Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2016 r., II FZ 673/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2016 r., II FZ 673/16

Sentencja

1 Dnia 19 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Gd 1233/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi M. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IS) z dnia 31 lipca 2014 r. o nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

3 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku.

4 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku scharakteryzował instytucję prawa pomocy oraz zasady jej przyznawania. Podał, że wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. WSA w Gdańsku oddalił skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora IS z dnia 31 lipca 2014 r. Wnioskiem z dnia 9 września 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 25 września 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, Referendarz sądowy WSA w Gdańsku zarządzeniem z dnia 30 września 2015 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do doręczonego mu w dniu 19 października 2015 r. wezwania. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu dołączył kserokopię wezwania do zapłaty pod rygorem wstrzymania dostaw energii na kwotę 1.521,76 zł, postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz zawiadomienie o zajęciu środka transportu.

5 Rozpoznając sprzeciw skarżącego WSA w Gdańsku stwierdził, że zawarte w formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i osiąganych przychodach, wbrew stanowisku strony, nie obrazuje sytuacji finansowej skarżącego. Z oświadczenia tego wynika jedynie to, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz osiąga przychody z prowadzonej działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób ustalić wysokości tych przychodów, wysokości wydatków oraz wartości mienia, który skarżący posiada. Skarżący nie przedkładając żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń, nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

6 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

7 3.1. Zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 16 sierpnia 2016 r. wniósł skarżący, formułując równocześnie wniosek o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy.

8 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

9 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Zasada ta nie powinna jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu, czemu służyć ma instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, a której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy.

10 4.2. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

11 4.3. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której wojewódzki sąd administracyjny będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.

12 4.4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżący nie dołożył wymaganej staranności w wykazaniu zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a., które obligowałyby ten Sąd do udzielenia skarżącemu prawa pomocy. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na wniosek, że WSA w Gdańsku na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz załączonej do sprzeciwu dokumentacji w postaci wezwania do zapłaty pod rygorem wstrzymania dostaw energii, postanowienia organu egzekucyjnego w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz zawiadomienia o zajęciu środka transportu, wnikliwie przeanalizował sytuację finansową i rodzinną skarżącego. W konsekwencji słusznie uznał, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do dokonania pełnej oceny zasadności wniosku. W świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w Gdańsku, że skarżący - uchylając się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej - nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach powinien podjąć starania, by oświadczenie to przedstawiało zupełny i aktualny obraz jego sytuacji. Podkreślenia wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę WSA w Gdańsku, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie jest drugim z kolei postępowaniem wpadkowym o takim charakterze. Składając ponowny wniosek skarżący zachował pełną tożsamość argumentacji, jak w przypadku pierwszego wniosku, wskazując w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach te same składniki majątku oraz sytuację rodzinną, jak poprzednio. Pierwszy wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty odmownie postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r., II FZ 343/15, oddalił zażalenie skarżącego. U podstaw ówczesnego rozstrzygnięcia również legła bierność skarżącego w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Obowiązkiem skarżącego ponownie występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy było wykazanie, że nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio.

13 4.6. Mając na uwadze wyżej poczynione uwagi, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.