Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2015 r., II GSK 1843/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2015 r., II GSK 1843/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 254/13 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od M. P. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego [...] (...) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13

3 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Głównego Inspektora

4 Transportu Drogowego z dnia 26 [...] 2012 r. nr

5 [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej uchylił

6 zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

7 Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę

8 rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.

9 W dniu 13 [...] 2011 r., na drodze krajowej nr [...], w miejscowości

10 R., zatrzymano do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy

11 marki R. o nr rej. [...] wraz z przyczepą marki C. o nr

12 rej. [...]. Dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t.

13 Droga krajowa, po której poruszał się kontrolowany pojazd została wyszczególniona

14 w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych

15 lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek

16 opłaty elektronicznej (Dz.U. z 2011 r. Nr 80, poz.433). Kontrolowany pojazd nie był

17 wyposażony w urządzenie służące do poboru opłat elektronicznych (viaBOX). Jak

18 wskazano w protokole kontroli z dnia 13 [...] 2011 r., elektroniczny system

19 poboru opłat zarejestrował naruszenie polegające na braku komunikacji:

20 - w dniu 12 [...] 2011 r. o godz. [...], na [...] km autostrady [...], nr stacji

21 kontrolnej [...] oraz o godz. [...] na [...] km autostrady [...], nr

22 stacji kontrolnej [...],

23 - w dniu 13 [...] 2011 r. o godz. [...], na [...] km autostrady [...], nr stacji

24 kontrolnej [...],

25 - w dniu 13 [...] 2011 r., na płatnym odcinku [...], [...].

26 W powyższym stanie faktycznym, decyzją z dnia 13 [...] 2011 r.

27 Główny Inspektor Transportu Drogowego wymierzył skarżącemu karę pieniężną w

28 wysokości [...] zł wobec nie uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd.

29 W postępowaniu wywołanym odwołaniem wniesionym od powyższej decyzji,

30 Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał podmiot odpowiedzialny za

31 obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz

32 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i A. sp.

33 z o.o (dalej też spółka), do wskazania, czy opłata za przejazdy określone w protokole

34 kontroli została uiszczona. Udzielając odpowiedzi spółka podała, że w dniach 12 i 13

35 [...] 2011 r. opłata za przejazd nie została pobrana. Nadto poinformowała,

36 że operator sytemu elektronicznego poboru opłat zawarł umowę z użytkownikiem

37 pojazdu samochodowego nr rej. [...] w dniu 13 [...] 2011 r. o godz.

38 [...].

39 Postanowieniem z dnia 13 [...] 2012 r., Główny Inspektor wyłączył do

40 odrębnego postępowania sprawę w zakresie nałożenia decyzją z dnia 13

41 [...] 2011 r. kary pieniężnej w wysokości [...] złotych za przejazd w dniu:

42 - 13 [...] 2011 r. o godzinie [...] przez bramownicę

43 [...], na autostradzie [...];

44 - 12 [...] 2011 r. o godzinie [...] przez bramownicę

45 [...], na autostradzie [...];

46 - 12 [...] 2011 r. o godzinie [...] przez bramownicę

47 [...], na autostradzie [...].

48 Organ wskazał, że ustawodawca nie przewidział możliwości sumowania kar

49 pieniężnych za kilka naruszeń stanowiących odrębne sprawy administracyjne w

50 rozumieniu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania

51 administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: "k.p.a.", za

52 naruszenia opisane w art. 13k ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach

53 publicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 19, poz.115 ze zm.) w jednej decyzji

54 administracyjnej. Wobec powyższego wyodrębnił tyle spraw administracyjnych, ile

55 stwierdzono przejazdów, za które nie uiszczono opłat elektronicznych, tak aby każda

56 stanowiła podstawę do wydania odrębnej decyzji w przedmiocie kary pieniężnej w

57 wysokości [...] zł. Wyodrębniając te sprawy organ wyjaśnił, że kierował się

58 kryterium: dnia popełnienia naruszenia; odcinka drogi krajowej, za przejazd którym

59 pobiera się opłatę elektroniczną; czasu popełnienia naruszenia.

60 Decyzją z dnia 26 [...] 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego

61 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

62 W jej uzasadnieniu organ wskazał, że z całokształtu materiału dowodowego w

63 sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy

64 poruszał się drogą krajową wymienioną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22

65 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się

66 opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, a ponadto, że za

67 przejazd ten nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy

68 o drogach publicznych. Strona postępowania administracyjnego została również

69 ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem

70 samochodowym. Tym samym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o

71 drogach publicznych, to kierującemu pojazdem samochodowym należało wymierzyć

72 karę pieniężną.

73 W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do umorzenia

74 postępowania administracyjnego, gdyż ustawodawca nie przewidział okoliczności

75 pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie

76 obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych. W

77 ocenie organu, brak wiedzy, czy świadomości odnośnie do obowiązującej w Polsce

78 kategorii dróg publicznych, czy też odnośnie do obowiązku ponoszenia opłat

79 elektronicznych za przejazd, nie może usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów.

80 Odnosząc się do zarzutu o nałożeniu kary będącej wielokrotnością [...] zł

81 organ stwierdził, że nie jest on zasadny. W przedmiotowej sprawie ustalono bowiem

82 okoliczność w postaci wykonania czterech przejazdów po odcinkach płatnych dróg

83 krajowych. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż twierdzenie skarżącego jakoby z treści

84 przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. wynikało,

85 że uiszczanie kar jest wprost przewidziane jedynie dla przedsiębiorców, nie jest

86 uzasadnione. Zdaniem organu, odpowiedzialność administracyjną za nieuiszczenie

87 opłaty elektronicznej zawsze będzie ponosił "kierujący pojazdem samochodowym",

88 gdyż wynika to z art. 13k ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych. Kierującym

89 pojazdem może być zaś jedynie osoba fizyczna.

90 Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do

91 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie

92 zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy

93 do ponownego rozpoznania przez organ.

94 W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej

95 oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

96 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na

97 uwzględnienie.

98 Sąd I instancji wskazał, iż podziela stanowisko Głównego Inspektora, że brak

99 zainstalowania w pojeździe urządzenia viaBOX, w czasie wykonywania przejazdu po

100 drogach wymienionych w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22

101 marca 2011 r. skutkuje tym, że opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ

102 administracji publicznej jest obowiązany do wymierzenia kierującemu pojazdem

103 samochodowym kary pieniężnej, zgodnie z dyspozycją art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o

104 drogach publicznych. Podzielił również ocenę organu, że obowiązek posiadania

105 urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze

106 bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział żadnej możliwości odstąpienia od

107 obowiązku nałożenia tej kary.

108 Sąd wskazał, iż zarówno ustawa o drogach publicznych, jak i rozporządzenie

109 Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. określają drogi płatne lub ich odcinki, za

110 przejazd którymi należy wnieść stosowną, indywidualnie naliczoną opłatę

111 elektroniczną (zależną m.in. od rodzaju pojazdu samochodowego). Tym samym, Sąd

112 I instancji podzielił stanowisko organu, że w okolicznościach stanu fatycznego

113 rozpatrywanej sprawy doszło do naruszenia czterech odrębnych przepisów (norm)

114 prawnych - wielokrotny przejazd bez wniesienia opłaty elektronicznej - co uzasadnia

115 stanowisko, że każde z tych naruszeń stanowi odrębną sprawę administracyjną,

116 która powinna być załatwiona odrębną decyzją administracyjną. Stwierdził, że wbrew

117 zarzutom skarżącego, dopuszczalne jest nałożenie kary pieniężnej stanowiącej

118 wielokrotność (mnożnik) wyodrębnionych w powołanym rozporządzeniu odcinków

119 drogi, za które nie została uiszczona opłata.

120 Jednakże Sąd I instancji zauważył że, zgodnie z art. 13i ust. 6 ustawy o

121 drogach publicznych, minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z

122 ministrem właściwym do spraw łączności, po wydaniu przez Komisję Europejską

123 przepisów w sprawie europejskiej usługi opłaty elektronicznej, został zobowiązany do

124 określenia, w drodze rozporządzenia: 1) szczegółowych wymagań technicznych lub

125 operacyjnych dla systemów elektronicznego poboru opłat, 2) szczegółowych

126 wymagań technicznych dla urządzeń, o których mowa w ust. 3, 3) daty udostępnienia

127 europejskiej usługi opłaty elektronicznej dla pojazdów samochodowych, z

128 zachowaniem przepisu ust. 2

129 Sąd podniósł, że jego zdaniem, przepisy objęte delegacją nie zostały

130 dotychczas wydane, co nie może pozostawać bez wpływu na ocenę zgodności z

131 prawem kontrolowanej decyzji. Wskazał, że zarówno w przepisach ustawy o drogach

132 publicznych, jak i w innych przepisach wykonawczych, stanowiących źródło prawa

133 obowiązującego w RP, nie zostały określone szczegółowe wymagania techniczne i

134 operacyjne dla systemów elektronicznego poboru opłat oraz dla stosowanych w tym

135 procesie urządzeń. Sąd podniósł również, że jakkolwiek nie może nie zgodzić się z

136 wyodrębnieniem w załączniku nr 1 do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów

137 odcinków autostrady [...], na których ma być pobierana opłata elektroniczna, to jednak

138 zauważa, że egzekucja tych opłat - za każdy wyodrębniony odcinek, w oparciu o

139 dane uzyskane ze stacji kontrolnych (bramownic) - nie ma wystarczających podstaw

140 w obecnym porządku prawnym RP.

141 Odnosząc się do drugiego z zarzutów, dotyczącego określenia podmiotu

142 odpowiedzialnego za spowodowane naruszenia, Sąd wskazał, iż w art. 13 ust 1 pkt 3

143 ustawy o drogach publicznych, w którym jest mowa o obowiązanych do ponoszenia

144 opłat za przejazdy po drogach krajowych, obowiązek ten ustawa odnosi do

145 korzystających z dróg publicznych. Natomiast z art. 13k ust. 1 i 2 przywołanej

146 ustawy, stanowiącego o karach za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty

147 elektronicznej, jednoznacznie wynika, że kary te nakłada się na kierującego

148 pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy. Z kolei, w

149 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2011 w sprawie wnoszenia opłat

150 elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar

151 pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego mowa jest o użytkowniku.

152 Z powyższego, Sąd I instancji wywiódł, że organ nie udowodnił w niewątpliwy

153 sposób, iż nałożona kara pieniężna powinna obciążać kierującego pojazdem, a więc

154 w istocie nie ustalił jednoznacznie, kto jest stroną w sprawie.

155 Za bezzasadny Sąd i instancji uznał natomiast zarzut naruszenia art. art. 31

156 ust. 3 Konstytucji RP.

157 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Główny Inspektor Transportu

158 Drogowego wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi strony,

159 ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki

160 Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz

161 organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według

162 norm przepisanych.

163 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

164 1) przepisów postępowania, a to art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)

165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami

166 administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." w związku z art.

167 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

168 przejawiające się w niczym nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd I instancji, że

169 organ nie udowodnił w sposób niewątpliwy, że nałożona kara pieniężna powinna

170 obciążać kierującego pojazdem, a więc nie ustalił jednoznacznie, kto jest stroną

171 postępowania, podczas gdy w świetle bezspornych ustaleń faktycznych

172 poczynionych w sprawie strona tego postępowania została ustalona prawidłowo,

173 gdyż stosownie do treści art.13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych osobą tą

174 mógł być wyłącznie skarżący, jako kierujący pojazdem samochodowym bez

175 uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg publicznych;

176 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k

177 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych oraz § 2 pkt 5 i § 3 rozporządzenia

178 Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r., poprzez ich błędną wykładnię,

179 przejawiającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że z przepisów tych wynika, iż

180 obowiązek wyposażenia pojazdu w odpowiednie urządzenie do rejestracji opłat,

181 zabezpieczenie środków finansowych na te opłaty oraz ich uiszczanie, a także

182 obowiązek zapłaty nałożonych kar obciąża generalnie przedsiębiorcę, wobec czego

183 nałożona kara pieniężna nie powinna obciążać kierującego pojazdem, podczas gdy z

184 treści przywołanych przepisów w sposób jednoznaczny wynika, że odpowiedzialnym

185 za naruszenie obowiązków w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, w tym także

186 na korzystanie z płatnych dróg publicznych bez uiszczenia tej opłaty, jest wyłącznie

187 kierujący pojazdem i to temu podmiotowi powinna być wymierzona kara pieniężna, o

188 której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych;

189 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13hc

190 ust. 1, art. 13i oraz art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, poprzez ich

191 błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że

192 obowiązujące regulacje nie określają w stopniu wystarczającym szczegółowych

193 wymagań technicznych lub operacyjnych dla systemów elektronicznego poboru opłat

194 oraz szczegółowych wymagań technicznych dla stosowanych w tym procesie

195 urządzeń i wobec tego brak jest wystarczających podstaw prawnych do nakładania

196 kar za naruszenia w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej wymienione

197 w art. 13k ust. 1 i ust. 2 u.d.p., podczas gdy sam ustawodawca nie uznał za

198 niezbędne wydania tego rodzaju szczegółowych unormowań dla skuteczności

199 funkcjonowania systemów oraz możliwości sankcjonowania obowiązków w zakresie

200 ponoszenia/opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg

201 publicznych, przyjmując za wystarczające to co wynika z przepisów samej ustawy

202 oraz przepisów aktów wykonawczych, w tym w szczególności rozporządzenia

203 Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat

204 elektronicznych ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar

205 pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. Nr 91, poz. 524),

206 zaś delegacja zamieszczona w art. 13i ust. 6 u.d.p. odnosi się do wydania przepisów

207 zapewniających li tylko interoperacyjność systemów z uwagi na wymagane

208 przepisami Wspólnotowymi UE wdrożenie europejskiej usługi opłat elektronicznej;

209 4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13hc

210 ust. 1, art. 13i oraz art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, poprzez ich

211 niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd, że w świetle braku

212 przepisów prawa powszechnie obowiązującego określających szczegółowe

213 wymagania techniczne lub operacyjne dla systemów elektronicznego poboru opłat,

214 oraz szczegółowe wymagania techniczne dla stosowanych w tym procesie

215 urządzeń, niedopuszczalnym było nałożenie na skarżącego kary za naruszenie

216 obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, podczas gdy w sprawie zastosowanie

217 znajdował art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, albowiem działanie

218 skarżącego w pełni odpowiadało hipotezie normy prawnej zawartej w tym przepisie,

219 zaś poszukiwane przez Sąd szczegółowe unormowania techniczne działania

220 systemów nie mogłyby nawet znaleźć zastosowania w sprawie, gdyż skarżący wbrew

221 dyspozycji art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych nie dokonał uiszczenia

222 opłaty z uwagi na całkowity brak odpowiedniego urządzenia do jej poboru, albowiem

223 w ogóle nie zawarł on nawet umowy z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą

224 korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną, o której

225 mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia

226 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz

227 przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego

228 Funduszu Drogowego (Dz.U. Nr 91, poz. 524).

229 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

230 Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

231 Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a.,

232 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej,

233 biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie

234 sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w

235 granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a.,

236 można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego

237 wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów

238 postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

239 Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast,

240 określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej.

241 Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do

242 przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w

243 skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem

244 Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym

245 rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia

246 poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach

247 wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja

248 zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz

249 postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

250 W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu

251 podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a.

252 Z zarzutów tych wynika, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie

253 odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując

254 zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w

255 przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty

256 elektronicznej stwierdził, że nie jest ona zgodna z prawem, albowiem wydana została

257 z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co

258 skutkowało jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Z

259 uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że nie podważając prawidłowości

260 ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania kontrolowanej decyzji, Sąd I

261 instancji podzielił stanowisko organu administracji, że w świetle przepisów art. 13ha

262 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 13ha ust. 6 ustawy o drogach publicznych

263 w związku z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie dróg krajowych lub

264 ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek

265 opłaty elektronicznej, w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem

266 czterech odrębnych przepisów (norm) prawnych, stanowiących odrębne sprawy

267 administracyjne (s. 12 - 14 uzasadnienia wyroku). Uznał również, że w związku z

268 tym, iż ustawa o drogach publicznych nie operuje pojęciem ciągłego (jednego;

269 jednorazowego) przejazdu po drodze płatnej lub jej odcinku, jest dopuszczalne -

270 wbrew zarzutom skargi - nałożenie kary pieniężnej stanowiącej wielokrotność

271 wyodrębnionych odcinków drogi, za które nie została uiszczona opłata (s. 17-18

272 uzasadnienia wyroku). Podkreślając jednocześnie, że konieczność nałożenia

273 odpowiedniej kary pieniężnej powoduje już sam wjazd kierującego pojazdem

274 niezaopatrzonym w urządzenie viaBOX, na drogę płatną lub jej odcinek (s. 16

275 uzasadnienia wyroku), Sąd I instancji podważył jednak zgodność z prawem

276 zaskarżonej decyzji z tego powodu, że podstawy prawne nakładania kar pieniężnych

277 nie mogą posiadać luk, a w jego ocenie, obowiązujące przepisy nie określają w

278 stopniu wystarczającym szczegółowych wymagań technicznych lub operacyjnych

279 systemu elektronicznego poboru opłat oraz szczegółowych wymagań technicznych

280 dla stosowanych w tym procesie urządzeń (por. s. 18 uzasadnienia wyroku). Drugim

281 powodem, który w ocenie Sądu I instancji uzasadniał ocenę o niezgodności z

282 prawem kontrolowanej decyzji było to, że wobec wielości i wieloznaczności pojęć

283 odnoszących się do określenia podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty

284 elektronicznej (a tym samym ich desygnatów), którymi prawodawca operuje na

285 gruncie ustawy o drogach publicznych (art. 13 ust. 1 - "korzystający z dróg

286 publicznych"; art. 13 k ust. 1 i 2 - "kierujący pojazdem samochodowym") oraz na

287 gruncie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 w sprawie

288 wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat

289 elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (§ 2

290 pkt 5, § 3 - "użytkownik"), organ administracji "[...] nie udowodnił w niewątpliwy

291 sposób, iż nałożona kara pieniężna powinna obciążać kierującego pojazdem, a więc

292 w istocie nie ustalił jednoznacznie, kto jest stroną w sprawie." (s. 18 - 20

293 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

294 Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, w składzie orzekającym w

295 rozpatrywanej sprawie, zarzuty skargi kasacyjnej skutecznie podważają

296 prawidłowość stanowiska Sądu I instancji odnośnie do przedstawionych powyżej

297 kwestii. Propozycja Sądu I instancji odnośnie do rozstrzygnięcia rysujących się na ich

298 tle (spornych) zagadnień, a mianowicie, po pierwsze, wymogów technicznych lub

299 operacyjnych systemu elektronicznego poboru opłat oraz jego urządzeń w relacji do

300 dopuszczalności nakładania kar pieniężnych, po drugie zaś, podmiotu

301 odpowiedzialnego za przejazd po drodze płatnej lub jej odcinku, za który pobiera się

302 opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty, nie jest prawidłowa.

303 Do pierwszego spośród tych spornych zagadnień odnoszą się zarzuty z pkt 3)

304 i 4) petitum skargi kasacyjnej.

305 Zarzuty te są usprawiedliwione, a ich komplementarny charakter uzasadnia,

306 aby je rozpoznać łącznie.

307 Według Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, aby można

308 było przyjąć, że przepisy prawa, których prawidłowość wykładni i zastosowania Sąd I

309 instancji zarzucił organowi administracji, w jakikolwiek sposób w rozpatrywanej

310 sprawie uzależniały możliwość oraz dopuszczalność nałożenia kary pieniężnej za

311 przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej, za który pobiera się opłatę elektroniczną,

312 bez uiszczenia tej opłaty, od wymogów technicznych lub operacyjnych systemu

313 elektronicznego poboru opłat oraz jego urządzeń, których to wymogów prawodawca

314 nie określił.

315 Istnienia tego rodzaju relacji nie sposób bowiem wywieść, ani z przepisów

316 ustawy o drogach publicznych, ani też z przepisów wydanego na jej podstawie i w

317 celu jej wykonania rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r.

318 Ponadto, założenie o potrzebie istnienia tego rodzaju relacji - nawet gdyby można

319 było uznać je za uzasadnione - nie jest w ogóle przydatne w rozpatrywanej sprawie,

320 jako kryterium oceny legalności kontrolowanej decyzji, a to z uwagi na okoliczności

321 stanu faktycznego tejże sprawy.

322 W punkcie wyjścia podnieść należy, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o

323 drogach publicznych, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia

324 opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu

325 art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które

326 uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz

327 przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym

328 autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Natomiast zgodnie z

329 art. 13ha ust. 1 przywołanej ustawy, opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, jest

330 pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w

331 przepisach wydanych na podstawie ust. 6, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z

332 dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których

333 pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Z

334 kolei, zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, za przejazd po

335 drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13

336 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty,

337 wymierza się karę pieniężną w wysokości [...] zł.

338 Wynikającą z przywołanej regulacji prawnej przesłanką wymierzenia kary

339 pieniężnej, o której mowa w art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych, jest

340 przejazd pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy,

341 drogą krajową lub jej odcinkiem za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez

342 uiszczenia wymaganej opłaty.

343 W sytuacji więc, gdy na gruncie przywołanych unormowań penalizowane jest

344 zachowanie polegające na naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd

345 drogą płatną lub jej odcinkiem, a obowiązek ten realizowany jest poprzez

346 elektroniczny pobór tej należnej opłaty, to nie sposób nie zwrócić uwagi na znaczenie

347 art. 13i ustawy o drogach publicznych, w brzmieniu mającym zastosowanie w

348 rozpatrywanej sprawie. Z ust. 1 i ust. 2 tego przepisu jednoznacznie wynika, że

349 wprowadzane po dniu 1 stycznia 2007 r. systemy elektronicznego poboru opłat, o

350 których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, oraz opłaty za przejazd autostradą, o

351 których mowa w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz

352 o Krajowym Funduszu Drogowym powinny wykorzystywać co najmniej jedną z

353 technologii, a mianowicie: 1) lokalizację satelitarną; 2) system łączności ruchomej

354 opartej na standardzie GSM-GPRS, zgodny z normami państw członkowskich Unii

355 Europejskiej wdrażających normę GSM TS 03.60/23.060; 3) system radiowy do

356 obsługi transportu i ruchu drogowego pracujący w paśmie częstotliwości 5,8 GHz, a

357 ponadto, że podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów

358 elektronicznego poboru opłat powinny umożliwiać świadczenie europejskiej usługi

359 opłaty elektronicznej, począwszy od daty określonej w rozporządzeniu wydanym na

360 podstawie ust. 6. Zgodnie bowiem z art. 13i ust. 6 ustawy o drogach publicznych,

361 minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrem właściwym do

362 spraw łączności, po wydaniu przez Komisję Europejską przepisów w sprawie

363 europejskiej usługi opłaty elektronicznej, zobowiązany został do określenia, w drodze

364 rozporządzenia: 1) szczegółowych wymagań technicznych lub operacyjnych dla

365 systemów elektronicznego poboru opłat, 2) szczegółowych wymagań technicznych

366 dla urządzeń, o których mowa w ust. 3, 3) daty udostępnienia europejskiej usługi

367 opłaty elektronicznej dla pojazdów samochodowych, z zachowaniem przepisu ust. 2,

368 - mając na uwadze zapewnienie interoperacyjności systemów elektronicznego

369 poboru opłat oraz zapewnienie możliwie szerokiego i niedyskryminacyjnego dostępu

370 do systemów elektronicznego poboru opłat dla użytkowników.

371 Z przywołanych unormowań wynika - jak trafnie podniesiono to w skardze

372 kasacyjnej - zwłaszcza gdy w tym kontekście odwołać się do ust. 2 i ust. 6 art. 13i

373 ustawy o drogach publicznych, że dedykowane zostały one stanowi rzeczy

374 mającemu nastąpić w przyszłości, a związanemu z koniecznością dostosowania

375 wprowadzanego nowelą z dnia 28 lipca 2005 r. systemu elektronicznego poboru

376 opłat, do wymogów interoperacyjności z innymi tego typu rozwiązaniami

377 funkcjonującymi w UE w celu wykonania obowiązków wynikających z dyrektywy

378 2004/52/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz decyzji

379 Komisji Europejskiej z dnia 6 października 2009 r. w sprawie definicji europejskiej

380 usługi opłaty elektronicznej oraz jej elementów technicznych (2009/750M/E).

381 Skoro tak, to za oczywiste uznać należałoby również i to, że wprowadzając

382 system elektronicznego poboru opłat, ustawodawca nie przewidział - bo z

383 przedstawionych powyżej względów nie mógł - wymagań technicznych i

384 operacyjnych tego systemu oraz działających w nim urządzeń, jako warunku

385 efektywności jego wdrażania, to jest innymi słowy, jako warunku realizacji obowiązku

386 uiszczania opłat w drodze elektronicznego ich poboru. Zwłaszcza zaś, jako warunku

387 dopuszczalności nakładania kar pieniężnych w sytuacjach uchylania się od tego

388 obowiązku. Tym bardziej, że same szczegółowe wymagania techniczne lub

389 operacyjne systemu, czy też same szczegółowe wymagania techniczne urządzeń,

390 ściśle zostały powiązane z istotą i funkcją europejskiej usługi opłaty elektronicznej

391 oraz zasadami jej udostępniania w przyszłości, poprzez konieczność zapewnienia -

392 w sytuacji ich określenia - interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat

393 oraz możliwie szerokiego i niedyskryminacyjnego dostępu do systemów

394 elektronicznego poboru opłat dla użytkowników (art. 13i ust. 6).

395 W tym też kontekście znamienne jest to, że wdrażaniu omawianego systemu

396 towarzyszyło zobowiązanie, przez ustawodawcę, podmiotów pobierających opłaty z

397 wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat, do oferowania urządzenia

398 na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych oraz do

399 zapewnienia, aby urządzenia te były interoperacyjne i zdolne do komunikowania się

400 między systemami elektronicznego poboru opłat na terytorium RP oraz wszystkimi

401 systemami używanymi na terytorium pozostałych państw członkowskich Unii

402 Europejskiej (art. 13i ust. 3 i 4 ustawy o drogach publicznych). Nowelą zaś z dnia 7

403 listopada 2008 r., tj. ustawą o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych

404 innych ustaw, którą do art. 13i dodany został ust. 4a i ust. 4b, ustawodawca

405 wprowadził adresowany do kierującego pojazdem wyposażonym urządzenie do

406 elektronicznego poboru opłaty za przejazd, obowiązek jego włączenia podczas

407 przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę, wprowadzenia danych o rodzaju

408 pojazdu oraz używania tego urządzenia zgodnie z przeznaczeniem, a ponadto

409 obowiązek do niezwłocznego zjechania z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia

410 opłaty elektronicznej w przypadku stwierdzenia niesprawności tego urządzenia.

411 Tym samym, brak jest więc usprawiedliwionych podstaw, aby w zakresie

412 odnoszącym się do omawianej kwestii odwoływać się, jak uczynił to Sąd I instancji,

413 do argumentu z przepisów dotyczących pojazdów nienormnatywnych. Analogia ta nie

414 jest bowiem uzasadniona.

415 W świetle przedstawionych argumentów, stanowisko Sądu I instancji

416 wyrażone odnośnie do pierwszej spośród wskazanych powyżej kwestii spornych nie

417 może być więc uznane za usprawiedliwione. Ponadto, jego zasadność oraz

418 przydatność podważają również okoliczności stanu faktycznego, które przyjęte

419 zostały przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania rozpatrywanej sprawie. Ich

420 zasadniczy element stanowi bowiem ustalenie, że pojazd którym wykonywany był

421 przejazd płatnym odcinkiem autostrady [...] nie był wyposażony w urządzenie służące

422 elektronicznemu poborowi opłat. Tym samym, eksponowanie przez Sąd I instancji -

423 w celu uzasadnienia tezy o niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji -

424 argumentu o braku określenia wymagań technicznych wskazanego urządzenia oraz

425 wymagań technicznych lub operacyjnych systemu, w sytuacji, gdy urządzenie to nie

426 zostało zainstalowane w pojeździe, którym wykonywany był przejazd, za który

427 pobiera się opłatę elektroniczną, nie jest racjonalne. Argument ten, jako istotny z

428 punktu widzenia oceny o zgodności z prawem kontrolowanej decyzji, mógłby być

429 bowiem ewentualnie rozważany wyłącznie w sytuacji, gdyby zamontowane w

430 pojeździe urządzenie - bez zawinienia czy jakiegokolwiek innego przyczynienia się

431 jego użytkownika - działało wadliwie, a wadliwość ta miała bezpośredni wpływ na

432 prawidłowość wskazania przez system, że nie doszło do uiszczenia wymaganej

433 opłaty elektronicznej. Dopiero wówczas można byłoby (ewentualnie) rozważać i

434 oceniać, czy uzasadnione byłoby w takiej sytuacji nakładanie kary pieniężnej za

435 przejazd drogą płatną bez uiszczenia wymaganej opłaty.

436 Przywołany powyżej i niesporny w rozpatrywanej sprawie element jej stanu

437 faktycznego, ma również podstawowe znaczenie z punktu widzenia oceny

438 zasadności zarzutów postawionych w pkt 1) i pkt 2) petitum skargi kasacyjnej. Ich

439 istota odnosi się do kolejnej spornej w rozpatrywanej sprawie kwestii, a mianowicie

440 prawidłowości wskazania przez organ administracji podmiotu odpowiedzialnego za

441 naruszenie, o którym owa w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych.

442 Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw, aby

443 twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie organ administracji wadliwie wskazał adresata

444 decyzji nakładającej karę pieniężną za przejazd po drodze krajowej, bez uiszczenia

445 wymaganej opłaty.

446 Zgodnie z art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych, w brzmieniu mającym

447 zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, za przejazd po drodze krajowej, za który

448 pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty, kara pieniężna nakładana

449 jest na kierującego pojazdem samochodowym.

450 Wobec tego, że treść przywołanego przepisu jednoznacznie określa podmiot,

451 na który w sytuacji w nim określonej, jest nakładana kara pieniężna, to istotnie, jak

452 podnosi to strona skarżąca kasacyjnie, nie ma podstaw, aby decyzję o nałożeniu tej

453 kary można było adresować do innego, niż tak określony, podmiotu. Zwłaszcza zaś

454 do tego, na który - i to jedynie ewentualnie, bo nie w sposób jednoznacznie

455 rozstrzygający tę kwestię - wskazuje Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego

456 wyroku (por. s. 18 - 20). Przywołane już powyżej stanowisko Sądu I instancji

457 zmierzające do wykazania, poprzez argument odwołujący się do wielości i

458 wieloznaczności pojęć, którymi operuje prawodawca odnośnie do określenia

459 podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty elektronicznej, że organ nie wykazał i

460 nie udowodnił w niewątpliwy sposób, że nałożona kara powinna obciążać

461 kierującego pojazdem, a nie inny podmiot - np. przedsiębiorcę, jako korzystającego,

462 w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, z dróg publicznych i

463 jednocześnie ich użytkownika zobowiązanego do uiszczania z tego tytułu opłaty

464 elektronicznej - a w konsekwencji, że nie ustalił jednoznacznie, kto jest stroną w

465 sprawie, nie może być uznane za prawidłowe.

466 Po pierwsze, stanowisku temu sprzeciwia się jednoznaczna treść

467 przywołanego już powyżej art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, w

468 brzmieniu które ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. W sytuacji, gdy

469 dekodowana z wymienionego przepisu norma prawa materialnego decydowała o

470 tym, jakie fakty miały znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, za oczywiste uznać

471 należało, że to one właśnie wyznaczały zakres ustaleń faktycznych koniecznych do

472 jej załatwienia. Realizacja wskazanego wymogu przez organ orzekający w sprawie o

473 nałożenie kary pieniężnej na podstawie określonej w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o

474 drogach publicznych, stanowiła tym samym podstawowe kryterium oceny zgodności

475 z prawem decyzji o nałożeniu tej kary. W omawianej kategorii spraw dochodzi

476 bowiem do stosowania przepisów o charakterze represyjnym i nakładania na ich

477 podstawie sankcji administracyjnej, co oznacza, że mogą ją uzasadniać tylko i

478 wyłącznie takie ustalenia, które znajdując odzwierciedlenie w okolicznościach sprawy

479 i zebranych w niej dowodach jednoznacznie wskazują, że dany podmiot, jako adresat

480 normy ustanawiającej konkretny (nakazany) wzór zachowania, uchybiając temu

481 wzorowi, zrealizował swoim działaniem/zaniechaniem znamiona deliktu

482 administracyjnego, o którym mowa w przywołanym przepisie ustawy o drogach

483 publicznych. W sytuacji więc, gdy organ ustalił - a nie jest to przedmiotem sporu w

484 rozpatrywanej sprawie - kto w dniu 12 [...] 2011 r. był osobą kierującą

485 pojazdem, którym wykonywany był przejazd po odcinku drogi krajowej, za który

486 pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty, to z punktu widzenia

487 przedstawionych powyżej uwag, zwłaszcza zaś z punktu widzenia przepisów art. 6,

488 art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie ma podstaw, aby zasadnie można było zarzucić

489 organowi błąd odnośnie do ustalenia sprawcy naruszenia, a tym samym podmiotu,

490 na który, wobec jednoznacznej treści art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach

491 publicznych, powinna być nałożona kara pieniężna.

492 Po drugie, w rozpatrywanej sprawie nie można tracić z pola widzenia tej

493 istotnej okoliczności, że pojazd samochodowy, którym był wykonywany wskazany

494 przejazd, nie był wyposażony w urządzenie służące pobieraniu opłaty elektronicznej

495 za przejazd drogą krajową lub jej płatnym odcinkiem. Ma to zasadnicze znaczenie z

496 tego powodu, że z przeprowadzonych w rozpatrywanej sprawie ustaleń faktycznych,

497 przyjętych następnie przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania również nie

498 wynika, aby nie potwierdzały one, iż wjazd na autostradę [...] na płatnym jej odcinku

499 [...] (granica państwowa) - węzeł [...], nie był poprzedzony

500 stosownym oznakowaniem informującym o obowiązku uiszczenia opłaty

501 elektronicznej za przejazd (znak drogowy o charakterze informacyjnym - D-39a

502 "opłaty drogowe"; tabliczka T-34). Skoro więc, pojazd samochodowy nie był

503 wyposażony w urządzenie do poboru opłaty elektronicznej za przejazd, z czego

504 kierujący pojazdem zdawał sobie sprawę, to w sytuacji, gdy jako kierowca, zdawał

505 sobie również sprawę z treści informacji zawartej na przywołanych powyżej

506 oznaczeniach drogi, którą się poruszał zanim wjechał na płatny odcinek autostrady

507 [...], zwłaszcza zaś z konsekwencji przekazu zawartego w tej informacji, to nie może

508 budzić żadnych wątpliwości, że nie powinien był wjeżdżać prowadzonym pojazdem

509 na drogę płatną, lecz skierować się na alternatywną drogę publiczną, która nie

510 została objęta opłatą za przejazd. Z powyższego tym bardziej więc wynika, że

511 konsekwencje wyboru dokonanego przez kierowcę - wjazd na krajową drogę płatną

512 pojazdem nie wyposażonym w odpowiednie urządzenie służące poborowi opłaty

513 elektronicznej - a mianowicie kara pieniężna, mogły obciążać tylko jego.

514 W świetle powyższego, sugestia Sądu I instancji, aby w okolicznościach

515 rozpatrywanej sprawy organ rozważył, czy kara pieniężna nie powinna zostać

516 nałożona na przedsiębiorcę, nie jest uzasadniona.

517 Ponownie orzekając w sprawie ze skargi na decyzję w przedmiocie nałożenia

518 kary pieniężnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany będzie

519 uwzględnić przedstawione powyżej uwagi i argumenty.

520 W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185

521 w związku z art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

522 -----------------------

523 Sygn. akt II GSK 1843/13

524 Sygn. akt II GSK 1843/13

525 16

526 17