Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., II FZ 698/17

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., II FZ 698/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.H. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2638/17 w zakresie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi M.H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości; 2) wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie

2 II FZ 698/17

3 Uzasadnienie

4 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt: III SA/Wa 2638/17, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. tj:. 2017r., poz. 1369) - dalej p.p.s.a., odmówił M.H. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty 2012 r. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w skardze na powołaną w sentencji zaskarżonego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, M.H. (skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania tej decyzji. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że w przypadku wykonania decyzji istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Pełnomocnik zwrócił uwagę na wysokość zaległości, za którą przypisano skarżącemu solidarną odpowiedzialność (500.000,00 zł), a także na zasadność wniesionej skargi. Pełnomocnik argumentował również, że na majątek skarżącego składa się przede wszystkim nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym, który obciążony jest hipoteką, a jej wysokość może przekraczać wartość rynkową nieruchomości. Jednoczenie podniesiono, że skarżący nie posiada żadnego innego majątku, co do którego można byłoby skierować postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia roszczeń organów podatkowych. Ewentualna sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji komorniczej wiązałaby się z tym, że uzyskana cena nie odpowiadałaby wartości rynkowej tej nieruchomości, a w pierwszej kolejności zaspokojony byłby wierzyciel hipoteczny. W ocenie skarżącego, taka sytuacja oznaczałby wyrządzenie mu znacznej szkody, której odwrócenie byłoby niemożliwe. Pełnomocnik argumentował również, że przymusowa zapłata zobowiązania w toku postępowania egzekucyjnego wymierzonego do zamieszkiwanej przez skarżącego nieruchomości uniemożliwi mu dalsze funkcjonowanie w społeczeństwie na wiele lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając wstrzymania wykonania decyzji argumentował, że podane przez skarżącego we wniosku twierdzenia powinny odwoływać się do materiałów źródłowych obrazujących sytuację materialną skarżącego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wyrządzić mu znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki, ponieważ twierdzenia zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zaskarżył je w całości. W zażaleniu przedstawił szereg zarzutów przeciwko zaskarżonemu postanowieniu. Dotyczyły one naruszenia art. 141 § 4, art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a., oraz art. 61 § 3 p.p.s.a. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie na zasadzie wynikającej z art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: wyciągu z księgi wieczystej, historii rachunku bankowego oraz książki przychodów i rozchodów za 2017 rok, na okoliczność uprawdopodobnienia spełnienia przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Zaskarżone postanowienie należało uchylić oraz na zasadzie wynikającej z art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. rozpoznać wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Ustawodawca w art. 61 § 3 p.p.s.a. uzależnił prawo sądu do wstrzymania wykonania decyzji od spełnienia choć jednej z wymienionych w tym przepisie pozytywnych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Są nimi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ustawodawca nie uregulował w jaki sposób skarżący, we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, powinien wykazać istnienie okoliczności uzasadniających spełnienie choć jednej z nich. Procedura postępowania przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego, za wyjątkiem uzupełniającego, wykorzystywanego jedynie pomocniczo, dowodu z dokumentu w trybie i na zasadach art. 106 § 3 p.p.s.a. Z tej przyczyny, stosując wykładnię funkcjonalną uznać należy, że wykazanie istnienia faktów uzasadniających twierdzenie o spełnieniu warunków przyznania ochrony tymczasowej poprzez wstrzymanie wykonania decyzji w toku postępowania przed sądem administracyjnym powinno odbywać się poprzez ich uprawdopodobnienie, które zezwala na przyjęcie za wiarygodne istnienie faktów, z którymi określony przepis wiąże skutki prawne, na podstawie oświadczenia strony złożonego we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006r., II FZ 489/06 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawdopodobnienie, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75; podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012r., sygn. akt II FZ 142/12). Uprawdopodobnienie stosowane jest w postępowaniu sądowym w rozstrzyganiu kwestii ubocznych (wpadkowych), do których należy między innymi rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Tym samym nie można uznać za prawidłowe stanowiska Sądu pierwszej instancji, który odmawiając stronie wstrzymania wykonania decyzji uzasadniał to brakiem przedstawienia (udowodnienia) przez stronę we wniosku konkretnych okoliczności popartych stosownymi dokumentami, które w istocie wskazywałyby na wystąpienie na skutek wykonania decyzji niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji jest pismem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powinien spełniać wymogi, o których mowa w art. 46 § 1 p.p.s.a., w tym w pkt. 3 wskazującym, że elementem przedmiotowo istotnym każdego pisma jest jego osnowa. Skarżący w osnowie wniosku powinien przedstawić okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji, tworzące tło dla rozważenia zastosowania przez sąd art. 61 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący z tego obowiązku wywiązał się. Wynikająca z art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanka wstrzymania wykonania decyzji jaką jest wystąpienie ryzyka spowodowania trudnych do odwrócenia skutków stanowi podstawę do swobodnej interpretacji sądu, który rozpatruje ją w kategorii skutków prawnych lub faktycznych wykonania decyzji, które w przypadku uwzględnienia skargi, raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (Por. postanowienie NSA z dnia 7 września 2010 roku, II GSK 1003/10; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 16 lipca 2010 II SA/Gl 630/10; postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2009 I GSK 220/09; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 14 października 2008 roku III SA/Wr 536/08; postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 8 października 2008 roku II SA/Rz 608/08.CBOSA). Omawiana przesłanka wstrzymania wykonania decyzji przez sąd bywa określana również jako odnosząca się do zmian faktycznych oraz prawnych w sytuacji skarżącego, które nie muszą mieć ściśle ekonomicznego charakteru. W sytuacji, gdy skarżącym ubiegającym się o wstrzymanie wykonania decyzji jest osoba fizyczna, ryzyko powstania trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. występuje, kiedy wykonanie decyzji poprzez zapłatę podatku wiąże się z koniecznością przeprowadzenia licytacyjnej sprzedaży nieruchomości skarżącego. Natomiast nie jest skuteczne powoływanie się we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez wstrzymanie wykonania decyzji jedynie na fakt konieczności zapłaty podatku, bo to samo przez się wiąże się z uszczupleniem majątku podatnika. Dopiero zaś wskazanie sposobu gromadzenia środków (na przykład poprzez sprzedaż aktywów) na pokrycie zobowiązania wynikającego z decyzji, która może być uznana przez sąd za niezgodną z prawem, może wykazać istnienie ryzyka powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków i w rezultacie uzasadniać wstrzymanie wykonania decyzji (por. postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 roku, I FSK 981/08; postanowienie NSA z 6 czerwca 2006 roku, II FSK 250/05; postanowienie NSA z 10 marca 2010 roku, I FSK 1841/09; postanowienie WSA w Białymstoku z 21 lipca 2010 roku, I SA/Bk 289/10; postanowienie NSA z 22 listopada 2007 roku II FSK 1328/07; postanowienie WSA w Krakowie z 14 grudnia 2007 roku, I SA/Kr 1360/07, ale też postanowienie NSA z 25 maja 2011 roku, II FSK 206/11). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając analizowane zażalenie w pełni podziela poglądy wyrażone w tych postanowieniach. Wskazując na powyższe, należy uznać, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wykazał poprzez uprawdopodobnienie, spełnienie wynikającej z art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanki niebezpieczeństwa spowodowania, poprzez wykonanie decyzji, trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący we wniosku oświadczył, że wyegzekwowanie wynikających z zaskarżonej decyzji, z uwagi na wysokość wynikającego z niej zobowiązania podatkowego, czyni uprawdopodobnioną egzekucję z jedynej, należącej do skarżącego nieruchomości, dodatkowo obciążonej hipoteką. To zaś oznacza, że wykonanie zaskarżonej decyzji przed zakończeniem postępowania jej sądowej kontroli, może spowodować nieodwracalne skutki dla skarżącego. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz wobec uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznać wniosek skarżącego i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, czego podstawę prawną stanowi art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd odstąpił od przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów z dokumentów, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały istotne wątpliwości, których wyjaśnienie wymagałoby przeprowadzenia dowodów z dokumentów. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. zezwala na przeprowadzenie przez sąd dowodu z dokumentu tylko jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istniejących istotnych wątpliwości w sprawie.