Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2021 r., II GSK 1494/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2021 r., II GSK 1494/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1566/17 w sprawie ze skargi [A] w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [A] w W. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 7 grudnia 2017 r. sygn. VI SA/Wa 1566/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi [A] z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] października 2014 r. i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

4 W lipcu 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Warszawie, zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie podlegania [...] czerwca 2011 r. przez A.B., obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek: [A].

5 Przedmiotem umowy nr [...] "o udział w debacie i przeniesienie praw autorskich", zawartej [...] czerwca 2011 r., pomiędzy [A] a A.B. było: "wzięcie przez Wykonawcę udziału w organizowanej przez Zamawiającego debacie pt. [...], która odbędzie się w dniu [...] czerwca 2011 roku". Zgodnie z § 1 umowy jej przedmiotem było w szczególności: wzięcie przez wykonawcę udziału w dyskusji panelowej, z udziałem 4 uczestników oraz prowadzącego oraz z udziałem publiczności; przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworów stworzonych przez wykonawcę w toku debaty, w szczególności wypowiedzi i analiz wykonawcy wygłoszonych w toku debaty oraz udzielenie przez wykonawcę zamawiającego zgody na dysponowanie wizerunkiem wykonawcy utrwalonym w trakcie debaty. Z § 2 umowy wynikało, że "świadczenie usług" objętych tą umową miało się odbywać przy uwzględnieniu "profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności" oraz, że ten zobowiązany był wykonywać umowę osobiście. W § 3 umowy wskazano natomiast, że wykonawca ponosi wobec zamawiającego wszelką odpowiedzialność z tytułu ewentualnych wad prawnych utworów, czyli prac stworzonych przez wykonawcę w trakcie trwania debaty oraz że wykonawca przenosił na zamawiającego każdorazowo, z chwilą przekazania utworu, autorskie prawa majątkowe przysługujące mu do utworu.

6 W konsekwencji decyzją [...] października 2014 r. Dyrektor Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ uznał istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A.B. z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz płatnika składek: [A] [...] czerwca 2011 r.

7 Prezes NFZ decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz.1793 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.).

8 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie trudno dopatrzyć się indywidualizacji oraz konkretnego opisania zamówionego dzieła - rezultatu, czyli takiego jego oznaczenia w umowie, które zdecydowanie przydałoby mu cech tylko jemu właściwych i niepowtarzalnych.

9 Zdaniem organu, nawet jeżeli z zapisu umowy wynika, iż wykonawca zobowiązany był wykonywać umowę osobiście, to realizacja rzekomego dzieła uzależniona była nie tylko od wykonawcy, ale i od uczestnictwa innych osób objętych udziałem w debacie/dyskusji. Zainteresowany jako jeden z uczestników dyskusji mógł wyrazić swoją opinię w sprawie będącej przedmiotem debaty. W przypadku wykonywania określonych w umowie czynności, nawet jeżeli są one nagrywane i utrwalane na nośnikach, a następnie odtwarzane, nie występuje żaden rezultat uwidoczniony w postaci materialnej lub niematerialnej, w sposób wymagany dla umowy rezultatu, nadto – co prawda mogą wystąpić jakieś zmaterializowane skutki udziału w spotkaniu, jednak umowa nie określa "kształtu ich zawartości". Organ wyjaśnił, że zamawiający wykonując ww. czynności nie może bowiem zobowiązać się do tego, że przebieg debaty nie ulegnie zmianie zgodnie z zapotrzebowaniem pozostałych uczestników. W przeciwnym razie nie byłaby to debata tylko zaaranżowane według scenariusza indywidualne wystąpienie.

10 W ocenie organu, z samej nazwy umowy: "o udział w dyskusji i przeniesienie praw autorskich", wynika, że jako jej przedmiot zostały wskazane czynności do wykonania a nie osiągnięcie jakiegoś rezultatu. Zatem jeżeli przedmiotem umowy są określone czynności do wykonania, taka umowa nie może być umową o dzieło nawet bez względu na to, że zakres czynności wykonywany był jednorazowo.

11 [A] złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi błędne zakwalifikowanie zawartej między stronami umowy. Skarżąca powołała się na stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który uznał, że udział w debatach nie stanowi świadczenia usługi, ani też wykonywania zlecenia.

12 Zdaniem skarżącej, w ramach czynności uzgodnionych w rozpoznawanej sprawie między stronami nie występował element cykliczności, ani żadna z przesłanek uznania czynności zainteresowanego za "wykonywanie pracy".

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

14 W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a., bowiem nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy.

15 Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ skoncentrował się wyłącznie na jednym z postanowień umownych (§ 1 ust. 2 lit. a), zgodnie z którym przedmiot umowy obejmuje w szczególności udział przez wykonawcę w dyskusji z udziałem publiczności, wnioskując z niego o charakterze zawartej między stronami umowy jako zobowiązującej wykonawcę jedynie do starannego działania. Jednak organy pominęły w swoich wywodach kolejne postanowienia umowne, które stoją w sprzeczności ze stanowiskiem jednoznacznie kwalifikującym umowę jako świadczenie usług.

16 Zdaniem Sądu pierwszej instancji, treść umowy świadczy o tym, że ma ona charakter mieszany, w związku z czym wnikliwej analizy wymaga rozstrzygnięcie, jakiego typu elementy przeważają - czy są nimi elementy umowy o dzieło, czy też umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia.

17 W tym celu, w ocenie Sądu pierwszej instancji, niezbędne jest zbadanie rzeczywistych uzgodnień między zamawiającym a wykonawcą, co do tego, jakie faktycznie były zadania A.B. W szczególności wymagają zbadania intencje i zgodny zamiar stron co do użytych w umowie pojęć: "udział w debacie, dyskusji, seminarium", oraz "utwór", ponadto – jakie znaczenie dla wykonania umowy miał fakt "profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności", który miał być przy realizacji umowy, w myśl jej § 2 ust. 1, uwzględniony.

18 Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy dokonały oceny twierdzeń faktycznych stron umowy wyłącznie przez pryzmat pism procesowych, gdy tymczasem ocenie tej winny być poddane zgromadzone w tym postępowaniu dowody, w szczególności z przesłuchania stron oraz ewentualnie świadków, które należało przeprowadzić na okoliczność uzgodnionego przez strony celu umowy i konkretnych czynności, jakie miał wykonać zobowiązany, nadto - jaki rezultat przewidywały strony jako spełnienie zobowiązań umownych wykonawcy. Strony winny być wezwane do złożenia zapisu wizualnego debaty (o ile taki rzeczywiście powstał), przeprowadzając dowód na okoliczność rezultatu umowy, za który należna była zapłata.

19 Zdaniem Sądu pierwszej instancji, umowa, której strona zobowiązuje się do wykonania określonego występu za wynagrodzeniem ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią zobowiązania wykonawcy jest w takim przypadku nie samo podjęcie i wykonanie określonych czynności, lecz oznaczony umownie ich wynik w postaci wystawienia widowiska, odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. W takiej sytuacji – wadliwe, niezgodne z umową wykonanie widowiska uzasadniać może żądanie stosunkowego obniżenia wynagrodzenia.

20 Prezes NFZ zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

21 Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

22 I. naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a, polegające na:

23 1) niewłaściwym zastosowaniu art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 65 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, polegające na przyjęciu niedopełnienia przez organy obowiązku wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy w zakresie zbadania zgodnej woli stron, podczas gdy wola stron wyraźnie wynikała z treści umowy i była przez organy obu instancji badana;

24 2) błędnej wykładni art. 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na przyjęciu, że bez wyjaśnienia zamiaru i celu stron umowy nie jest możliwe dokonanie ustaleń co do przedmiotu i charakteru umowy, a tym samym nie jest możliwa szczegółowa analiza umowy, nawet gdy treść umowy nie budzi wątpliwości, a jej postanowienia jednoznacznie przesądzają o charakterze umowy, a elementy przedmiotowo istotne umowy są ukształtowane w sposób charakterystyczny dla danego typu umowy;

25 3) błędnej wykładni art. 86 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż organ ma obowiązek przesłuchać strony na ich żądanie, podczas gdy obowiązek taki dla organu powstaje dopiero po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione istotne fakty dla rozstrzygnięcia sprawy, co w niniejsze sprawie nie miało miejsca;

26 II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a,, polegające na naruszeniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.u.s.a.), art. 141 § 4 p,p.s,a, w zw. z art. 153 p.p.s.a, oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej sprzecznej z zaleceniami, tj. przypisanie wykonywaniu określonego występu za wynagrodzeniem cech umowy o działo, a nie umowy zlecenia, pomimo wcześniejszego stwierdzenia mieszanego charakteru spornej umowy i zalecenia dokładnego wyjaśnienia sprawy celem stwierdzenia jej przeważającego charakteru, co dopiero umożliwiłoby jej zakwalifikowanie do umów o dzieło lub umów o świadczenie usług, do których zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu.

27 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie swego stanowiska.

28 W odpowiedzi na skargę kasacyjną [A] wniosła o oddalenie tej skargi i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

29 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

30 Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 5 stycznia 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 (te oraz pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

31 Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

32 Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

33 Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny czy Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy wskazane w podstawach kasacyjnych w sposób opisany w zarzutach i ich uzasadnieniu.

34 W pierwszej kolejności jako niemający usprawiedliwionych podstaw należało ocenić zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. Powołane przepisy mają charakter norm ustrojowych. Przewidują one, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W skardze kasacyjnej nie zarzucono, że omawiana sprawa nie podlegała właściwości sądu administracyjnego, ani że kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji uczynił to według innych kryteriów niż zgodność z prawem. Przepis art. 1 p.u.s.a. nie może natomiast stanowić podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia i polemizowania z dokonaną przez Sąd oceną prawną.

35 Zarzut naruszenia przez WSA art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. jest więc chybiony.

36 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się również naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

37 Wyjaśnić trzeba, że wskazanym przepisem ustawodawca określił, jakim warunkom odpowiadać ma prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Objaśniając sens i znaczenie owej normy, można powiedzieć, że uzasadnienie orzeczenia służy wyjaśnieniu powodów wydania rozstrzygnięcia określonej treści i powinno być tak sporządzone, aby umożliwiać stronom postępowania oraz sądowi kasacyjnemu – na wypadek wniesienia skargi kasacyjnej – prześledzenie rozumowania sądu, które do tego doprowadziło. Podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez sąd art. 141 § 4 cyt. ustawy tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA: z 24 lutego 2016 r. sygn. II GSK 1349/14, z 10 lipca 2014 r. sygn. I GSK 191/13, z 13 stycznia 2012 r. sygn. I FSK 1696/11) lub nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39).

38 Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny prawidłowości ustalenia przez organ stanu faktycznego sprawy, które to stanowisko podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkiem rozpatrzenia zarzutów naruszenia wykładanych lub stosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego.

39 Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 §4 p.p.s.a., a przedstawione w nim argumenty nie uniemożliwiają przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia. Z uzasadnienia tego wynika podstawa prawna, na jakiej Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że - w jego ocenie - organ naruszył przepisy postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w sposób istotny dla wyniku sprawy. Nie nasuwa również wątpliwości objaśnienie tej oceny. Adresowane do organu wskazania co do dalszego postępowania korespondują z dokonaną przez Sąd oceną naruszenia przez Prezesa NFZ przepisów postępowania. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia przez WSA w Warszawie art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób zarzucany w skardze kasacyjnej.

40 Za niezrozumiały i tym samym nieskuteczny uznany został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 153 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. Przepisy te regulują odmienne materie, stąd wskazanie, że naruszenie wszystkich tych przepisów "przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej sprzecznej z zaleceniami /.../" jest niezasadne.

41 Skład orzekający podziela pogląd, że w świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2011 r. sygn. II FSK 1053/10).

42 Niewątpliwie w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. zdanie drugie, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

43 W świetle przedstawionej wyżej funkcji uzasadnienia nie powinno jednak ulegać kwestii, że zarzutem wadliwości pisemnych motywów rozstrzygnięcia nie może być podważane merytoryczne rozstrzygnięcie ani też merytoryczna prawidłowość wskazań co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z 24 listopada 2020 r. sygn. II GSK 826/20).

44 Wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.) wywierają skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane - zatem całkowicie chybiona jest próba ich podważania zarzutem uchybienia art. 141 § 4 w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - określającego jedną z przesłanek uchylenia przez sąd kontrolowanej decyzji, jaką jest stwierdzenie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

45 Mając powyższe na uwadze, należy zatem uznać, że żaden z przepisów wymienionych w punkcie II. petitum skargi kasacyjnej nie został przez Sąd w tej sprawie naruszony.

46 Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwiają też zarzuty sformułowane jako naruszenie prawa materialnego (pkt I. ppkt 1-3).

47 Przede wszystkim w zarzutach tych wskazano na naruszenie artykułów: 7, 77 § 1, 80, 86 i 107 § 3 k.p.a. - zatem niewątpliwie przepisów postępowania.

48 Poza tym wymaga przypomnienia, że błędna wykładnia oznacza przy tym niewłaściwe odczytanie treści przepisu.

49 Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W myśl zaś art. 77 § 1 powołanej ustawy, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

50 Treść przepisów jest jednoznaczna. Stanowią one o obowiązkach organu w toku postępowania dowodowego i zasadzie "swobodnej oceny dowodów"

51 Przyjęcie zatem - jak wskazano w skardze kasacyjnej (pkt I. ppkt 2 jej petitum) - że "bez wyjaśnienia zamiaru i celu stron umowy nie jest możliwe dokonanie ustaleń co do przedmiotu charakteru umowy" - nie jest rezultatem mylnego rozumienia treści przytoczonych norm prawnych.

52 Zarzut błędnej wykładni art. 80 i art. 77 § 1 k.p.a. jest więc chybiony.

53 Analiza podstaw kasacyjnych sformułowanych w puntach I. ppkt 1 i 3 (z uwzględnieniem treści uchwały pełnego składu tego Sądu z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 1 poz. 1) prowadzi do wniosku, że organ - na podstawie tych nieprecyzyjnie sformułowanych zarzutów kasacyjnych - w istocie kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia charakteru spornej umowy.

54 Przechodząc zatem do rozpoznania tak rozumianego zarzutu skargi kasacyjnej, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że Sąd pierwszej instancji, uchylając wydane w sprawie decyzje, nie przesądził, że analizowana w sprawie umowa jest umową o dzieło. Uznał natomiast, że prowadzone przez organy administracji postępowanie było obarczone istotnymi wadami, które rodzą poważne wątpliwości co do prawidłowości oceny charakteru zawartej umowy. Z tym stanowiskiem Naczelny Sąd Administracyjny w pełni się zgadza.

55 W szczególności należy zaakceptować pogląd Sądu pierwszej instancji, że w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w których spór sprowadza się do zakwalifikowania łączącej strony umowy jako umowy o świadczenie usług lub jako umowy o dzieło, niezbędne jest, by organ o charakterze umowy wnioskował zarówno z jej treści, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jej postanowienia, jak również z okoliczności towarzyszących jej podpisaniu. Niezbędne jest bowiem precyzyjne ustalenie co było przedmiotem umowy, innymi słowy do czego zobowiązały się strony i jaki miał być założony przez nie rezultat. Dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe będzie określenie, czy miało miejsce wykonywanie pracy "na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi", jak stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, będący podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia.

56 Ustalenie tych okoliczności - które przesądzają o zasadności zastosowania przepisu prawa materialnego regulującego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego - sprowadza się tym samym do kwalifikacji prawnej umowy (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. II GSK 1136/20).

57 Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, co zasadnie wytknął Sąd pierwszej instancji, organ - choć trafnie podkreślił, że o charakterze umowy decyduje jej treść -ograniczył ustalenia stanu faktycznego do powołania się jedynie na wybrane postanowienia umowy, nie analizując w sposób całościowy istotnych jej elementów mogących świadczyć o tym, że przedmiotem umowy mogło być stworzenie dzieła o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniającym kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, artystycznego czy publicystycznego.

58 Wbrew bowiem twierdzeniu skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji miał podstawy by stwierdzić, że przeprowadzona przez organ analiza treści spornej umowy nie była wszechstronna – z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

59 Istotnie bowiem organ, oceniając charakter umowy, skoncentrował się jedynie na wybranych jej fragmentach. W treści zaskarżonej decyzji organ kwalifikację umowy oparł jedynie do dwóch jej paragrafach (§ 1 i § 4), a mianowicie odwołał się do § 1 ust. 1 czyli przedmiotu umowy (udział w debacie) oraz § 1 ust. 2 lit. a (udział w dyskusji panelowej z udziałem publiczności) ograniczając się do stwierdzenia, że postanowienia co do "przeniesienia prawa autorskich" (§ 1 ust. 2 lit. b) oraz "dysponowanie wizerunkiem" (§ 4) automatycznie nie pozwalają na zakwalifikowanie umowy jako umowy o dzieło.

60 Uzasadnione było zatem stanowisko, że odniesienie się do treści umowy jest jedynie wybiórcze i bardzo powierzchowne. Zdecydowana natomiast większość uzasadnienia decyzji obu wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji stanowi przytoczenie poglądów orzecznictwa i doktryny na temat cech charakterystycznych umów o świadczenie usług i umów o dzieło.

61 Uzasadnienie organu, pomimo swojej "obszerności", jest nadmiernie lakoniczne; ogranicza się w istocie do prezentowania przez organ wniosku końcowego, lecz bez odniesienia się do całokształtu umownych regulacji.

62 Należy zatem podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że przeprowadzona przez organ analiza spornej umowy i uzasadnienie przyjętego w decyzji stanowiska nie może być uznane za wystarczające. Pogłębiona analiza treści uzasadnienia wydanych w tej sprawie decyzji zasadnie zatem doprowadziła Sąd pierwszej instancji do konkluzji, że postępowanie w tej sprawie powinno być przeprowadzone ponownie.

63 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku wnoszącego skargę kasacyjną organu, literalne brzmienie umowy nie jest na tyle oczywiste, by nie pozostawiało wątpliwości co do tego, że stanowi ona umowę, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach zdrowotnych.

64 Trzeba wskazać, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wziąć pod uwagę całokształt umownych postanowień, a to, że - przykładowo - w § 2 ust. 1 umowy stwierdzono, że świadczenie usług objętych umową przez Wykonawcę odbywać się będzie przy uwzględnieniu profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności. W § 3 ust. 3 umowy strony ustaliły natomiast, że na mocy umowy Wykonawca przenosi na Zamawiającego każdorazowo autorskie prawa majątkowe przysługujące mu do utworów na wymienionych następnie polach eksploatacji, z chwilą przekazania wszelkich utworów oraz wszelkich prac mających cechę utworu, stworzonych przez wykonawcę w trakcie trwania debaty. Przytoczone postanowienia umowy nie zostały przez organ należycie przeanalizowane i ocenione z punktu widzenia tego, czy przedmiotem umowy była jedynie obecność czyli bierny udział w określonym wydarzeniu, czy też aktywne uczestnictwo o twórczym charakterze w dyskusji. Organ nie dokonał też żadnych ustaleń i oceny dotyczącej "profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności". Organ nie rozważył czy w tej sprawie doszło do powierzenia wykonania umowy osobie uznanej z racji prowadzonej przez nią działalności zawodowej, naukowej lub artystycznej i z tego powodu mogącej mieć istotny autorski wkład w zagadnienie będące przedmiotem debaty lub dyskusji i jaki to ma wpływ na ocenę charakteru prawnego tej umowy. W tym kontekście konieczna jest analiza deklarowanej przez stronę skarżącą okoliczności dokonania zapisu debaty w celu utrwalenia, a następnie korzystania z powstałych w trakcie debaty myśli, spostrzeżeń i stanowisk. Ograniczenie się bowiem do jednozdaniowej konkluzji, niepowiązanej z kompleksową analizą i oceną całokształtu treści umowy, nie może być uznane za wystarczające. Wnikliwego rozważenia wymaga też okoliczność jednostkowego charakteru debaty będącej przedmiotem umowy. Wnikliwa ocena tej okoliczności mogłaby dowodzić autorskiego, niemożliwego do powtórzenia charakteru czynności, które organ uznał przedwcześnie za świadczenie usług.

65 Dopiero wskazanie i wnikliwe odniesienie się do wszystkich elementów spornej umowy pozwoli na prawidłowe dokonanie oceny jej charakteru prawnego. Wynikająca ze spornej umowy treść postanowień umownych powinna być następnie skonfrontowana przez organ z będącymi przedmiotem szerokich rozważań doktryny i orzecznictwa (zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych) przepisami kodeksu cywilnego definiującymi umowę o dzieło.

66 Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie było konieczne korzystanie przez organ ze środka dowodowego w postaci przesłuchania stron (art. 86 k.p.a. - pkt I. ppkt 3 skargi kasacyjnej) i ewentualnie świadków na okoliczność zgodnego zamiaru stron.

67 W myśl powołanego przez Sąd pierwszej instancji oraz wskazanego w podstawach kasacyjnych art. 65 § 2 k.c. w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

68 Skład orzekający podziela jednak pogląd, że art. 65 § 2 k.c. - w zakresie w jakim daje pierwszeństwo kryterium zgodnego zamiaru stron - nie znajduje zastosowania przy kwalifikacji umów, celem ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (por. np. wyroki NSA: z 8 grudnia 2020 r. sygn. II GSK 1136/20, z 5 stycznia 2021 r. sygn. II GSK 1522/18).

69 Nie powinno ulegać kwestii, że - nawet jeżeli taki byłby zgodny zamiar kontrahentów - strony umów nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego.

70 Należy też mieć na względzie, że autonomia stron w zakresie kształtowania treści umowy nie może prowadzić do nadawania tej umowie, treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową zapisów i postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew jej treści i wbrew prawu i mieć charakteru przesądzającego (art. 3531 k.c.). To uchybienie Sądu pierwszej instancji - z omówionych wcześniej względów - pozostaje jednak bez wpływu na ocenę zasadności uchylenia zaskarżonym wyrokiem decyzji organu wydanych z naruszeniem wskazywanych przepisów postępowania.

71 Stosownie bowiem do regulacji zawartej w art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

72 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji zasadnie bowiem uznał - jak wyjaśniono w poczynionych rozważaniach - iż w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przez organ art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

73 Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

74 O kosztach postępowania kasacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Uwzględniono przy tym, że pełnomocnik, który reprezentował stronę skarżącą w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a.