Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2017 r., II GSK 2178/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2017 r., II GSK 2178/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Irena Wiszniewska-Białecka (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2246/14 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 I

3 Wyrokiem z 11 marca 2015 r. (VI Sa/Wa 2246/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki A (obecnie: [...]) z siedzibą w [...] (skarżąca) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Urząd) z [...] kwietnia 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Urzędu z [...] października 2013 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 7 lutego 2013 r. patentu nr [...], udzielonego na rzecz skarżącej.

4 WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

5 W dniu 22 października 2012 r. Urząd wydał decyzję o udzieleniu na rzecz skarżącej patentu na wynalazek pod nazwą: "[...]", pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 480 zł za I okres ochrony wynalazku rozpoczynający się 7 lutego 2005 r. i obejmujący 1-3 rok ochrony. Jednocześnie Urząd wezwał stronę do wniesienia wymaganej opłaty w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji i pouczył, że w razie jej nieuiszczenia w wyznaczonym terminie stwierdzi wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu, na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; pwp). Urząd przedstawił również aktualnie obowiązujące stawki opłat za ochronę wynalazków, poczynając od pierwszego okresu ochrony (obejmującego 1, 2, i 3 rok), a kończąc na 20 roku ochrony. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącej 29 października 2012 r., który pismem z 30 października 2012 r. przesłał ją na adres skarżącej wraz z informacją, że należy wnieść opłaty do 7 roku ochrony włącznie. W dniu 12 listopada 2012 r. skarżąca uiściła opłaty w kwotach: 480 zł, 250 zł, 300 zł, 350 zł, 400 zł, 450 zł (za 8 rok włącznie) oraz kwotę 90 zł za publikację o udzieleniu patentu. W związku z tym, 22 maja 2013 r. Urząd przesłał na adres pełnomocnika skarżącej dokument patentowy patentu o numerze [...]. Dokument ten został wysłany przez pełnomocnika spółce 6 czerwca 2013 r. ze zwróceniem uwagi na konieczność uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne tego wynalazku.

6 Decyzją z [...] października 2013 r. Urząd stwierdził wygaśnięcie patentu z dniem 7 lutego 2013 r. z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie opłaty za 9. rok ochrony wynalazku.

7 W dnia 29 listopada 2013 r. (data wpływu do organu) pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony.

8 W uzasadnieniu wniosku podniósł, że po otrzymaniu zaskarżonej decyzji z [...] października 2013 r. uprawniony z patentu w ustawowym terminie uiścił należne opłaty ochronne nie za obowiązujący już 8-letni okres ochrony tego wynalazku, lecz za okres 7-letni, trwający do 7 lutego 2013 r., sugerując się przy tym datą wydania przez Urząd decyzji z 22 października 2012 r. oraz pismem pełnomocnika do strony z 30 października 2012 r. Jednocześnie wskazano, że pismo to z omyłkowym wskazanym okresem zapłaty zostało sporządzone przez pracownika Biura Patentowego "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (skąd pochodził pełnomocnik strony), który miał poważne problemy rodzinne i zdrowotne. Mogły one mieć wpływ na pomyłkę w pouczeniu o wymaganym okresie ochronnym i obowiązku uiszczenia za niego należnej opłaty. W ocenie pełnomocnika strony, przeoczenie terminu zapłaty za 9. rok ochrony nastąpiło bez winy uprawnionego z patentu i spowodowane było w tym czasie niedyspozycją i zwykłą omyłką pracownika ww. Biura, przygotowującego pismo do podpisu przez pełnomocnika. Jako podstawę przywrócenia terminu do dokonania zaległej opłaty za 9. rok ochrony wynalazku w kwocie 550 zł podwyższonej o 30% wskazany został art. 224 ust. 4 pwp. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, pełnomocnik skarżącej poinformował o tym, że wymagana opłata w łącznej kwocie 715 zł (550 zł + 30%) wraz z opłatą za kolejny 10 rok ochrony w kwocie 650 zł została uiszczona 22 listopada 2013 r.

9 Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Urząd powołał się na art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, zgodnie z którym patent wygasa wskutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Jednocześnie stwierdził, że nie wystąpiły w tej sprawie nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu z art. 243 ust. 6 pwp, w myśl którego do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Pojęcie siły wyższej w orzecznictwie i doktrynie definiowane jest jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Za nadzwyczajną okoliczność nie można jednak uznać problemów rodzinnych i zdrowotnych pracownika Biura Patentowego, które spowodowały nieprawidłowe obliczenie kolejnego rozpoczętego roku ochrony. Znamion siły wyższej nie można również doszukiwać się w wysłaniu do uprawnionego pisma z błędnym wskazaniem należnej opłaty za patent.

10 W ocenie Urzędu, profesjonalny pełnomocnik uprawnionego powinien czuwać nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem czynności ze strony samego mocodawcy. W razie potrzeby winien podejmować stosowne działania interwencyjne, a nie tylko przekazywać mu informacje o działaniach podjętych przez organ administracji w toku postępowania. W niniejszej sprawie pełnomocnik mógł dokonać stosownych czynności wyjaśniających i zapobiec negatywnym konsekwencjom upływającego terminu w ciągu 6 miesięcy, stanowiących dodatkowy termin do uiszczenia opłaty za ochronę.

11 W skardze złożonej do WSA na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ.

12 W ocenie skarżącej, organ w zaskarżonej decyzji zbyt ogólnie odniósł się do szerokich wyjaśnień skarżącej co do zaistnienia siły wyższej w uchybieniu terminu, bez analizy tych okoliczności, co powoduje, że decyzja narusza art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; k.p.a.).

13 Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę.

14 Po pierwsze, WSA przypomniał, że stosownie do art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej z tym, że wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za 9 rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 pwp, powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony. Opłata może być wprawdzie uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 pwp), ale ten "dodatkowy" termin nie podlega przywróceniu. Stanowi o tym wprost art. 224 ust. 4 zd. 2 pwp Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 pwp).

15 Po drugie, WSA uznał, że mając na uwadze powyższe przepisy, Urząd prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych. Skoro zgłoszenie wynalazku zostało dokonane 7 lutego 2005 r., to podstawowy termin, określony w art. 224 ust. 2 pwp, do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony upływał 7 lutego 2013 r. WSA zauważył, że skarżąca nie kwestionowała tego, iż o sposobie wnoszenia opłat i ich wysokości w okresie 20 lat ochrony pełnomocnik skarżącej został pouczony wraz z decyzją z 22 października 2012 r. Nie kwestionowała też tego, że ani w powyższym terminie, ani w terminie określonym w art. 224 ust. 4 pwp (do 7 sierpnia 2013 r.) wymaganej opłaty nie uiściła. Za 9. rok ochrony w podwyższonej wysokości oraz za 10 rok ochrony skarżąca uiściła na rzecz Urzędu dopiero 22 listopada 2013 r. kwotę 1365 zł. W skardze podniosła jednak możliwość przywrócenia uchybionego terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, powołując się na zaistnienie siły wyższej.

16 Po trzecie, odnosząc się do zarzutów strony zawartych w skardze WSA stwierdził, że zarówno termin z art. 224 ust. 2, jak i art. 224 ust. 4 pwp należą do terminów prawa materialnego, które nie podlegają przywróceniu.

17 Mając powyższe na uwadze, WSA uznał zarzuty podniesione w skardze za bezpodstawne. WSA wyjaśnił, że nie ma możliwości przywrócenia terminów ustawowych (prawa materialnego) na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 pwp – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Wówczas jest możliwość zawieszenia przez Urząd biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, po przedstawieniu przez uprawnionego odpowiednich dowodów. Jednakże w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wnosiła o zawieszenie terminu przedawnienia, a ponadto okoliczności podniesione przez skarżącą, uzasadniające zaistnienie siły wyższej, nie kwalifikują się do ich uwzględnienia.

18 W ocenie WSA, zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie; zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budził wątpliwości, skarżąca nie podważała ustaleń stanu faktycznego, a ocenie prawnej podlegały jedynie okoliczności towarzyszące uchybieniu terminu do wniesienia wymaganej opłaty. Poza tym zaskarżona decyzja została uzasadniona prawidłowo, wszechstronnie i w sposób jasny, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

19 WSA podzielił również argumentację organu odnośnie do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, że każde postępowanie patentowe jest poddawane indywidualnej ocenie, w jego konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach. Nieuwzględnienie zaś argumentów skarżącej nie oznacza naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

20 II

21 Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego. Skarżąca wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

22 Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:

23 I. naruszenie przepisów prawa materialnego przez stwierdzenie przez WSA braku naruszenia przez Urząd Patentowy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. na skutek dokonania:

24 a) błędnej wykładni art. 224 ust. 2 i art. 224 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, polegającej na uznaniu, że Urząd Patentowy prawidłowo ustalił, że doszło do zastosowania zasad wyrażonych w powyższych przepisach, w sytuacji gdy brak było jednoznacznych podstaw do ich zastosowania i doszło do wadliwej interpretacji norm prawnych, wynikających z przepisów objętych zarzutem naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa;

25 b) błędnej wykładni art. 224 ust. 2 i art. 224 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp z powodu procesowych uchybień Urzędu (art. 134 p.p.s.a.) polegających na nieustaleniu faktycznym i prawnym, które pozwoliłoby przyjąć mu kiedy upłynął skarżącej termin do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony spornego patentu, przy wzięciu pod uwagę dotychczasowego orzecznictwa WSA i Urzędu Patentowego w rozstrzyganiu podobnych i identycznych spraw, nie dopuszczając (jak w zaskarżonym wyroku) do naruszenia zasady pewności prawa, pogłębionego zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) i zasady równego traktowania wszystkich obywateli (zasady równości prawa - art. 32 Konstytucji RP);

26 II. naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

27 a) naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7, art. 8, art. 58, art. 77 oraz art. 107 § 3 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i nieuchylenie zaskarżonej decyzji tego Urzędu z [...] października 2013 r., a ponadto przez nieustosunkowanie się przez WSA do podnoszonych w skardze zarzutów, dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy zasady pewności prawa (art. 8 k.p.a.), jak również zasady przewidzianej w art. 58 k.p.a.

28 b) naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji istnienia podstaw do stwierdzenia błędnej wykładni prawnej i naruszenia art. 224 ust. 2, art. 224 ust. 4 pwp w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp oraz art. 134 p.p.s.a. (istotne uchybienia procesowe), przez nieposłużenie się przez Urząd Patentowy, jak i przez WSA w rozpatrywanej sprawie regułami utrwalonej już w orzecznictwie wykładni i zasadami wypracowanymi w najnowszym orzecznictwie w tym m.in. WSA, a uchybienia te miały zasadniczy wpływ na wynik sprawy.

29 W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca po pierwsze podniosła, że zarówno w decyzji Urzędu, jak i w zaskarżonym wyroku błędnie zostały zinterpretowane przepisy art. 224 ust. 1 i 2 oraz art. 224 ust. 4 w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp. W przepisach tych nie został w sposób jednoznaczny określony termin do uiszczenia opłat za następne okresy ochrony patentowej w sytuacji kiedy termin opłaty jednorazowej za pierwszy trzyletni okres ochrony powstał w związku z wydaniem decyzji potwierdzającej udzielenie patentu po upływie okresów za kolejne lata ochrony patentowej. Zdaniem skarżącej, "termin do uiszczenia poszczególnych opłat biegnie od dnia doręczenia wezwania przez Urząd, a nie od dnia doręczenia decyzji uznającej patent. Gdyby ustawodawca chciał traktować decyzję uznającą patent jako wezwanie to wyraźnie w ustawie użyłby w miejsce słowa ‘wezwanie’ słowa ‘decyzja’ lub co najmniej użyłby sformułowania ‘wezwania lub doręczenia decyzji udzielającej patentu’".

30 Po drugie, skarżąca podniosła, że na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. można żądać przywracania terminów zarówno ustawowych, jak i procesowych. Przy ocenie braku winy organ winien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Zwróciła uwagę, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawdopodobniła, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać wymaganej czynności w terminie.

31 Po trzecie, skarżąca zauważyła, że tego typu pomyłki zdarzają się również pracownikom Urzędu, a ich rezultatem są niekorzystne dla zgłaszających decyzje, które potem są uchylane. Przyzwolenie dla organu na pomyłki proceduralne, w przeciwieństwie do praw strony, narusza zasadę równości obywateli wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP.

32 Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej (rzecznik patentowy) stwierdził, że popiera skargę kasacyjną oraz złożył załącznik do protokołu rozprawy, w którym podsumował dotychczasowe stanowisko strony.

III

33 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

34 Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione.

35 Po pierwsze nie jest uzasadniony zarzut błędnej wykładni przepisów art. 224 ust. 1 i 2 oraz art. 224 ust. 4 w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp. Przepisy te są jasne. W ślad za WSA należy przypomnieć, że stosownie do art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej, a wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za kolejny rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 pwp, powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony. Opłata może być uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu z równoczesnym uiszczeniem opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 pwp), przy czym ten "dodatkowy" termin nie podlega przywróceniu. Stanowi o tym wprost art. 224 ust. 4 zd. 2 pwp. Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 pwp).

36 Wymaga przy tym podkreślenia, że nieprawidłowe jest powołanie w tym kontekście wyroku WSA z 4 lutego 2011 r. (VI SA/Wa 1821/10). W wyroku tym WSA w żadnej mierze nie odniósł się do kwestii prawa materialnego, lecz uchylił zaskarżoną decyzję ze względu na braki w ustaleniu stanu faktycznego przez Urząd.

37 Po drugie, co się tyczy zarzutów dotyczących naruszenia przepisów procesowych wystarczy także w ślad za WSA wskazać, że nie ma możliwości przywrócenia terminów ustawowych (prawa materialnego) na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 pwp – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Takie okoliczności nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

38 Po trzecie, co się tyczy podnoszonego już w skardze zarzutu naruszenia zasady równości obywateli wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP, WSA w zaskarżonym wyroku prawidłowo zauważył, że każde postępowanie patentowe jest poddawane indywidualnej ocenie, w jego konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach. Nieuwzględnienie argumentów skarżącej nie oznacza naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

39 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.