Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2015 r., II GSK 1536/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2015 r., II GSK 1536/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska Henryk Wach Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1847/13 w sprawie ze skargi E. J., Ł. J., P. J. i K. J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza solidarnie od E. J., Ł. J., P. J. i K. J. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 280 zł (dwieście osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r., uchylił decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej, objętej skargą E. J., K. J., Ł. J. i P. J. – następców prawnych A. J..

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:

4 działając przez pełnomocnika A. J. w dniu 11 października 2010 r. złożył wniosek o dofinansowanie na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej [...].

5 Wniosek ten został rozpoznany przez Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR negatywnie – decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej. Prezes ARiMR, decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

6 W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r., uchylił decyzję z dnia [...] maja 2011 r.

7 Wywiedziona od tego wyroku skarga kasacyjna Prezesa ARiMR została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 392/12. W toku postępowania przed NSA, A. J. zmarł zaś w jego miejsce wstąpili następcy prawni E. J., K. J., Ł. J. i P. J..

8 Spadkobiercy wnioskodawcy w takim stanie sprawy wystąpili o wypłacenie w częściach równych każdemu z nich rekompensaty finansowej, należnej A. J. w świetle wyroku NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2026/12.

9 Objętą skargą decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Prezes ARiMR uchylił decyzję z [...] stycznia 2011 r. oraz umorzył postępowanie w pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy przywołując § 49 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizacje środków objętych osią priorytetową 1 – Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nabrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 101, poz. 840 ze zm.), zgodnie z którym następca prawny wnioskodawcy może wystąpić do toczącego się postępowania w miejsce wnioskodawcy w przypadku operacji realizowanych w ramach środków, o których mowa w § 1 pkt 1 – 4 rozporządzenia, uznał że następca prawny wnioskodawcy w przypadku realizacji operacji realizowanych w ramach środków określonych w § 1 pkt 5 lit. e) rozporządzenia, do toczącego się postępowania w miejsce wnioskodawcy wstąpić nie może. Wobec tego, że wniosek przyznanie pomocy finansowej na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej [...] złożony został w ramach środka 1.5 organ Prezes przyjął, że spadkobiercom po A. J. nie przysługiwało prawo ubiegania się o przyznanie pomocy, o którą ubiegał się wnioskodawca. W odniesieniu do przyczyn umorzenia postępowania, organ wskazując na treść art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.), uznał, że w przypadku gdy postępowanie toczy się w sprawie praw lub obowiązków osobistych, które nie przechodzą na następców prawnych, gdyż są związane z określoną osobą, jej kwalifikacjami bądź działalnością prowadzoną osobiście, śmierć takiej strony daje podstawę do umorzenia postępowania.

10 Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję podkreślił, że śmierć wnioskodawcy – A. J. nastąpiła w toku trwania postępowania sądowoadministracyjnego, przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który po zawieszeniu i podjęciu postępowania oddalił skargę kasacyjną od wyroku stwierdzającego spełnienie przez A. J. przesłanek do przyznania mu żądanej pomocy w ramach środka 1.5 Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flotą rybacką na operację utrata miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej [...]. W ocenie Sądu I instancji wymieniona pomoc miała charakter odszkodowawczy, majątkowy wobec czego podlegała dziedziczeniu i to na spadkobierców zmarłego przechodziły roszczenia tego typu oraz odpowiadające im obowiązku uregulowane w przepisach szczególnych. W ocenie Sądu I instancji również wadliwy był pogląd organu co do braku podstaw do wstąpienia w miejsce wnioskodawcy do toczącego się postępowania dotyczącego środka, o którym mowa w § 1 pkt 5 lit. e) rozporządzenia z dnia 26 czerwca 2009 r. Wstąpienie bowiem miało miejsce zaś jego prawidłowość została usankcjonowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie o sygnaturze II GSK 2026/12, który prowadził ją z udziałem następców prawnych A. J..

11 W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

12 Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

13 1. prawa materialnego:

14 a) art. 922 § 1 kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnie polegająca na uznaniu, że ekspektatywa uzyskania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, podlega dziedziczeniu i wchodzi do spadku po zmarłym wnioskodawcy, podczas gdy prawo ubiegania się o taką pomoc wynika z przepisów prawa administracyjnego i jako nie mające cywilnoprawnego charakteru nie stanowi przedmiotu dziedziczenia, co w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania art. 922 § 1 kodeksu cywilnego w rozpoznawanej sprawie;

15 b) § 49 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 czerwca 2009 r. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego poprzez jego niezastosowanie w rozpoznawanej sprawie na skutek błędnego przyjęcia, iż regulacja ta nie obejmuje sytuacji gdy w ramach prowadzonego uprzednio w sprawie postępowania przed sądami administracyjnymi brali udział spadkobiercy zmarłego wnioskodawcy;

16 2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:

17 a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec błędnego przyjęcia w uzasadnieniu wyroku, iż spadkobiercy A. J. wstąpili na jego miejsce do toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim;

18 b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. wobec błędnego przyjęcia, że postępowanie w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5. "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizacje operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, nie stało się bezprzedmiotowe na skutek śmierci wnioskodawcy, podczas gdy przedmiot postępowania dotyczył praw ściśle związanych z osoba zmarłego wnioskodawcy;

19 c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. i w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, co skutkowało jej uchyleniem.

20 Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

21 W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. J., K. J., Ł. J. i P. J. wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

22 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

23 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy.

24 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.

25 Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

26 Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów o do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

27 W niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji zarówno naruszenie prawa procesowego jak i materialnego: tj.: w zakresie naruszenia prawa procesowego zarzuty sprowadzają się do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 i w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 151 p.p.s.a. wobec błędnego przyjęcia w uzasadnieniu wyroku, iż: 1) spadkobiercy A. J. wstąpili na jego miejsce do toczącego się postepowania w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, 2) postępowanie w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5. "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, nie stało się bezprzedmiotowe na skutek śmierci wnioskodawcy, podczas gdy przedmiot postępowania dotyczył praw ściśle związanych z osoba zmarłego wnioskodawcy W konsekwencji, zdaniem kasatora, Sąd I instancji naruszył art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, co skutkowało jej niezasadnym uchyleniem. W zakresie naruszenia prawa materialnego zarzuty organu, który wniósł skargę kasacyjną, sprowadzają się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 922 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ekspektatywa uzyskania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, podlega dziedziczeniu i wchodzi do spadku po zmarłym wnioskodawcy, podczas gdy, w ocenie kasatora, prawo ubiegania się o taką pomoc wynika z przepisów prawa administracyjnego i jako nie mające cywilnoprawnego charakteru nie stanowi przedmiotu dziedziczenia, co w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania przez Sąd I instancji art. 922 § 1 k.c. w rozpoznawanej sprawie. Naruszeniu § 49 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 czerwca 2009 r. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego poprzez jego niezastosowanie w rozpoznawanej sprawie na skutek błędnego przyjęcia, iż regulacja ta nie obejmuje sytuacji gdy w ramach prowadzonego uprzednio w sprawie postępowania przed sądami administracyjnymi brali udział spadkobiercy zmarłego wnioskodawcy

28 Tak sformułowane zarzuty naruszenia przepisów postępowania i przepisów materialnych uzasadniają ich łączne rozpoznanie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma organ wnoszący skargę kasacyjną, który twierdzi, iż pomoc, o którą ubiegał się A. J. nie podlega dziedziczeniu na mocy art. 922 § 1 k.c. i nie wchodzi do spadku po zmarłym wnioskodawcy. "Nie sposób zresztą zasadnie mówić w niniejszej sprawie o dziedziczeniu pomocy jako takiej, skoro wnioskodawca zmarł zanim pomoc ta została mu przyznana, co w przypadku środka, o którym mowa w § 1 pkt 5 lit. e) rozporządzenia wykonawczego, następuje w drodze wydania przez organy Agencji decyzji administracyjnej w tym przedmiocie (§ 37 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego)." (s. 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Rację ma kasator podnosząc, iż problem prawny w niniejszej sprawie polega na odpowiedzi na pytanie czy ekspektatywa uzyskania wsparcia finansowego w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno – gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, stanowi składnik masy spadkowej po zmarłym wnioskodawcy. Niewątpliwie w teorii prawa cywilnego przyjmuje się jednolicie, iż spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Art. 922 k.c. nie zawiera definicji spadku, lecz podaje ogólne wskazówki, na których ma się opierać rozstrzygnięcie, czy dane prawo lub obowiązek wchodzi w skład spadku. Przyjmuje się cztery kryteria tego zaliczenia, a mianowicie dane prawo lub obowiązek wchodzi w skład spadku, jeżeli: 1) ma charakter cywilnoprawny, 2) ma charakter majątkowy, 3) nie jest ściśle związane z osobą zmarłego, 4) nie przechodzi na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Pojęciem spadku obejmuje się wszelkie prawa będące elementami stosunku cywilnoprawnego. Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż takim charakterem nie odznacza się ekspektatywa uzyskania pomocy finansowej w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno-gospodarcze w celu zarządzania krajową flotą rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, z uwagi na fakt, iż przyznawanie tej pomocy stanowi materię przepisów prawa administracyjnego (zarówno rangi krajowej, jak i unijnej), co wyraża się przede wszystkim, jak zasadnie podkreśla kasator: "w ukształtowaniu procedury przyznawania tej pomocy w oparciu o relację "organ administracji publicznej - strona", zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że pomoc ta przyznawana jest w drodze decyzji administracyjnej, a przepisy k.p.a. co do zasady znajdują tutaj zastosowanie w pełnym zakresie (art. 13 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego)." (s. 4 uzasadnienia skargi kasacyjnej).

29 Jak wskazuje się w teorii prawa cywilnego (tak: A. Kidyba, E. Niezbecka: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki. Red. A. Kidyba, WKP, Warszawa 2012): "Do spadku nie należą natomiast majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego), także wówczas, gdy skutki prawne śmierci osoby fizycznej są oceniane stosownie do przepisów kodeksu cywilnego regulujących spadkobranie.". Racje ma zatem autor skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji uznając za dziedziczną ekspektatywę uzyskania przez wnioskodawcę pomocy, o którą wnioskodawca ubiegał się przed śmiercią, naruszył art. 922 § 1 k.c.

30 Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w tym zakresie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do niemożności dziedziczenia ekspektatywy uzyskania wsparcia finansowego ze środków unijnych. W postanowieniu z dnia 6 czerwca 2012 r. (sygn. akt II GSK 867/12, LEX 1413620) NSA stwierdził, iż: "Szczególny, osobisty charakter renty strukturalnej, w sytuacji śmierci uprawnionego powoduje bezprzedmiotowość dalszego procedowania w sprawie przyznania tego świadczenia.". W uzasadnieniu tegoż orzeczenia podniesiono, że "przymiot spadkobiercy nie gwarantuje statusu następcy prawnego w odniesieniu do szczególnych, administracyjnoprawnych uprawnień spadkodawcy. Natomiast w wyroku NSA z dnia 8 czerwca 2011 r. (sygn. akt II GSK 586/10, ONSAiWSA 2012/5/89) Sąd ten uznał, że: "Nieuprawnione jest takie twierdzenie, według którego ekspektatywa uzyskania pomocy ONW, wchodzi do spadku i stanowi przedmiot dziedziczenia po nim (...). W myśl art. 922 § 1 k.c. spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Stąd też przepisy spadkowe nie mają zastosowania do szeregu praw i obowiązków. Do spadku, z natury rzeczy, nie należą więc majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego), także wówczas, gdy skutki prawne śmierci osoby fizycznej są oceniane stosownie do przepisów kodeksu cywilnego regulujących spadkobranie."

31 Wskazać trzeba, iż stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego, w sprawach dotyczących przyznania pomocy w razie śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia całości lub części przedsiębiorstwa, całości lub części gospodarstwa rolnego wnioskodawcy przeznaczonego do chowu lub hodowli ryb lub innych organizmów wodnych w toku postępowania, następca prawny wnioskodawcy albo nabywca przedsiębiorstwa lub jego części albo gospodarstwa rolnego przeznaczonego do chowu lub hodowli ryb lub innych organizmów wodnych lub jego części może, po złożeniu wniosku, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli nie sprzeciwia się to istocie i celowi środka, w ramach którego ma być przyznana pomoc, określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w programie operacyjnym. Na podstawie delegacji zawartej w art. 19 pkt 1 lit. d) ww. ustawy, minister właściwy do spraw rybołówstwa określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy, w ramach poszczególnych osi priorytetowych, o których mowa w art. 3, uwzględniając koszty kwalifikowalne i mając na względzie określenie środków i przypadków, w których następca prawny wnioskodawcy albo nabywca przedsiębiorstwa lub jego części albo gospodarstwa rolnego przeznaczonego do chowu i hodowli ryb lub innych organizmów wodnych lub jego części może, po złożeniu wniosku, wstąpić do toczącego się, postępowania na miejsce wnioskodawcy oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania.

32 Podkreślić należy, że § 49 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przewiduje, iż w przypadku operacji realizowanych w ramach środków, o których mowa w § 1 pkt 1-4, następca prawny wnioskodawcy albo nabywca przedsiębiorstwa lub jego części, może wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli:

33 1) są spełnione warunki określone w art. 18 ust. 1 ustawy;

34 2) na następcę prawnego wnioskodawcy przeszły prawa i obowiązki niezbędne do zrealizowania operacji;

35 3) następca prawny wnioskodawcy złoży wniosek o dofinansowanie w terminie 30 dni od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne.

36 Uzasadniony jest zatem pogląd wnoszącego skargę kasacyjną organu, iż na gruncie tak sformułowanego przepisu należy wysnuć a contrario wniosek, iż następca prawny wnioskodawcy nie może wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy w przypadku operacji realizowanej w ramach środka, o którym mowa w § 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego (rekompensaty społeczno-gospodarcze w celu zarządzania krajową flotą rybacką, w ramach którego mogą być realizowane operacje dotyczące: a) dywersyfikacji zatrudnienia, b) podnoszenia kwalifikacji zawodowych, c) szkoleń przekwalifikowujących do wykonywania zawodów innych niż zawód rybaka niezwiązanych z rybołówstwem, d) wcześniejszych emerytur, e) utraty miejsca pracy na statku rybackim, f) nabycia statku rybackiego.

37 Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd organu wnoszącego skargę kasacyjną, iż wyłączenie możliwości wstąpienia następcy prawnego wnioskodawcy do toczącego się postępowania w przypadku operacji realizowanych w ramach środka 1.5 podyktowane było specyfiką operacji objętych tym środkiem. "Operacje te odnoszą się bowiem ściśle do sytuacji zawodowej wnioskodawców i mają na celu złagodzenie negatywnych skutków, jakie dla rybaków i armatorów wiążą się z aktualnie trwającą restrukturyzacją sektora rybactwa w Polsce. W tym kontekście zapisy Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" precyzują, iż "Restrukturyzacja polskiej floty, planowana na okres programowania 2007-2013, wiązała się będzie z dalszym ograniczeniem potencjału połowowego tak, by najlepiej dostosować go do dostępnych zasobów, i będzie miała niekorzystny wpływ na zatrudnienie i sytuację społeczno-ekonomiczną na obszarach rybackich. W związku z tym konieczne jest podjęcie towarzyszących działań społeczno-ekonomicznych w celu zrównoważenia niekorzystnych efektów Planu Dostosowania Nakładu Połowowego, udzielanie wsparcia, różnicowania działalności na obszarach dotkniętych problemem." (s. 6 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Mając powyższe na uwadze, w przypadku środka 1.5 dopuszczenie możliwości wstąpienia do toczącego się postępowania następcy prawnego wnioskodawcy stałoby w sprzeczności z istotą i celami tego instrumentu wsparcia, gdyż z chwilą śmierci wnioskodawcy udzielenie takiej pomocy całkowicie traci swój sens, a ten jest nierozłącznie związany z aktualną sytuacją zawodową wnioskodawcy. W konsekwencji przyjąć należy, że prawo do ubiegania się o pomoc w ramach środka 1.5 zależy od osobistych potrzeb danego podmiotu i jest uzależnione od jego osobistych przymiotów.

38 Ponieważ wniosek A. J. o przyznanie pomocy w zakresie środka 1.5 "Rekompensaty społeczno-gospodarcze w celu zarządzania krajową flotą rybacką" w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" został złożony na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy na statku rybackim, a zatem w ramach środka, o którym mowa w § 1 pkt 5 lit. e) rozporządzenia wykonawczego, oznacza to, że spadkobiercy A. J. nie mogli wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie przyznania pomocy na miejsce wnioskodawcy, wobec czego spadkobiercom A. J. nie przysługuje prawo przyznania pomocy, o którą ubiegał się spadkodawca.

39 Zatem uzasadnione są wskazane wyżej zarzuty, pomieszczone w skardze kasacyjnej, naruszenia przez Sąd I instancji w tej sprawie przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Biorąc pod uwagę treść § 49 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego oraz osobisty charakter wsparcia, o które ubiegał się A. J., stwierdzić należy, że w wyniku śmierci wnioskodawcy postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy stało się bezprzedmiotowe i dlatego decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Prezes ARiMR zasadnie umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości, w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Jak słusznie podkreślił autor skargi kasacyjnej, powołując się na orzeczenia sądowoadministracyjne, z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. "Z takim właśnie oczywistym przypadkiem bezprzedmiotowości postępowania mamy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro spadkobiercy A. J. nie mogą wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy (jedyna) strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 k.p.a., lub wskutek śmierci strony w toku postępowania dotyczącego praw ściśle związanych z osobą zmarłej strony. W tym ostatnim wypadku przyjmuje się, że śmierć strony w toku postępowania administracyjnego stanowi podstawę do umorzenia wówczas, gdy sprawa dotyczy praw lub obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej strony." (s. 7 uzasadnienia skargi kasacyjnej).

40 Rację ma także kasator podnosząc, iż udział spadkobierców wnioskodawcy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, absolutnie nie może świadczyć o wstąpieniu tych osób do postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania pomocy, gdyż taką możliwość wyklucza § 49 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

41 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ponieważ sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, istnieje podstawa do zastosowania art. 188 p.p.s.a., który stanowi: "Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona."

42 Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2) p.p.s.a.