Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., II GSK 1211/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., II GSK 1211/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2217/10 w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi i kredytowymi oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2217/10 objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę Ł. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi oraz zasądził od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na rzecz adwokata K. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł.

3 Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] lipca 2009 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego – Delegatura w S. wpłynęło pismo H. K. – matki Ł. K. – z wnioskiem o umorzenie mandatów karnych nałożonych od 2005 r. na Ł. K. Uzasadniając wniosek H. K. wskazała na orzeczoną w dniu [...] sierpnia 2008 r. znaczną niepełnosprawność Ł. K.

4 W dniu [...] stycznia 2010 r. Wojewoda [...] odmówił umorzenia grzywien na łączną kwotę 550 zł nałożonych na Ł. K. mandatami karnymi kredytowanymi. W uzasadnieniu wskazał, że skoro Ł. K. otrzymuje świadczenie w postaci renty socjalnej z której prowadzona jest egzekucja, nie ma podstaw do umorzenia należności nałożonych w postaci mandatów karnych.

5 Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Wojewodzie [...] do ponownego rozpatrzenia.

6 W dniu [...] maja 2010 r. Wojewoda [...] ponownie odmówił umorzenia grzywien na łączną kwotę 550 zł nałożonych na Ł. K. mandatami karnymi kredytowanymi. W rozstrzygnięciu odwołał się do otrzymanego w dniu [...] maja 2010 r. pisma Naczelnika I Urzędu Skarbowego z G., z którego wynikało, że w dniu [...] kwietnia 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat w G. świadczeń, które otrzymuje zobowiązany w postaci renty socjalnej.

7 Następnie, zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił w całości decyzję z dnia [...] maja 2010 r. Wojewody [...] i orzekł o odmowie umorzenia grzywien nałożonych mandatami karnymi kredytowanymi. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że konieczność uchylenia decyzji Wojewody wynikała z faktu, że organ ten dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego na podstawie przepisu materialnego niewłaściwego aktu prawnego. Jednocześnie Minister przyznał, że zajęcie przez organ egzekucyjny renty socjalnej uniemożliwia umorzenie mandatów karnych i w tym zakresie wydał decyzję negatywną.

8 W skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożył Ł. K. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o nieobciążaniu go spłatą grzywien.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając oddalenie skargi stwierdził, że podstawę decyzji o umorzeniu grzywny stanowił art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), zgodnie z którym należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Z powyższego zapisu Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł m.in., że trudna sytuacja finansowa zobowiązanego jest podstawą tylko i wyłącznie do udzielenia ulgi w spłacie w postaci odroczenia terminu spłaty należności lub też rozłożenia jej na raty. O umorzeniu należności wierzyciel może orzec tylko w ściśle określonych przypadkach, które mogą być ujawnione w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzi na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) Naczelnik Urzędu Skarbowego, wierzyciel może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia w zakresie umorzenia grzywny dopiero po przekazaniu przez organ egzekucyjny negatywnej informacji na temat skuteczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego w określonej, indywidualnej sprawie.

10 W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne było w toku. Wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na niezapłaconą należność pieniężną wynikającą z grzywny nałożonej mandatami karnymi kredytowymi. Tytuły wykonawcze zostały przesłane do właściwego organu egzekucyjnego, a organ egzekucyjny poprzez swoje działania dokonał zajęcia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w G. świadczenia, które otrzymuje zobowiązany w postaci renty socjalnej. Tym samym nie zostały spełnione pozytywne przesłanki umorzenia grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych tj. całkowita nieściągalność oraz uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu (egzekucyjnym) nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności.

11 Nadto Sąd I instancji wskazał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kontroluje decyzje administracyjne wydane przez wojewodę tylko w aspekcie ich zgodności z przepisami ustawy o finansach publicznych, a nie ocenia celowości i zasadności nałożonych grzywien. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.), mandat karny staje się prawomocny z momentem jego podpisania. W niniejszej sprawie Wojewoda [...] jako wierzyciel, w związku z nieuiszczeniem grzywny w ciągu 7 dni od daty podpisania mandatu, wystawił na jego podstawie tytuł wykonawczy i przesłał go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. Minister jak i wojewoda, nie są organami uprawnionymi do uchylenia prawomocnego mandatu karnego. Wyłącznie uprawnionym do badania zasadności nałożenia prawomocnego mandatu i rozważenia wszystkich związanych z tym okoliczności jest bowiem sąd właściwy do rozpatrzenia sprawy, na którego obszarze działania grzywna została nałożona (art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia).

12 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. orzekł powołując w podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a.

13 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Ł. K. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucił naruszenie:

14 1. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako: k.p.a., wynikające z sanowania przez Sąd uchybienia popełnionego przez organy administracji, polegającego na błędnej wykładni istoty żądania skarżącego,

15 2. art. 65 § 1 k.p.a., wynikające z tego, ze organy administracji nie były właściwe do rozpoznania podania skarżącego, które powinno było zostać przekazane Urzędowi Skarbowemu w G. jako właściwemu do rozpoznania zarzutów skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

16 W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że wnioskując o umorzenie grzywien nałożonych mandatami, skarżący odwoływał się do choroby psychicznej, na którą cierpi – schizofrenii paranoidalnej. Wobec powyższego powstała wątpliwość, czy jego oświadczenie o przyjęciu mandatu było swobodne. Jeżeli nie było, to taki mandat nie może zostać uznany za przyjęty, a tym bardziej za prawomocny – co wyłącza dopuszczalność egzekucji. Organy i Sąd I instancji powinny zatem rozważyć przyjęcie za podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego art. 33 ust. 1 i art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem organ egzekucyjny jest obowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela co do tego, czy oświadczenie ukaranego o przyjęciu mandatu było swobodne, a więc świadome. Wobec tego istotę żądania skarżącego stanowił zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty grzywien nałożonych mandatami i niedopuszczalności ich egzekwowania – tego żądania skarżącego organy nie wyjaśniły naruszając art. 7 k.p.a.

17 Ponadto wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 65 § 1 k.p.a., gdyż Sąd powinien rozważyć, że organy obu instancji nie były właściwe do rozpoznania podania skarżącego, a które powinno zostać przekazane Urzędowi Skarbowemu w G., jako właściwemu do rozpoznania zarzutów skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

18 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

19 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

20 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

21 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Wyjątkiem od tej zasady jest obowiązek wzięcia z urzędu pod uwagę jedynie okoliczności wymienionych w § 2, stanowiących podstawę nieważności postępowania.

22 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki nieważności postępowania nie wystąpiły. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga powołania w skardze kasacyjnej przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego, uchybił Sąd, uzasadnienie zarzutu ich naruszenia, a w wypadku podniesienia zarzutu naruszenie przepisów postępowania, wykazanie dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej sformułował zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 7 oraz art. 65 § 1 k.p.a. Przy czym zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. podniesiono, że Sąd I instancji dokonał sanowania popełnionego przez organy administracji obu instancji, błędu polegającego na niewłaściwej interpretacji (wykładni) istoty żądania skarżącego. Z czym nie można się jednak zgodzić. W piśmie z dnia [...] lipca 2009 r., sformułowanym przez H. K. matkę Ł. K., co wynika z jej wskazania w lewym górnym rogu pisma a jedynie przez Ł. K. podpisanego, wynika jednoznaczne skierowane do organu żądanie "umorzenia kar pieniężnych z mandatów karnych nałożonych od 2005 r. na Ł. K.".

23 Podkreślić także należy, że w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r., organ I instancji poinformował stronę o treści art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych oraz zwrócił się o dostarczenie dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia złożonego wniosku. Pismo zostało doręczone 22 lipca 2009 r., udzielono na nie odpowiedzi w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r. Pamiętać należy, że pisma były sporządzone przez matkę Ł. K., a nie przez niego samego. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że strona skarżąca wiedziała czego dotyczy postępowanie, w sposób jasny składając swoje oświadczenie woli – "umorzenie kar pieniężnych z mandatów karnych".

24 Z treści pism strony skarżącej, nie wynika aby jej zamiarem było zgłoszenie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto nawet gdyby przyjąć pogląd (z którym nie można się zgodzić), że należało zastosować regulacje z art. 33 ust. 1 oraz art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej u.p.e.a., to i tak sprawa dotyczyłaby możliwości umorzenia należności pieniężnych powstałych z tytułu wręczonych mandatów karnych co reguluje art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104).

25 Z treści art. 34 § 1 u.p.e.a., wynika bowiem, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela, w naszym przypadku Wojewody [...] jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

26 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w procedurze wykroczeniowej nie istnieje możliwość wzruszenia mandatu karnego (wyłączywszy jedynie ukaranie za zachowanie nierealizujące znamion czynu zabronionego), a więc ukarany prawomocnym mandatem nie ma możliwości złożenia środka odwoławczego do przełożonych funkcjonariusza czy Sądu.

27 Z takim twierdzeniem mając na uwadze treść art. 98 i 101 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenie (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848) należy się zgodzić.

28 W skardze nie wskazano jednak na jakiej podstawie prawnej, Wojewoda [...] miałby ustalać czy przyjęcie przez Ł. K. mandatu karnego odbyło się w sposób świadomy, w sytuacji gdy postępowanie mandatowe, w którym ta okoliczność może być badana, prowadzone jest w trybie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie a nie na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego.

29 Regulacja z art. 7 k.p.a. czy z art. 33 pkt 1 u.p.e.a., nie daje podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w zakresie objętym regulacją kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

30 Wojewoda [...] nie zajmował się kwestią dotyczącą postępowania mandatowego a jedynie orzeczoną grzywną, która stanowi dochód budżetu państwa i jest ściągana w drodze ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 100 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia).

31 Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez organy art. 65 § 1 kpa, albowiem organy w sposób prawidłowy zrozumiały zawarte w piśmie z dnia 3 lipca 2009 r. oświadczenie woli strony skarżącej przeprowadzając postępowanie w celu ustalenie czy wystąpiła z art. 42 ust 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych przesłanka do umorzenia w całości należności pieniężnej przypadającej z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi.

32 Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna – nie mając usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.

33 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

34 D. Skupień G. Jyż S. Gronowski