Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2020 r., II FZ 863/19

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2020 r., II FZ 863/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Bogusław Dauter (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 178/19 odrzucające skargę w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 18 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 19 września 2019 r., I SA/Lu 178/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 18 grudnia 2018 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., odrzucił skargę.

3 Zarządzeniem z 11 marca 2019 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu należnego od przedmiotowej skargi w kwocie 1045 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Skarżący uiścił wpis 11 kwietnia 2019 r., złożył też, w biurze podawczym sądu, wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu.

4 Postanowieniem z dnia 19 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę.

5 W motywach orzeczenia odrzucającego skargę, sąd pierwszej instancji podał, że w sytuacji, gdy odpis zarządzenia (wraz ze stosownymi informacjami i pouczeniami, w tym co do terminu i sposobu zapłaty) został skarżącemu doręczony 3 kwietnia 2019 r., uiszczenie wpisu 11 kwietnia 2019 r. należało ocenić jako dokonane z uchybieniem terminu wskazanego w przywołanym wyżej przepisie. Prawomocnym postanowieniem sąd odmówił skarżącemu przywrócenia uchybionego terminu do uiszczenia wpisu, zaś art. 85 p.p.s.a. stanowi, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skoro pomimo prawidłowego wezwania wraz ze stosownym pouczeniem, wpis należny od skargi nie został uiszczony w ustawowym terminie, skargę należało odrzucić na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.

6 Zażalenie od tego postanowienia wywiódł skarżący, który zarzucił naruszenie:

7 1. art. 220 § 1 i §3 w zw. z art. 233 p.p.s.a. oraz §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej: rozporządzenie RM) w zw. z art. 84 Konstytucji, przez uregulowanie kwestii wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych w rozporządzeniu, a nie w ustawie, jak tego wymaga przepis art. 84 Konstytucji;

8 2. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 2 oraz art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 i art. 3 p.p.s.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, ze zm.) przez nałożenie na skarżącego obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach sądowoadministracyjnych, w których

9 następuje kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem;

10 3. art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 230 i art. 231 p.p.s.a. w zw. z §1 w zw. z §2 ust. 5 rozporządzenia RM, przez obowiązek uiszczenia wpisu stosunkowego (a nie wpisu stałego) w sprawach sądowoadministracyjnych;

11 4. art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 220 § 1 i § 2 p.p.s.a., przez ustanowienie zbyt krótkiego terminu na dokonanie wpisu dyskryminującego skarżących zamieszkałych w Polsce w stosunku do skarżących zamieszkałych lub mających siedzibę za granicą, które nie mają w Polsce przedstawiciela;

12 5. art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji w zw. z art. 220 § 3a p.p.s.a., przez zbyt daleko idący negatywny skutek prawny w postaci odrzucenia skargi, od której wpis nie został uiszczony;

13 6. art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., przez nieprecyzyjne uregulowanie przesłanki odmowy przywracania terminu i zbyt restrykcyjną politykę sądów administracyjnych w zakresie przywracania terminu.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Zażalenie nie jest zasadne.

16 Sąd odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, albowiem sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Słusznie uznał, że wpis od zażalenia został uiszczony po terminie. Odrzucenie skargi było tym samym prawidłowe.

17 W odpowiedzi na pierwszy zarzut skarżącego należy podkreślić, że kwestia wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych, została uregulowana w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także w rozporządzeniu RM, w zakresie szczegółowym. Obowiązek ponoszenia świadczeń publicznych, w tym przypadku kosztów sądowych, został ustanowiony w art. 214 p.p.s.a, czyli zgodnie z dyspozycją art. 84 Konstytucji. Rozporządzenie RM w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 92 Konstytucji, wydane zostało w celu wykonania postanowienia zawartego w art. 214 p.p.s.a. i na podstawie upoważnienia zawartego w art. 233 p.p.s.a. Ustawa jest aktem prawnym o charakterze ogólnym, stąd pozostawia często określone kwestie, do dodatkowego uregulowania w akcie wykonawczym. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego nic nie wskazuje na to, aby istniały konstytucyjne przeszkody powierzenia aktom wykonawczym regulowania

18 materii bardziej szczegółowych, oczywiście z zachowaniem rygorów art. 92 Konstytucji (zob. orzeczenie TK z 9 listopada 1999 r., K 28/98; por. K. Działocha, A. Łukaszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komenatrz. Tom II, Wyd.Sejmowe, 2016 r.).

19 Zarzut drugi jest niezasadny, gdyż zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, podobnie jak w postępowaniu cywilnym, jest obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna, oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Takimi pismami są przede wszystkim skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie lub skarga o wznowienie postępowania, powodujące wszczęcie postępowania w danej instancji, od których pobiera się wpis. Żądanie uruchomienia sądowej kontroli orzeczenia administracyjnego, zależy więc wyłącznie od woli strony, która musi się liczyć z obowiązkiem uiszczania wpisu.

20 Warto zaznaczyć oczywistą sprzeczność w wywodach skarżącego. Z jednej strony podważa zasadność obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, z drugiej zaś strony temu obowiązkowi 11 kwietnia 2019 r. uczynił zadość i wpis uiścił. Można stwierdzić zatem, że realizując ten obowiązek, zaakceptował jego istnienie. Niezrozumiałe jest więc podważanie zasadności ustanowionego obowiązku, który wcześniej się spełniło, w ocenie NSA kwestionowanie jego istnienia jest motywowane wyłącznie uchybieniem terminu do spełnienia tego obowiązku.

21 W uzasadnienie zarzutu trzeciego skarżący stwierdza, że: "zaakceptowałby jako zgodne z Konstytucją nawet to, iż prawo do sądu w sprawach sądowoadministracyjnych jest odpłatne." Kwestia zgodności z konstytucją jest binarna, nie można jej także przyznać ewentualnie. Przepis uważa się albo za zgodny z ustawą zasadniczą, albo za niezgodny. Wiąże się z tym także druga kwestia, a mianowicie akceptacji tego stanu rzeczy. Nie można uważać, że odpłatne prawo do sądu jest niezgodne z Konstytucją, przy czym ewentualnie zaakceptować je, jako zgodne z Konstytucją. Taka niekonsekwencja, prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że skarżący zmierza do uchylenia się od obowiązku zawartego w art. 214 p.p.s.a. podważając jego zgodność z ustawą zasadniczą.

22 Należy stwierdzić, że podniesiony zarzut naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu poprzez ustanowienie wpisu stosunkowego, jest bezpodstawny. Osoby nie mające możliwości opłacenia wpisu może ubiegać się o prawo pomocy. Celem ustanowienia tej instytucji było zapewnienie, osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. Skoro skarżący wpłacił należną

23 kwotę, nie korzystając z prawa pomocy, sąd wnioskuje, że mieści się ona w graniach możliwości finansowych strony, i nie ograniczała tym samym jego konstytucyjnie zapewnionego dostępu do sądu.

24 Zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, przez ustanowienie zbyt krótkiego terminu na dokonanie wpisu, który według strony dyskryminuje skarżących zamieszkałych w Polsce, w stosunku do skarżących zamieszkałych lub mających siedzibę za granicą, które nie mają w Polsce przedstawiciela, jest niezasadny. Postawienie takiego zarzutu przez stronę, może wynikać z niezrozumienia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Postulat równości nie może być utożsamiany z nakazem identyczności. Równość dwóch lub więcej podmiotów polega na ich przynależności do co najmniej jednej i tej samej grupy, wyróżnionej ze względu na określoną cechę istotną. Zakwalifikowanie określonej grupy podmiotów do tej samej klasy (a więc uznanie, że są to "podmioty podobne") zależy od zastosowanego kryterium. W zależności od niego, te same podmioty mogą okazać się podobne bądź odmienne. Innymi słowy, najpierw konieczne jest dokonanie wyboru cechy, według której następować będzie zaliczanie poszczególnych podmiotów do określonej klasy, a tym samym uznanie, że inne cechy pozostawia się poza rozważaniami. Od doboru cechy relewantnej zależą dalsze ustalenia w przedmiocie dochowania nakazu równego traktowania (a także zakazu dyskryminacji). Rozważania o równości wobec prawa nie mogą też abstrahować od świadomości, że faktyczna sytuacja poszczególnych podmiotów różni się wieloma rozmaitymi cechami, co w znacznej mierze wynika z czynników pozaprawnych (L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, Wyd. Sejmowe, 2016 r.).

25 W przypadku art. 220 § 1 i § 2 p.p.s.a. kwalifikując adresatów tych norm prawnych zastosowano kryterium geograficzne, a więc miejsce zamieszkania. Na jego podstawie, określono termin do wniesienia wpisu, biorąc pod uwagę trudności, z którymi może się zmierzyć osoba zamieszkała poza granicami Polski. W związku z tym, że adresat § 1 został zakwalifikowany do innej klasy podmiotów, niż adresat § 2, NSA stwierdza, że nie dochodzi do dyskryminacji osób zamieszkałych na terytorium Polski.

26 Odrzucenie skargi, na skutek nieuiszczenia wpisu na podstawie art. 220 § 3a p.p.s.a., nie narusza także konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, stanowiąc o zakazie zamykania drogi sądowej, nie wyklucza ustanowienia różnego rodzaju ograniczeń dostępności do sądu. Przepis ten nie zapewnia bezwzględnego i absolutnego prawa do sądu, nie podlegającego

27 jakimkolwiek ograniczeniom, które stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość obrony swoich praw na drodze sądowej. Przyznanie szerokiego zakresu uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza niebezpieczeństwo nadużywania prawa przez jego wykorzystywanie niezgodnie ze swoim przeznaczeniem. Barierą przed nieuzasadnionym korzystaniem z tego prawa są przepisy proceduralne, wśród których wyróżnia się wymogi, jakie winny spełniać pisma wnoszone do sądu przez stronę oraz koszty postępowania. Opłaty i koszty powinny być na tyle wysokie, ażeby zabezpieczać dyscyplinę procesową, i na tyle umiarkowane, żeby nie ograniczać prawa do sądu (zob. W. Piątek. Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LEX 2011).

28 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wysokość wpisu nie ograniczała skarżącemu jego prawa do sądu, a nieuiszczenie należnej kwoty wynikało z uchybienia terminu na dokonanie tej czynności, o czym słusznie postanowił sąd pierwszej instancji. W związku z tym, odrzucenie skargi było proceduralną konsekwencją niezastosowania się do ustawowych wymogów, a nie naruszeniem konstytucyjnego prawa do sądu.

29 Odwołując się do oceny skarżącego, iż bardziej adekwatny byłby skutek "w postaci nakazania przymusowego ściągnięcia opłaty od skarżącego", sąd wyjaśnia, iż na podstawie art. 223 p.p.s.a., w wypadku gdy w toku postępowania okaże się, że opłata została pobrana w zbyt niskiej wysokości z uwagi na zaniżenie wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 215–218 p.p.s.a.) albo że podmiot nie mający obowiązku uiszczenia kosztów sądowych utracił to uprawnienie (na skutek cofnięcia przyznanego prawa pomocy – art. 249, 258 § 2 pkt 7 i § 4 p.p.s.a., lub utraty statusu kuratora, z którym związane było podmiotowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W takiej sytuacji powinna znaleźć odpowiednie zastosowanie procedura dotycząca wezwania do uiszczenia opłaty i konsekwencji niezastosowania się do tego wezwania, określona w art. 220 i 222 p.p.s.a., czyli odrzucenie skargi.

30 W powołanych przez skarżącego art. 234 dotyczącym opłaty kancelaryjnej czy art. 238 p.p.s.a. dotyczącym zaliczki, nieuiszczenie należności z nich wynikających, skutkuje wydaniem zarządzenia o ich ściągnięciu. Wynika to z faktu, że sąd już podjął czynności połączone z wydatkami. Inaczej niż w przypadku rozpatrzenia skargi złożonej bez należnego wpisu, której sąd zgodnie z art. 220 §1 p.p.s.a. w ogóle nie rozpozna, a w konsekwencji odrzuci (§3a).

31 Zarzut nieprecyzyjnego uregulowania przesłanki odmowy przywracania terminu i zbyt restrykcyjną politykę sądów administracyjnych w zakresie przywracania terminu nie

32 może być przedmiotem zażalenia w sprawie niniejszej, bowiem jego przedmiot został już prawomocnie rozstrzygnięty w innym postępowaniu. W związku z powyższym Sąd pozostawia go bez rozpoznania, jako bezpodstawny.

33 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 i art. 184 p.p.s.a. zażalenie oddalił.

34 -----------------------

35 Sygn. akt II FZ 863/19

36 Sygn. akt II FZ 863/19