Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., II FZ 91/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., II FZ 91/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2448/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2448/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie ustanowienia adwokata.

3 Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego jego skargę na decyzję w przedmiocie odmowy udzielenia ulg w spłacie zaległości w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd wskazał, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że posiada mieszkanie spółdzielcze o pow. 48 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,10 ha. Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza (taxi osobowe), przynosząca mu dochód w kwocie 1.520 zł brutto. Żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.560 zł. Skarżący wyjaśnił, że zaciąga kredyty w bankach na opłaty, raty i utrzymanie, które to wydatki wynoszą łącznie 2.272 zł. Samochód posiadany przez skarżącego, wykorzystywany do działalności gospodarczej, wymaga napraw. Skarżący przedłożył dokumenty obrazujące wydatki oraz harmonogramy spłat kredytu.

4 Postanowieniem z 21 listopada 2012 r. referendarz sądowy, po uprzednim wezwaniu skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji na temat stanu majątkowego i dochodów, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

5 Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Do sprzeciwu skarżący załączył dowody dokumentujące wydatki na utrzymanie (czynsz mieszkaniowy, telefon, energia, multimedia), składkę KRUS oraz miesięczne raty 3 kredytów bankowych. Przedłożył również decyzję w sprawie karty podatkowej oraz umowę o pracę żony – B. L.

6 Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2448/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

7 W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji, oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu pozostały bowiem wątpliwości, których skarżący nie wyjaśnił. Nie udzielił on mianowicie informacji o otrzymywaniu (bądź nie) dopłat z funduszy strukturalnych. Podał wprawdzie, że jest jedynie dzierżawcą gruntu rolnego, a nie jego właścicielem, jednakże dzierżawienie gruntu nie jest okolicznością stanowiącą przeszkodę w otrzymaniu takich funduszy. Sąd zauważył, że skarżący nie wskazał również, aby płacił czynsz dzierżawny. Nie nadesłał także wyciągów z rachunków bankowych i nie stwierdził przy tym, że rachunków takich nie posiada on i żona. Nie przedłożył również deklaracji VAT-7. Wyjaśnił jedynie, że nie dotyczy go podatek od towarów i usług, ponieważ od 2007 r. opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Nie jest to jednak okoliczność wykluczająca uiszczenie podatku od towarów i usług. Jak wskazał Sąd, odrzucona skarga skarżącego dotyczy zaległości właśnie w podatku od towarów i usług z lat 2005-2009. Ponadto Sąd wywiódł, że z oświadczeń nadesłanych przez stronę wynika, że z uzyskiwanego łącznie z żoną wynagrodzenia w kwocie 2.450 zł netto pokrywa miesięczne wydatki w kwocie 2.740,63 zł. Wydatki ponoszone m.in. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz i telefon stanowią jedynie część wydatków uznawanych zwyczajowo za podstawowe koszty utrzymania. Uwzględnienie pozostałych wydatków rozbieżność tę jeszcze by powiększyło. Do kwoty miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny skarżący zaliczył również koszty kredytów bankowych. Wysokość rat, których spłata wynosi 1.760,03 zł, stanowi ponad połowę dochodów rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe okoliczności sugerują, że skarżący, bądź też jego żona, mogą posiadać inne jeszcze źródła przychodów. Nie bez znaczenia jest przy tym oświadczenie skarżącego, że on i żona nie dysponują zasobami pieniężnymi, jakie mogłyby ewentualnie uzasadniać ponoszenie wydatków w wysokości przekraczającej osiągane dochody.

8 Wobec powyższego Sąd za niewiarygodne uznał oświadczenie skarżącego co do dochodów osiąganych przez niego i jego żonę. Powyższe rozbieżności, nieścisłości i luki w informacjach podanych przez stronę nie pozwalają przyjąć, że udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Udokumentowana wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz ciążących na nim zobowiązań kredytowych, nie jest okolicznością wystarczającą do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

9 Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący złożył zażalenie.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

13 Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jego art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek ujawnienia, a zarazem wykazania wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy okoliczności spoczywa na samej stronie, która zobligowana jest uczynić to na etapie merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zaś w toku kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dlatego też dołączone do zażalenia dokumenty należy uznać za spóźnione.

14 Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności, co też uczynił. Nie można mu zarzucić niedostatecznej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Strona skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia wykazanych w zarządzeniu dokumentów, z których następnie skorzystał Sąd pierwszej instancji.

15 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie Sądu pierwszej instancji w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata było prawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oświadczenia skarżącego są niepełne. Przede wszystkim należy wskazać, że brak wyciągów z rachunków bankowych nie pozwalał na dokonanie obiektywnej oceny, jaka wysokość środków finansowych pozostaje do dyspozycji strony skarżącej, a zatem brak takich kluczowych dokumentów uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Ma to szczególne znaczenie w świetle okoliczności wskazanej przez Sąd pierwszej instancji, że z łącznych dochodów małżonków w wysokości 2.450 zł pokrywają oni wydatki w kwocie co najmniej 2.740,63 zł, co może sugerować iż skarżący bądź jego żona posiadają inne źródła przychodów. Wzbudza to wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, a tym samym uniemożliwia jego dokładne ocenienie. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

16 Mając powyższe na uwadze, wobec nie naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a tym samym braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, należało zażalenie oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.