku, że art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.a. stanowi podstawę do skreślenia z listy adwokatów osoby wpisanej na listę adwokatów niewykonujących zawodu, która w chwili wpisu na tę listę wykonywała zawód komornika i po uzyskaniu wpisu na tę listę nie zrezygnowała z pełnienia funkcji komornika, mimo iż nie podjęła jednocześnie wykonywania zawodu adwokata (tj. nie złożyła ślubowania i nie wyznaczyła swojej siedziby zawodowej).

8 M. P. wniósł skargę na tę uchwałę.

9 Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

10 Odwołując się do treści art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Sąd I instancji stwierdził, że wprawdzie literalnie rzecz biorąc, przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości bądź wykonywania zawodu komornika przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów, bez względu na moment objęcia stanowiska komornika sądowego. Odmienne rozumienie tej normy prawnej prowadziłoby do nieuzasadnonego zróżnicowania sytuacji prawnej osób, które podlegają – lub nie – skreśleniu z listy adwokatów z uwagi na to, kiedy objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, co nie wydaje się być zamiarem racjonalnego ustawodawcy.

11 Przywołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji podnosił, że status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe.

12 W ocenie Sądu I instancji sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wywodził, że ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska. Poprzestanie na tej wykładni, w ocenie Sądu I instancji, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych dwóch, wskazanych wyżej, sytuacji.

14 W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie.

15 Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że zgodnie z prawidłową wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich. Skarżący w momencie wpisania go na listę adwokatów był komornikiem sądowym, działającym przy sądzie rejonowym, a co za tym idzie, prezes właściwego sądu nadzorował jego działalność, a sąd sprawował nadzór judykacyjny nad jego czynnościami egzekucyjnymi.

16 Sąd I instancji zaznaczył, że usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, kwalifikuje zawód komornika jako pomocniczy organ wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej sensu stricte i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Sąd zwrócił też uwagę, że organy samorządu adwokackiego w sposób konsekwentny informowały skarżącego o swoim stanowisku a zarazem o sytuacji, w jakiej się znajduje. Skarżący nie zrezygnował z pełnionej funkcji komornika, a zatem zaistniała przesłanka określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. obligująca okręgową radę adwokację do skreślenia go z listy adwokatów.

17 Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. P. zaskarżając go w całości i żądając jego uchylenia, uchylenia zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ORA we W. oraz umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący zrzekł się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

18 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:

19 a) pełnienie funkcji komornika sądowego jest zajmowaniem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu wskazanego przepisu,

20 b) przepis ten stanowi podstawę do skreślenia z listy adwokatów osoby wpisanej na tę listę, a niewykonującej zawodu, która w chwili wpisu wykonywała zawód komornika i po jego uzyskaniu nie zrezygnowała z pełnienia funkcji komornika, nie podejmując jednocześnie wykonywania zawodu adwokata (tj. nie złożyła ślubowania oraz nie wyznaczyła swojej siedziby zawodowej);

21 podczas, gdy prawidłowa wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że:

22 1) komornik sądowy nie jest stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości,

23 2) art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. dotyczy wyłącznie sytuacji łączenia wykonywania zawodu adwokata z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a zatem nie dotyczy on adwokatów niewykonujących zawodu, jak również sytuacji kontynuowania pełnienia funkcji komornika, pełnionej w chwili wpisu na listę adwokatów.

24 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazywał, że wykładnia przyjęta przez Sąd I instancji prowadzi do paradoksalnych i niedopuszczalnych – z perspektywy art. 2 Konstytucji RP – konsekwencji. Mianowicie, przy niezmienionej sytuacji faktycznej i prawnej, niezwłocznie po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów, dochodzi do pozbawienia skarżącego słusznie nabytego prawa. Jego sytuacja nie uległa wszak żadnej zmianie względem tej, w której zarówno Okręgowa Rada Adwokacka we W., jak i Minister Sprawiedliwości uznali, że ma on prawo do tego, aby zostać wpisanym na listę adwokatów. Skoro pełnienie funkcji komornika nie stało na przeszkodzie w uzyskaniu wpisu, potwierdzającego przecież jedynie nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, to ta sama okoliczność nie może aktualnie stanowić podstawy do skreślenia skarżącego z listy adwokatów.

25 Skarżący wywodził, że Funkcja komornika sądowego nie jest ani "stanowiskiem w organach ścigania", ani też stanowiskiem w "organach wymiaru sprawiedliwości". Każda inna wykładnia – jako rozszerzająca – jest nieuprawniona.

26 Zdaniem skarżącego posłużenie się w omawianym przepisie określeniem "objęcie" stanowiska, czy też "rozpoczęcie" wykonywania zawodu (notariusza), dobitnie wskazuje na następczy, a nie uprzedni względem wpisu charakter tych czynności. Również i w tym zakresie interpretacja przepisu, zacierająca znaczenie terminu "objęcie", jest niedopuszczalna.

27 Skarżący podnosił też, że dokonując wykładni art. 74 ust. 1 pkt 4 p.a., nie wolno tracić z pola widzenia dwóch rozróżnianych na gruncie tej ustawy sytuacji określających status adwokatów – tj. nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata oraz wykonywania tego zawodu.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

29 W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony – w tym przypadku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej – w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z treścią art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

30 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

31 Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

32 W rozpatrywanej skardze kasacyjnej postawiono jedynie zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

33 Po pierwsze skarżący kasacyjnie wywodzi, że komornika sądowego nie można zaliczyć do organów wymiaru sprawiedliwości.

34 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od dawna utrwalone jest stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku (por. np. wyroki z 20 września 2007 r., II GSK 128/07; z 19 grudnia 2012 r., II GSK 1897/11; z 24 maja 2013 r., II GSK 302/12; z 18 grudnia 2012 r., II GSK 1899/11; publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Status prawny komornika sądowego na gruncie ustawy – Prawo o adwokaturze, powinien być bowiem określony w odniesieniu do organizacyjnej specyfiki wykonywania tej funkcji przy sądzie rejonowym, a więc organizacyjnego i funkcjonalnego powiązania komornika z organami wymiaru sprawiedliwości. Komornik działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Wynikające z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1309) usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Decydujące znaczenie ma tu jednak specyfika wykonywania zawodu komornika.

35 Skarżący kasacyjnie stawał też na stanowisku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. dotyczy wyłącznie sytuacji łączenia wykonywania zawodu adwokata z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a zatem nie dotyczy on adwokatów niewykonujących zawodu, jak również sytuacji kontynuowania pełnienia funkcji komornika, pełnionej w chwili wpisu na listę adwokatów.

36 Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się także z tym poglądem.

37 Jak wskazuje się w orzecznictwie i nauce prawa "wykładnia językowa jest punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa i zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym" (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2000 r., FPS 14/99, ONSA 2000 r., nr 3, poz. 92). Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego (wyrok z 19 listopada 2009 r., II FSK 976/08; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r., I FSK 637/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz powoływany tam L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 75 i n.).

38 Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie powinna zatem prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno zignorować wykładnię systemową i funkcjonalną (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2002, s. 275). Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Z tego względu w każdym przypadku, gdy nasuwa się podejrzenie, że wynik wykładni językowej może okazać się nieadekwatny, interpretator powinien go skonfrontować z wykładnią systemową i funkcjonalną. Ustalając zatem znaczenie językowe przepisu, należy brać pod uwagę także jego kontekst systemowy i funkcjonalny, a więc na przykład inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 74 oraz wyrok z 19 listopada 2009 r., II FSK 976/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

39 W świetle powyższego, trudno jest znaleźć racjonalne uzasadnienie dla poglądu, że posłużenie się w omawianym przepisie określeniem "objęcie" wskazuje na następczy, a nie uprzedni względem wpisu charakter tych czynności.

40 Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, funkcjonalna jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości z jednoczesnym wpisem na listę adwokatów, bez względu na moment objęcie stanowiska komornika. Odmienne rozumienie tej normy prawnej prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej osób, które miałby podlegać skreśleniu z listy adwokatów z uwagi na to, kiedy objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Z tego powodu uzasadnione jest odejście od literalnej wykładni omawianego przepisu.

41 Status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe.

42 Rację ma skarżący kasacyjnie, wskazując, że ustawa Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu" (art. 8a ust. 2 p.a.), podkreślenia jednak wymaga, że ustawodawca takiego rozróżnienia: na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata, nie wprowadza w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., odnosząc się do każdego adwokata z listy adwokatów. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku.

43 Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska.

44 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie.

45 Wobec powyższego prawidłową wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. zaprezentował organ i słusznie została ona zaakceptowana przez Sąd I instancji. Skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na listę adwokatów, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2012 r., II GSK 1897/11; z 24 maja 2013 r., II GSK 302/12; z 18 grudnia 2012 r., II GSK 1899/11; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

46 Należy też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się w wyroku z 16 grudnia 2008 r., II GSK 594/08 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. Nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. Naczelny Sąd Administracyjny w tym orzeczeniu nie wypowiadał się natomiast, jakie okoliczności uzasadniają skreślenie z listy adwokatów już po uzyskaniu wpisu.

47 Ustawodawca na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze rozwiązał omawianą kwestię w odmienny sposób niż na gruncie ustawy o radcach prawnych, gdzie w art. 26 uregulował negatywną przesłankę wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących zawód m.in. komornika. Rozwiązanie przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze umożliwia wpisanie na listę adwokatów osoby wykonującej zawód m.in. komornika sądowego (art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a.), co pozwala uniknąć wystąpienia sytuacji, w której dana osoba pretendująca do wpisu na listę adwokatów, zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika, jednak z jakichś względów nie została wpisana na listę adwokatów. Taka regulacja, daje możliwość wyboru wykonywanego zawodu (w tym przypadku adwokata albo komornika) w warunkach korzystniejszych z punktu widzenia zainteresowanej osoby. Nie budzi jednak wątpliwości, że wpisu na listę adwokatów nie można łączyć z pozostawaniem na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości.

48 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach omawianej sprawy, nie można też mówić o pozbawieniu praw nabytych poprzez skreślenie z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika. Skreślenie z listy adwokatów w realiach niniejszej sprawy nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów do ponownego wpisu na tę listę. Nie zamyka zatem drogi do wykonywania zawodu adwokata. Zgodnie z art. 73 ust. 1 p.a. osoba skreślona z listy adwokatów z przyczyn, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, 4–5 i 7 oraz ust. 1a, podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65, z uwzględnieniem art. 82 ust. 2. Zatem również po skreśleniu z listy adwokatów osoba wykonująca zawód komornika, ma nadal swobodę wyboru zawodu adwokata poprzez możliwość ponownego wpisu na listę adwokatów, na swój wniosek.

49 Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.