Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2016 r., II GSK 242/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2016 r., II GSK 242/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 650/14 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Syndyka masy upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w O. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 15 lipca 2014 r. o sygn. akt II SA/Ol 650/14 oddalił skargę Syndyka masy upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. (dalej: syndyk) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie uchylenia kary porządkowej.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

4 Postanowieniem z dnia [...].03.2014 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego (NUC) w O. z dnia [...].02.2014 r. nakładające na syndyka karę porządkową w wysokości 2800 złotych z tytułu bezzasadnej odmowy przekazania automatu do gier o niskich wygranych o wskazanej nazwie i numerze jednostce badającej do przeprowadzenia badania sprawdzającego tego automatu.

5 Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor, działając na podstawie art. 216, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej jako o.p.), utrzymał w mocy postanowienie NUC w O. z dnia [...] lutego 2014 r. o odmowie uchylenia kary porządkowej nałożonej na syndyka postanowieniem z dnia [...].02.2014 r. W ocenie Dyrektora niedostarczenia automatu do badania sprawdzającego nie usprawiedliwiają okoliczności podane przez syndyka, a zwłaszcza twierdzenie, że powodem jest fakt, iż znajduje się on w magazynie spółki, gdzie magazynowane automaty są w znacznej części pozbawione oznaczeń. Organ II instancji uznał, że mimo to automat da się zidentyfikować, podane przez syndyka usprawiedliwienie jest błahe, a podjęte przez niego działania nie noszą znamion należytej staranności, więc nie tłumaczą niewykonania nałożonego obowiązku. Zdaniem organu niezasadne jest także twierdzenie, że syndyk nie jest adresatem art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.), z którego wynika obowiązek poddania automatu badaniu sprawdzającemu. W ocenie organu nie ma przy tym znaczenia fakt braku eksploatacji automatu przez syndyka. Ze wskazanych powodów nie było podstaw do uchylenia wymierzonej kary porządkowej.

6 Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał kontrolowane postanowienie za zgodne z prawem i wskazał, że w odpowiedzi na wezwania organów syndyk potwierdził, że automat znajduje się w magazynie upadłej spółki, jednak jego identyfikacja, a tym samym przekazanie jednostce do badania sprawdzającego nie jest możliwe z powodu pozbawienia oznaczeń znajdujących się tam automatów. Na tym etapie postępowania syndyk nie kwestionował, że jest adresatem zobowiązania.

7 Sąd stwierdził, że skoro likwidowana spółka posiadała zezwolenie na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, to obowiązkiem syndyka było zapoznanie się z przepisami regulującymi tę dziedzinę i sprawdzenie statusu prawnego pozostających w magazynie spółki automatów do gry. W gestii syndyka było uporządkowanie sytuacji prawnej tych automatów. Przepis art. 23c pkt 2 u.g.h. stanowi wprost, że podmiot eksploatujący zarejestrowany automat (tutaj odpowiednio zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze – Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.; syndyk masy upadłości) jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu w terminie 7 dni od dokonania tej czynności. Również § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. poz. 312) wymaga poinformowania właściwego miejscowo naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia do gier. Skutkuje to wygaśnięciem rejestracji (§ 12 rozporządzenia). Zatem, gdyby skarżący należycie wykonywał swoje obowiązki zarządcy masy upadłości, to zidentyfikowałby wchodzące w jej skład automaty do gier i wycofał z eksploatacji skoro nie funkcjonują, zalegając w magazynie. Okoliczność ta czyniłaby bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu. Wobec niezgłoszenia wycofania z eksploatacji żądanego automatu, skoro oficjalnie automat jest zarejestrowany i funkcjonuje w obrocie prawnym, organy miały obowiązek prowadzenia postępowania w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji tego automatu w związku z podejrzeniem, że nie spełnia warunków ustawowych. W postępowaniu tym rozstrzygające znaczenie ma badanie sprawdzające, przeprowadzone przez upoważnioną jednostkę badającą i organ nie miał podstaw do odstąpienia od jego przeprowadzenia. Zatem, w ocenie Sądu, prawidłowo najpierw zobowiązano syndyka do dostarczenia automatu wyznaczonej jednostce badającej w odpowiednim terminie, a następnie wobec bezskuteczności wezwania wymierzono karę porządkową.

8 Zdaniem Sądu w czasie wymierzania kary porządkowej, na podstawie art. 262 § 1 o.p., wykonanie obowiązku musi być aktualne. W tej sprawie wskazany warunek został spełniony, gdyż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia przedmiotowy automat do gier znajdował się w obiegu i mógł być eksploatowany, więc należało rozstrzygnąć o dopuszczalności jego eksploatacji.

9 Za bezsporne Sąd uznał, że uchylenie kary porządkowej na podstawie art. 262 § 6 o.p. ma charakter wyjątkowy, a jedyną możliwością zastosowania tego przepisu jest uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że dokonanie nakazanej czynności w wyznaczonym terminie nie było możliwe z powodu obiektywnej przeszkody, której przy zachowaniu należytej staranności nie dało się ominąć. Przy uwzględnieniu obowiązków syndyka jako zarządcy masy upadłości, podejmowane przez niego działania WSA ocenił jako niewystarczające, a tym samym niemogące usprawiedliwiać bezczynności.

10 Skargą kasacyjną syndyk domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

11 – art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że niewydanie przez syndyka automatu z powodu niemożliwości jego zidentyfikowania spośród innych znajdujących się w magazynie, w sytuacji gdy automat ten nie był eksploatowany w okresie upadłości likwidacyjnej spółki, zaś syndyk nie jest przedsiębiorcą hazardowym i podjął wszystkie możliwe w zaistniałych okolicznościach działania celem jego zidentyfikowania i przekazania na żądanie organu, było zachowaniem zawinionym, które nie może zostać uznane za usprawiedliwione, co skutkowało błędną oceną, że odmowa uchylenia kary porządkowej była zgodna z prawem;

12 – art. 23c pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że automat, który jest przechowywany w magazynie powinien zostać wycofany z eksploatacji, w związku z czym niepoinformowanie organu o wycofaniu z eksploatacji przedmiotowego automatu stanowiło uchybienie obowiązkom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa i uzasadniało odmowę uchylenia kary porządkowej.

13 W uzasadnieniu podkreślono, że syndyk – wbrew twierdzeniom Sądu – nie miał możliwości ustalenia stanu prawnego każdego z kilkuset automatów znajdujących się w magazynie, tym bardziej że gier na nich nie urządzał, a automaty w dużej części były pozbawione oznaczeń identyfikacyjnych. Za nieuprawnione uznał traktowanie go na równi z czynnym przedsiębiorcą urządzającym gry na automatach. Nadto, jak stwierdził, nie zignorował wezwań i podjął działania zmierzające do znalezienia i przekazania automatu, a jeśli uchybił obowiązkowi przekazania automatu to bez swojej winy. Stwierdził też, że nie miał obowiązku informowania organu o wycofaniu automatu z eksploatacji wobec zawieszenia jego eksploatacji, zaś obowiązek poddania automatu badaniu dotyczy tylko automatów wykorzystywanych do urządzania gier.

14 Dyrektor w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

16 Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach i z tego względu podlega oddaleniu.

17 Tytułem wstępu należy przypomnieć, że kontrola kasacyjna dotyczy zaskarżonego wyroku, a nie kontrolowanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia organu i przebiega wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, co wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować bądź uzupełniać czy wyjaśniać wniesiony środek zaskarżenia, zatem ewentualne jego braki lub pominięcia nie będą mogły być przez sąd kasacyjny naprawione.

18 W kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie, opartej na art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p., organ nie uznał racji syndyka, że wykonanie obowiązku udostępnienia konkretnego automatu do badań było niemożliwe z powodu braku oznakowania i odmówił uchylenia kary. WSA uznał, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa, bowiem jak wyjaśnił, uchylenie kary porządkowej może nastąpić wyjątkowo, a u podstaw takiego rozstrzygnięcia może lec wyłącznie uprawdopodobnienie, iż wykonanie obowiązku nie było z obiektywnych powodów możliwe, czego skarżący syndyk nie uczynił.

19 Skarżący kasacyjnie, w oparciu o podstawę wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., postawił zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p. wskutek wadliwego przyjęcia, że syndyk masy upadłości spółki "S." w upadłości likwidacyjnej, który nie był przecież przedsiębiorcą hazardowym i podjął wszelkie działania celem zidentyfikowania automatu i przekazania go organowi, ponosi winę za nieudostępnienie tego automatu do badania. Tak sformułowany zarzut jest niepełny i w istocie uniemożliwia przeprowadzenie kontroli w żądanym zakresie. Zauważyć bowiem należy, że skarżący kasacyjnie, kwestionując stan faktyczny oparty na określonych ustaleniach i ocenach, pozostawia na uboczu zarówno przepisy Ordynacji podatkowej regulujące postępowanie dowodowe jak też przepisy art. 23b ust. 1 u.g.h. oraz art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, których wykładnia doprowadziła Sąd I instancji do konkluzji, że art. 262 § 1 pkt 2 o.p. został przez organ zastosowany prawidłowo. W szczególności istotne znaczenie ma przepis art. 23b ust. 1 u.g.h. stanowiący podstawę prawną żądania udostępnienia automatu do badania w przypadku podejrzenia, że nie spełnia on warunków określonych w ustawie. Niedopełnienie tej czynności przez podmiot eksploatujący automat, a za taki należy uznać syndyka, który zarządza majątkiem upadłego i dokonuje w tym zakresie czynności na rachunek upadłego we własnym imieniu, skutkować może sankcją z art. 262 § 1 pkt 2 o.p. tak jak to miało miejsce wobec skarżącego kasacyjnie.

20 Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 23c pkt 2 u.g.h. stwierdzić należy, że ma on wtórne, żeby nie powiedzieć żadne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy i pozostaje niejako w tle istoty rzeczy, którą stanowi odmowa uchylenia kary za nieprzedłożenie automatu do badania. Stosownie do treści wskazanego przepisu, podmiot eksploatujący zarejestrowany automat (...) jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia w terminie 7 dni od dnia dokonania tej czynności. Nie jest w sprawie sporne, że takiego powiadomienia syndyk organowi nie złożył, jednak należy wyjaśnić, iż nałożona kara dotyczy nieprzekazania automatu do badania, nie zaś jak to zostało sformułowane w drugim zarzucie kasacyjnym za niedoinformowanie organu o wycofaniu automatu z eksploatacji.

21 Nawiązując do argumentacji skargi kasacyjnej można tytułem wyjaśnienia stwierdzić, że WSA, odwołując się do przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, trafnie wskazał, że w przypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłościowej mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciw niemu. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji co do obowiązków syndyka, który sprawując zarząd majątkiem upadłego i dokonując w zakresie masy upadłości czynności za upadłego lecz we własnym imieniu oraz mając legitymację procesową w postępowaniach administracyjnych, miał obowiązek podejmować wszelkie działania wynikłe w związku z faktycznym zaprzestaniem prowadzenia przez upadłego działalności i reagować na wezwania organu w sprawach dotyczących niewyrejestrowanych automatów. Za trafną należy uznać ocenę Sądu I instancji tak co do nieuchronnych, niekorzystnych skutków niezgłoszenia wycofania automatów z eksploatacji, jak też co do wyjątkowego charakteru uchylenia kary porządkowej uzasadnionego wyjątkowymi i niezależnymi od strony okolicznościami, których syndyk nie wykazał.

22 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.