Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2017 r., II GSK 572/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2017 r., II GSK 572/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A.], Niemcy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1282/16 w sprawie ze skargi [A.], Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz [A.], Niemcy 950 (dziewięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 października 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1282/16 w całości oddalił skargę [A.] w Niemczech (dalej: Spółka niemiecka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

4 Decyzją z dnia 16 czerwca 2011 r. Urząd Patentowy udzielił na rzecz [B.] prawa ochronnego na słowny znak towarowy NORMACLIN, zgłoszony 5 maja 2010 r., za nr Z-369937, nr R-238159, przeznaczony do oznaczania towarów lub usług w klasie 5 (w tym m.in. produkty farmaceutyczne i weterynaryjne, suplementy diety) i 44 (w tym m.in. usługi medyczne).

5 Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. Spółka niemiecka wniosła sprzeciw wobec powyższego prawa ochronnego, opierając go na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 i art. 132 ust. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.) i wyjaśniając, że jest uprawniona ze wspólnotowego znaku słownego NORMA nr CTM-004306841, z pierwszeństwem w Polsce od dnia 24 lutego 2005 r. W ocenie wnoszącej sprzeciw w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego potencjalni odbiorcy mogliby kojarzyć przeciwstawione znaki, sądząc, że późniejszy znak jest nową odmianą znaku wcześniejszego i pochodzi z tego samego przedsiębiorstwa bądź z przedsiębiorstw powiązanych organizacyjnie. Zdaniem Spółki niemieckiej towary, do oznaczania których przeznaczony jest znak sporny, ujęte w klasie 5, są identyczne z towarami, dla których przeznaczony jest jej znak, wobec czego znaki są podobne wizualne, fonetycznie oraz znaczeniowo. Porównywane znaki to oznaczenia słowne. Przedrostek "NORMA" występujący w znaku NORMACLIN jest identyczny jak jedyny element słowny znaku towarowego NORMA. Przyrostek "CLIN" znaku spornego pełni funkcję opisową w oznaczeniu NORMACLIN i będzie kojarzony z wyrażeniem "sprzątać". Spółka niemiecka uznała też, że obydwa znaki mają charakter fantazyjny.

6 Uprawniony uznał sprzeciw za bezzasadny i wyjaśnił, że znaczenie spornego znaku NORMACLIN ma bezpośredni związek z charakterem towarów, dla których znak został przeznaczony. Używa znaku do oznaczania produktu leczniczego stosowanego miejscowo na skórę w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Uprawniony uznał, że przecięty odbiorca zwraca większą uwagę na nazwę produktów oferowanych na specyficznym rynku farmaceutycznym, stąd też mało realne jest pomylenie przez niego produktów przeznaczonych na dane schorzenie.

7 Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 246 i art. 247 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p., oddalił sprzeciw Spółki niemieckiej i przyznał Uprawnionemu koszty. W ocenie Urzędu przeciwstawione znaki NORMA i NORMACLIN oceniane jako całość są na tyle zróżnicowane, że wywierają odmienne wrażenie na odbiorcach, a tym samym nie są podobne w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Brak podobieństwa znaków wyklucza możliwość wprowadzenia w błąd odbiorców pomimo podobieństwa towarów (w klasie 5). Zdaniem UP ze względu na brak podobieństwa między znakami nie można wnioskować o niebezpieczeństwie, że odbiorca może błędnie uznać sporny znak towarowy za odmianę znaku wcześniej zarejestrowanego, pochodzącą od tego samego podmiotu lub też mylnie przyjmie, że istnieją związki organizacyjno-prawne łączące odrębnych przedsiębiorców.

8 W całości oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia

9 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) WSA uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, bo nie narusza art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., jak również art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wskazał, że porównywane znaki są przeznaczone do oznaczania identycznych i podobnych towarów w klasie 5. W tej sytuacji kluczowa była analiza porównawcza znaków. Organ dokonał tej analizy na trzech płaszczyznach postrzegania – wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej – mając na uwadze, że decydujące dla oceny podobieństwa przeciwstawionych oznaczeń jest ogólne wrażenie, jakie znaki te wywierają na przeciętnym odbiorcy. Zdaniem Sądu UP prawidłowo uznał, że oznaczenia powinny być oceniane jako całość, ponieważ sama powtarzalność ich poszczególnych elementów lub zbieżność członów nie przesądza o istnieniu ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. Dokonując porównania znaków pod względem znaczeniowym prawidłowo stwierdzono, że są one wyrażeniami fantazyjnymi i pozbawionymi znaczenia, więc nie są podobne znaczeniowo. Znaki towarowe NORMA i NORMACLIN mają charakter fantazyjny, wobec czego istotne było przeanalizowanie ich podobieństwa na płaszczyźnie wizualnej i fonetycznej.

10 W ocenie Sądu, porównując stronę wizualną znaków organ słusznie podkreślił, że są one słowne i nie znajdują się we wzajemnym oddziaływaniu z elementami graficznymi, co oznacza, iż należało dokonać wizualnej oceny podobieństwa samych wyrazów. Porównywane oznaczenia są znakami jednowyrazowymi, przy czym, znak sporny składa się z dziewięciu liter, natomiast znak przeciwstawiony z pięciu liter. Znak sporny jest zatem o cztery litery dłuższy, co wpływa na odmienny odbiór wizualny tych oznaczeń. Analizując znaki pod względem fonetycznym organ zasadnie stwierdził, że nie są one podobne na tej płaszczyźnie. Znak sporny składa się z dziewięciu liter i dzieli się na trzy sylaby, a znak przeciwstawiony z pięciu liter i dzieli się na dwie sylaby. Mimo wspólnego członu "norma", który jest jedynym elementem znaku przeciwstawionego, porównywane oznaczenia są odmienne w odbiorze słuchowym, za sprawą członu "clin" w znaku spornym. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał, że pomiędzy znakami nie zachodzi podobieństwo wizualne, fonetyczne i znaczeniowe, gdyż różnice występujące między nimi w postaci członu "clin" pozwalają na odróżnianie znaków przez odbiorców.

11 Jak zaznaczył Sąd, zasadnie stwierdzono, że porównywane znaki towarowe nie są podobne w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Znaki te są zróżnicowane i nie występuje niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów nimi oznaczanych. Nabywający towar lub usługę na ogół nie ma możliwości porównania obydwu znaków w tym samym czasie. Sąd uznał, że zasadnie rozważono zachowanie odbiorcy przeciętnego, który świadomie poszukuje właściwego towaru i w sposób przemyślany wybiera pomiędzy dostępnymi na rynku markami.

12 WSA przyjął, że zawarta w kontrolowanej decyzji ocena podobieństwa towarów i usług nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów zakreślone normami k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. Zdaniem Sądu organ prawidłowo zbadał podobieństwo towarów i nie poprzestał na stwierdzeniu, że porównywane znaki służą do oznaczenia identycznych towarów. W tym zakresie organ dokonał szczegółowej analizy, a ocenie tej nie można zarzucić dowolności.

13 Skargą kasacyjną Spółka niemiecka domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, alternatywnie uchylenia wyroku w całości i rozpoznania skargi, zarzucając naruszenie:

14 I. przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

15 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie jednoznacznego ustalenia przesłanek, jakimi kierował się WSA w Warszawie wydając zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie obejmuje wcześniejszych rozstrzygnięć wydanych w sprawie przez WSA w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny;

16 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez takie uzasadnienie wyroku przez WSA w Warszawie, które nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd wydając zaskarżony wyrok;

17 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skarżącego, podnoszonych w skardze, w tym w szczególności na str. 5-7 oraz brak wskazania dlaczego są one bezzasadne, podczas gdy dotyczyły one okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy;

18 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się Sądu I instancji do zarzutów skarżącego podnoszonych w skardze, a dotyczących braku zastosowania przez Urząd Patentowy ostrzejszych kryteriów oceny podobieństwa oznaczeń ze względu na identyczność i podobieństwo towarów porównywanych znaków towarowych oraz ze względu na brak elementów graficznych w tych znakach, które stanowiłyby dostateczną przeciwwagę dla porównywanych elementów słownych tych znaków;

19 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niezakwestionowanie przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych poczynionych przez Urząd Patentowy co do braku podobieństwa spornych znaków towarowych w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., nieprzeprowadzenie całościowej analizy podobieństwa tych znaków przy uwzględnieniu identyczności i podobieństwa towarów w klasie 5;

20 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez brak oparcia wyroku o ten przepis w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. z uwagi na błędnie ustalony stan faktyczny sprawy;

21 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak oparcia wyroku o ten przepis w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia, że organ wydał decyzję z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a w związku z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., ponieważ będąc zobowiązanym do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, nie przeprowadził w sposób właściwy oceny podobieństwa znaków towarowych;

22 6. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. oraz art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. mającego wpływ na wynik sprawy i uzasadniającego uchylenie decyzji Urzędu Patentowego przez ten Sąd;

23 II. prawa materialnego:

24 1. art. 3 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji rozpoznania zasadniczych zarzutów skargi na decyzję Urzędu Patentowego, w następstwie czego decyzja ta nie została poddana kontroli pod względem jej zgodności z prawem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

25 2. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie w wyniku akceptacji wadliwie ustalonego stanu faktycznego przez Urząd Patentowy i uznania braku podobieństwa znaków towarowych NORMA/NORMACLIN.

26 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę, że w zaskarżonym wyroku Sąd nie wskazał, iż jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2016 r. o sygn. akt II GSK 2511/14 (dost. w CBOSA), uchylającym poprzedni wyrok Sądu I instancji wydany w tej sprawie, a także nie odniósł się do mających wpływ na wynik sprawy zarzutów skargi oraz zaakceptował błędnie ustalony przez organ stan faktyczny, w wyniku czego doszło do naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez jego niezastosowanie, pomimo podobieństwa porównywanych oznaczeń.

27 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uczestnik postępowania, spółka [B.], wniosła o jej oddalenie.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

29 Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., z których zasadnicze znaczenie mają zarzuty naruszenia prawa procesowego tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ ich uwzględnienie eliminuje możliwość oceny zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie.

30 Przypomnieć należy na wstępie, że kontrola kasacyjna przebiega wyłącznie w obszarze zakreślonym przez sporządzającego skargę kasacyjną, co wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. Związanie sądu kasacyjnego podstawami skargi kasacyjnej oznacza, że poza przypadkami nieważności postępowania określonymi w § 2 art. 183 cyt. ustawy, których wystąpienia w rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, kontrola zaskarżonego wyroku wykraczająca poza ramy skargi kasacyjnej jest niedopuszczalna.

31 Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Sądu I instancji, którym Sąd ten zgodził się z Urzędem Patentowym, że przy udzieleniu ochrony dla słownego znaku towarowego NORMACLIN na rzecz uprawnionej z rejestracji [B.] nie doszło do naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ze względu na chronione rejestracją wspólnotową prawo do słownego znaku towarowego NORMA przynależne skarżącej Spółce niemieckiej.

32 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wyrok ten nie poddaje się kontroli kasacyjnej, bowiem stan sprawy został przedstawiony z istotnym dla wyniku sprawy pominięciem sądowoadministracyjnego toku instancji i wydanych w jego ramach orzeczeń WSA w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 3057/13) i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 2511/14). Tym samym postawiony w pkt I.1. i I.2. skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest w pełni uzasadniony.

33 Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a określa wymogi konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, których niezachowanie może skutkować – w razie spełnienia przesłanki z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i wykazania możliwego, istotnego wpływu naruszenia przepisu prawa procesowego na wynik sprawy – uwzględnieniem skargi kasacyjnej zbudowanej w oparciu o ten przepis. Zawarty w art. 141 § 4 p.p.s.a. nakaz zwięzłego przedstawienia stanu sprawy należy łączyć z zawartymi w części merytorycznej uzasadnienia rozważaniami prowadzącymi do wyjaśnienia stronom postępowania sądowoadministracyjnego przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując określonej treści rozstrzygnięcie. W sytuacji, gdy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, wydany został przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok uchylający poprzednie orzeczenie i przekazujący sprawę wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania, sąd ten, stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., związany jest wykładnią prawa dokonaną przez ten Sąd. Oznacza to, że zawarta w uzasadnieniu wyroku relacja sądu pierwszej instancji musi w części faktycznej obejmować zaistniały w sprawie tok instancyjny, jak też musi w części rozważań uwzględniać wnioski natury prawnej jakie poczynił Naczelny Sąd Administracyjny orzekając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

34 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem rozpoznał sprawę ze skargi Spółki niemieckiej tak, jakby czynił to po raz pierwszy. W uzasadnieniu wyroku zabrakło nie tylko przedstawienia w stanie sprawy pierwotnego stanowiska WSA w Warszawie, ale co najistotniejsze, zabrakło oparcia się o obszernie wyrażony i istotny, dla ostatecznej oceny podobieństwa przeciwstawionych znaków, pogląd prawny wyrażony przez sąd kasacyjny uwzględniający skargę kasacyjną uprawnionej [B.]. Należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie Spółką niemiecką, że przedstawiony w uzasadnieniu wyroku tok rozumowania nie pozwala poznać przesłanek jakimi kierował się WSA, oddalając skargę. Dodać też trzeba, że błąd taki szczególnie waży, jeśli sąd orzeka w wynikających z art. 190 p.p.s.a. warunkach związania wyrokiem NSA. Tego rodzaju niedostatek uzasadnienia nie pozwala na kontrolę kasacyjną wyroku w objętej skargą kasacyjną części dotyczącej kwestii merytorycznych oraz odnoszącej się do ustaleń faktycznych i nakazuje uchylenie wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

35 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 212, poz. 2076 ze zm.), z uwzględnieniem treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (Dz. U. poz. 694).