Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2017 r., II GSK 139/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2017 r., II GSK 139/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 6/16 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 22 września 2016r. sygn. akt V SA/Wa 6/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2015r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny.

3 W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji wskazał, że J. K. poprzez przyjęcie mandatu karnego kredytowanego został zobowiązany do zapłaty grzywny w wysokości 200 zł. Pismem z dnia 3 listopada 2014r. wniósł o jej umorzenie w całości, powołując się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014r. umorzył wszczęte tym wnioskiem postępowanie.

4 Utrzymując tę decyzję w mocy Minister Finansów podzielił stanowisko organu I instancji, że z uwagi na wyegzekwowanie należności w drodze postępowania egzekucyjnego należność ta wygasła i spełnione zostały określone w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), zwanej k.p.a., przesłanki bezprzedmiotowości postępowania.

5 Oddalając skargę J. K. na tę decyzję, Sąd I instancji zauważył, że należność nałożona w drodze mandatu karnego kredytowanego należy do kategorii należności wymienionych w art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013r. poz. 885 z późn. zm.), zwanej u.f.p., a przesłanki jej umorzenia określa art. 67 u.f.p. w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Podkreślił, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę jest możliwe jedynie wówczas, gdy dotyczy on zobowiązań istniejących, tj. takich, które już powstały i nie wygasły w sposób wskazany w art. 59 § 1 o.p. Jeśli natomiast wnioskiem o umorzenie objęto zaległości, które już wygasły, np. przez jej zapłatę, postępowanie jest bezprzedmiotowe.

6 Sąd I instancji wskazał, że skarżący pismem z dnia 3 listopada 2014r. zwrócił się o umorzenie należności w całości z tytułu mandatu karnego kredytowanego, jednakże w dniu 18 lipca 2014r. organ egzekucyjny wyegzekwował tę należność. W dniu składnia wniosku skarżący nie posiadał zaległości w spłacie mandatu karnego, gdyż należność z tego tytułu została w całości zaspokojona. Należność ta wygasła z chwilą skutecznej egzekucji. Powołując art. 105 k.p.a., Sąd wyjaśnił, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę co do istoty. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, lecz stwierdza jedynie brak przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Bezprzedmiotowość postępowania w tej sprawie ma – jak argumentował Sąd I instancji – charakter obiektywny, albowiem brak jest możliwości prowadzenia postępowania z uwagi na brak podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie zobowiązania.

7 Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł J. K., zaskarżając ten wyrok w całość i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a to art. 64 ust. 1 zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., w ten sposób, że Sąd I instancji pominął przesłankę ważnego interesu dłużnika, tj. interesu skarżącego w umorzeniu należności w postaci statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku i chorej na kręgosłup, co uniemożliwia skarżącemu zarobkowanie.

8 Zważywszy na te zarzuty, na podstawie art. 176 w zw. z art. 173 § 1 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

9 W piśmie z dnia 21 grudnia 2016r. skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w sprawie.

10 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, wedle art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

13 Wobec nie stwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną przez J. K. skargę kasacyjną w granicach zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej, co oznacza, że nie zasługuje na uwzględnienie. Sformułowany w skardze jedyny zarzut kasacyjny – oparty na naruszeniu art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. – nie jest bowiem zasadny.

14 Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymagań. Jako sformalizowany środek prawny powinna ona zawierać, zgodnie z art. 176 p.p.s.a, poza wymaganiami przypisanymi dla pisma w postępowaniu sądowym także przewidziane dla niej wymagania materialne, w tym m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (tak np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2016r., II FSK 391/14, LEX nr 2036709). Przytoczenie podstaw prawnych oznacza wskazanie przepisów prawa (materialnego, procesowego), które, zdaniem skarżącego kasacyjnie, zostały naruszone skarżonym skargą kasacyjną wyrokiem. Chodzi przy tym o wskazanie tych przepisów, które stanowiły ewentualnie powinny stanowić (ale zostały pominięte) podstawę prawną rozstrzygnięcia wyroku sądowego. Zarzuty kasacyjne powinny zatem zmierzać do zakwestionowania przyjętej przez wojewódzki sąd administracyjny podstawy prawnej (i/lub faktycznej), która legła u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2016r., II GSK 1057/15; i z dnia 7 września 2016r., II GSK 283/15). Nie sposób skutecznie zarzucić wyrokowi sądu I instancji naruszenia przepisów, które nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy prawnej tego wyroku. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucenia uchybień przepisom procesowym dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tak np. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016r., II GSK 252/15, LEX nr 2142249, wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016r., I GSK 1796/14, LEX nr 2116937). Zarzucenie sądowi I instancji wadliwego zastosowania przepisów prawa administracyjnego wymagało wykazania, że w zaskarżonym wyroku sąd dokonał błędnej subsumpcji, tj. że ustalony stan faktyczny sprawy błędnie uznał za odpowiadający (bądź nieodpowiadający) stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej. Strona zobowiązana jest zatem do wykazania, dlaczego uważa, że przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania, że sąd bezzasadnie tolerował błąd subsumpcji popełniony przez organ, albo wręcz przeciwnie bezzasadnie zarzucił organowi popełnienie tego błędu (tak np. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2014r., II GSK 1869/12, Lex nr 1495117, wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014r., I GSK 1556/12, Lex nr 1497242).

15 Konfrontując powyższe wymagania formalne skargi kasacyjnej z treścią wniesionej w tej sprawie skargi kasacyjnej podnieść przede wszystkim należy, że zarzuty tej skargi nie odnoszą się do podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku. Tę stanowił pominięty w skardze kasacyjnej przepis art. 105 § 1 k.p.a. oraz okoliczność wygaśnięcia należności. Przedmiotem kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji było umorzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu mandatu karnego. Istotą tej sprawy było więc rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, nie zaś jak przyjął skarżący kasacyjnie rozstrzygnięcie materialnoprawne. Charakter tego rozstrzygnięcia wynika jednoznacznie ze wskazanej przez organy, co zaakceptował Sąd I instancji, podstawy prawnej i faktycznej, co znalazło swój wyraz w argumentacji kontrolowanej przez Sąd decyzji i uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd wprost wskazał, że objęta wnioskiem o umorzenie należność wygasła (została w całości zaspokojona) z chwilą jej wyegzekwowania przez organ egzekucyjny a miało to miejsce przed datą złożenia wniosku o jej umorzenie. W konsekwencji za prawidłowe uznał zastosowanie przez organ art. 105 § 1 k.p.a., w sprawie nie jest bowiem – jak argumentował Sąd I instancji – dopuszczalne wydanie rozstrzygnięcia o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony. Z tego względu objęcie zarzutem kasacyjnym przepisów art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. poprzez pominięcie przesłanki ważnego interesu dłużnika nie mogło spowodować uwzględnienia skargi kasacyjnej. Sam fakt przywołania tych przepisów w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie oznacza, iż stanowiły one wzorzec sądowoadministracyjnej kontroli dokonanej przez organ subsumpcji normy prawnej w niekwestionowanych skargą kasacyjną okolicznościach faktycznych (decyzji o umorzeniu postępowania). Przepisy te zostały przywołane przez Sąd I instancji, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w celu ustalenia charakteru prawnego należności z tytułu mandatu, a w konsekwencji i trybu rozpoznania wniosku. Z uwagi na przedmiot rozstrzygnięcia kontrolowanej decyzji, jak i granice sprawy administracyjnej Sąd I instancji nie "stosował", ale przede wszystkim nie mógł "stosować", wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów u.f.p., co oznacza, iż nie mógł zastosować tych przepisów w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, tj. poprzez bezzasadne pominięcie oceny spełnienia przesłanki ważnego interesu dłużnika. Niezależnie od powyższego, skutkującego uznaniem skargi kasacyjnej za bezzasadną, podnieść trzeba, iż również uzasadnienie skargi kasacyjnej nie spełnia wymogów formalnych, gdyż sprowadza się ono w istocie do przytoczenia treści wskazanych w petitum tej skargi przepisów i jednego lakonicznego zdania, że skarżący kasacyjnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i chorą na kręgosłup, co uniemożliwia mu zarobkowanie i wypełnia przesłankę ważnego interesu dłużnika w rozumieniu art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. Tak sporządzone uzasadnienie skargi kasacyjnej – pomijając brak korelacji z całokształtem okoliczności sprawy - nie spełnia ustawowego wymogu wykazania popełnienia przez Sąd I instancji tzw. błędu subsumpcji normy prawnej w (niepodważonych skargą kasacyjną) okolicznościach faktycznych sprawy i jego wpływu na wynik sprawy.

16 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.