Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2013 r., II GSK 2031/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2013 r., II GSK 2031/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "S." Sp. z o.o. w B. – B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1689/12 w zakresie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10 w sprawie ze skargi "S." Sp. z o.o. w B. – B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie gier losowych i zakładów wzajemnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 24 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1689/12, r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpatrzeniu sprawy ze skargi "S." Sp. z o.o. z siedzibą w B.-B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10 oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie przedłużenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, odrzucił skargę o wznowienie postępowania.

3 Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. w związku z wyrokiem TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 dotyczących wykładni w zakresie charakteru zakwestionowanych norm prawa krajowego, a to art. 129 ust. 2, art. 135 ust. 2 i art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540) w odniesieniu do Dyrektywy nr 98/34/WE.

4 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 281 p.p.s.a. stwierdził, iż skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem wznowienie postępowania jest możliwe w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, o którym mowa jest w omawianym przepisie i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej niewątpliwie do takich organów międzynarodowych należy. Artykuł 272 § 3 p.p.s.a. przewiduje odpowiednie stosowanie § 2 tego przepisu. Oznacza to, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wynosi trzy miesiące, z tym że termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

5 Zdaniem Sądu, z unormowania tego wynika, że uprawnienie do wystąpienia z żądaniem przysługuje tylko adresatowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Osoba, która nie była stroną postępowania zakończonego wspomnianym rozstrzygnięciem organu międzynarodowego nie jest uprawniona do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Zakończona orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. sprawa bezpośrednio nie dotyczyła skarżącej spółki. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczył: "FORTUNA" spółka z o.o., "GRAND" spółka z o.o. oraz "FORTA" spółka z o.o. Wobec czego skarżąca nie była stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, tym samym wyrok ten nie został jej doręczony, ani jej pełnomocnikowi.

6 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczył analogicznego stanu faktycznego i prawnego jak w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1746/10, lecz brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania sądowego ze względu na to, że wyrok Trybunału Unii Europejskiej dotyczył innej sprawy.

7 "S." Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

8 Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

9 1. Przepisów postępowania – art. 272 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że legitymację czynną do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, w sytuacji gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską tj. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – TSUE, przysługujące wyłącznie stronie postępowania przed takim organem międzynarodowym, co w konsekwencji doprowadziło WSA w Gliwicach do błędnego wniosku o braku ustawowej przesłanki wznowienia postępowania w sprawie i niezastosowaniu przepisu art. 272 § 3 p.p.s.a., podczas gdy adresatami rozstrzygnięć TSUE są nie tylko strony postępowania przed TSUE. Równoczesne zastosowanie trzech rodzajów wykładni (językowej, funkcjonalnej i systemowej) prowadzi do wniosku, że termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego dla nieoznaczonego kręgu adresatów rozstrzygnięcia TSUE biegnie od dnia publikacji rozstrzygnięcia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

10 2. "art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że za zgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa uznać należy dokonany przez WSA w Gliwicach podział adresatów rozstrzygnięcia TSUE na grupę adresatów uprzywilejowanych (stron postępowania przed TSUE uprawnionych w terminie 3 miesięcy na zasadzie wyłączności do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego) oraz grupę pozostałych adresatów rozstrzygnięcia TSUE (nie mających statusu stron postępowania do złożenia w terminie 3 miesięcy skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego".

11 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumentację dotyczącą tych zarzutów.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

14 Kasator trafnie bowiem zarzuca, iż Sąd I instancji nie miał podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, gdyż skarga ta opierała się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a.

15 Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

16 Sąd I instancji nie miał wątpliwości, iż wyrok TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. wydany w sprawach połączonych "Fortuna" Spółki z o.o. (C-213/11), "Grand" Spółki z o.o. (C-214/11) oraz "Forta" Spółki z o.o. (C-217/11) przeciwko Dyrektorowi Izby Celnej w G. w przedmiocie gier losowych i zakładów wzajemnych, na który to wyrok powoływała się strona skarżąca w skardze o wznowienie postępowania, jest rozstrzygnięciem organu międzynarodowego o jakim mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji niewadliwie też ocenił, iż pod względem przedmiotowym powyższy wyrok TSUE dotyczył analogicznego stanu faktycznego i prawnego jaki występował w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/GL 1746/10, a zatem można uznać, iż spełniona została również przesłanka z art. 272 § 3 p.p.s.a. w postaci "potrzeby" wznowienia postępowania.

17 Zdaniem tego Sądu z treści art. 272 § 3 p.p.s.a. wynika jednak, że uprawnienie do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania przysługuje tylko adresatowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, a strona skarżąca nie była stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyrok tego Trybunału bezpośrednio jej nie dotyczył ani też nie został jej doręczony.

18 Naczelny Sąd Administracyjny tego ostatniego poglądu Sądu I instancji nie podziela. Zauważyć bowiem należy, iż w zd. 1 § 3 art. 273 p.p.s.a. użyto zwrotu "można żądać wznowienia postępowania", a to oznacza, iż z takim żądaniem może wystąpić każdy, jeżeli zachodzi przesłanka przedmiotowa określona w tym przepisie. W zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. w żaden zaś sposób nie ograniczono kręgu podmiotowego w zakresie żądania wznowienia postępowania, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wynika to z jednoznacznej treści tego przepisu, zgodnie z którym przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

19 W § 2 art. 273 p.p.s.a. jest mowa o terminie do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zgodnie z tym przepisem (zd. 1 § 2 art. 273 p.p.s.a.) w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującego aktu normatywnego.

20 Z uwagi na treść tego ostatniego przepisu Konstytucji RP ustawodawca – jak się wydaje – nie zdecydował się na liczenie terminu do złożenia skargi o wznowienie od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, lecz od dnia wejścia w życie orzeczenia TK.

21 W przypadku zaś orzeczeń TSUE wchodzą one w życie z chwilą publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Poza tym w zd. 2 § 2 art. 273 p.p.s.a. jest też mowa o innym sposobie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a mianowicie jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został wstępnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu.

22 Z uwagi na te odrębności w zakresie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK, ustawodawca w zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. zdecydował się na stosowanie § 2 art. 273 p.p.s.a. "odpowiednio", co nie zmienia oceny, iż to "odpowiednie" stosowanie dotyczy wyłącznie liczenia terminu do wniesienia skargi, z zastrzeżeniem, że "termin do wniesienia skargi biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego". Oznacza to, że w przypadku rozstrzygnięcia organu międzynarodowego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku stron, które nie były stronami w postępowaniu przed organem międzynarodowym wynosi trzy miesiące od daty publikacji tego rozstrzygnięcia, gdyż z tym dniem orzeczenie to wchodzi w życie, a w przypadku stron, które brały udział w postępowaniu przed tym organem termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

23 Z regulacji ustawowych dotyczących możliwego sposobu liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie można więc wyciągać wniosku dotyczącego podmiotu uprawnionego do złożenia takiej skargi i to w sytuacji, gdy podmiot ten został w sposób jednoznaczny określony w art. 273 § 3 p.p.s.a. przez użycie sformułowania "można żądać wznowienia postępowania". Zauważyć przy tym należy, iż interpretacja przepisu art. 273 § 3 p.p.s.a. dokonana w dosłownym jego brzmieniu pozwala też na realizację celów przewidzianych przez przepisy unijne.

24 W skład porządku prawnego Unii Europejskiej, a w szczególności – aquis communautaire – wchodzi nie tylko prawo pierwotne (tzn. prawo traktatów) oraz prawo stanowione przez instytucje unijne, tzw. prawo wtórne, ale również orzecznictwo TSUE, w którym Trybunał dokonuje wykładni prawa unijnego przez pryzmat zasad, będących fundamentem UE. Zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jak i zasady efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania prawa w rozumieniu przyjętym, przez Trybunał powoduje, że odpowiedź TSUE na wskazane pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r., I FPS 5/11). Celem mechanizmu odesłania prejudycjalnego jest zapobieżenie rozbieżnościom w wykładni prawa, a tym samym zapewnienie spójności prawa Unii w państwach członkowskich (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. I GSK 655/10 oraz z dnia 27 maja 2010 r., sygn. II GSK 355/10).

25 Znaczenie orzecznictwa TSUE dla zapewnienia jednolitej i prawidłowej wykładni oraz stosowania prawa unijnego przez wszystkie państwa członkowskie jest na tyle istotne, iż zgodnie z art. 273 § 3 p.p.s.a. zachodzi potrzeba wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. Przypomnieć przy tym należy, iż doktryna pozostaje zgodna co do tego, iż nawet wobec braku odpowiedniego przepisu krajowego w sprawie wznowienia postępowania, to wznowienie postępowania musiałoby nastąpić na mocy regulacji unijnych przez wzgląd na związanie państw członkowskich zasadą współpracy (por. B. Brzeziński, K. Lasińska – Sulecki – Znaczenie orzecznictwa ETS dla polskiej praktyki podatkowej "Przegląd Podatkowy", 2009 r., nr 11).

26 Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.