Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., II FZ 62/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., II FZ 62/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 643/09 odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Skarżący M. J., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.

3 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z 3 listopada 2009 r. odmówiła przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia dokonała analizy przepisu art. 246 § 1 ustawy z 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako ppsa.) oraz sytuacji majątkowej i zarobkowej wnioskodawcy i stwierdziła, iż brak jest w sprawie przesłanek o jakich traktuje powołany wyżej przepis prawa, a zatem brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy.

4 M. J. od powyższego postanowienia złożył sprzeciw. Zdaniem wnioskodawcy referendarz sądowy skupiła się na rozważaniach teoretycznych, a nie rozważyła okoliczności mających wpływ na wynik rozpoznania wniosku.

5 Po złożeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie - na podstawie art. 255 ppsa. wezwał wnioskodawcę do nadesłania dokumentów potwierdzających: wysokość aktualnie uzyskiwanych przez niego i jego matkę dochodów, wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie, leczenie, spłatę zadłużeń, stan zdrowia wnioskodawcy, aktualny stan majątkowy wnioskodawcy z uwzględnieniem aktualnej wartości nieruchomości i samochodu oraz kosztów utrzymania majątku.

6 W wykonaniu wezwania M. J. złożył pismo, w którym podał, iż: zarabia 1200 zł; emerytura matki wynosi 1140 zł; na bieżące wydatki związane z utrzymaniem składają się czynsz za mieszkanie i garaż w kwocie 262 zł, koszty wyżywienia około 400 zł na osobę, koszty środków czystości i ubrania około 200 zł na osobę, opłaty za prąd i wodę. Nadto wnioskodawca uiszcza podatek od nieruchomości w kwocie 166 zł rocznie i zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn po 448 zł miesięcznie. Z majątku posiada mieszkanie, w którym zamieszkuje razem z matką oraz samochód [...]. Na koszty utrzymania samochodu składają się następujące wydatki: ubezpieczenie (410 zł), badania techniczne (99 zł) i zakup paliwa (około 200 zł miesięcznie). U wnioskodawcy stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności z powodu wrodzonej wady wzroku. W celu udokumentowania powyższych twierdzeń skarżący dołączył stosowne dokumenty (k. 43-62).

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2010 r. przyznał M. J. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wprawdzie zgromadzony majątek (mieszkanie, garaż, samochód) nie stanowią bezpośrednich środków do pokrycia kosztów postępowania, ale świadczą o pewnej zamożności ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dla Sądu nie budzi przy tym wątpliwości, że majątek ten nie został zgromadzony z zarobków wnioskodawcy (skarżącego), które uzyskuje aktualnie. Z tego, zdaniem Sądu I instancji, płynie następny wniosek, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wykazał wszystkich źródeł przychodu. Że tak jest świadczy zestawienie dochodów wnioskodawcy i pozostającej we wspólnym gospodarstwie matki (1.140 zł + 1.200 zł) z ponoszonymi - w/g wnioskodawcy wydatkami w wysokości 2.408 zł. Skoro deklarowane przychody nie pokrywają wydatków, to z tego wynika w sposób oczywisty, że deklarowane przychody nie są rzeczywistymi pełnymi przychodami. Dlatego brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy (skarżącemu) prawa pomocy w zakresie całkowitym.

8 Sąd I instancji uwzględnił jednakże fakt, że deklarowane wydatki w stopniu nieznacznym przekraczają przychody deklarowane, a wynikające z dokumentów, stąd uznał, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby dla wnioskodawcy spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego matki. Dlatego za celowe i dopuszczalne uznał przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.

9 Niezależnie od tego Sąd I instancji zauważył, że skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej zawiera wyłuszczenie zagadnień prawnych wymagających interpretacji przepisów prawa stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji - niezależnie od sytuacji majątkowej wnioskodawcy - przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - tj. łącznie z ustanowieniem doradcy podatkowego i ponoszenia kosztów jego ustanowienia przez Skarb Państwa nie mogło być uznane za uzasadnione. Uwagę należy zwrócić i na to, że sprawa dotyczy nie wątpliwości co do stanu faktycznego i postępowania lecz interpretacji przepisów prawa, czyli zbadania zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego. Tę zgodność Sąd bada z urzędu, co wynika z treści przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269).

10 M.J. zaskarżył wyżej opisane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części dotyczącej odmowy ustanowienia doradcy podatkowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. W ocenie wnoszącego zażalenie otrzymywane wynagrodzenie nie pozwala mu na wynajęcie doradcy podatkowego, celem reprezentacji i ochrony jego praw przed sądem.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

12 Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

13 Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

14 Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania.

15 Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej i swobodnej lecz nie dowolnej analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy.

16 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioski dotyczące całokształtu sytuacji majątkowej M. J. przedstawione przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

17 Na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione wątpliwości budzą źródła utrzymania skarżącego, który wraz z matką uzyskuje deklarowany dochód w kwocie nie wystarczającej na opłacanie przedstawionych rachunków. Należy przy tym zauważyć, że wnioskodawca w zażaleniu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie nie podważył dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń jak i nie wyjaśnił przyczyn rozbieżności w złożonych oświadczeniach zauważonych przez Sąd. Powtórzył natomiast okoliczności faktyczne przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, które zostały w sposób wyczerpujący i wnikliwy rozważone przez Sąd I instancji. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie stosowanie do art. 246 § 1 ppsa. następuje o ile Sąd ustali, że zaistniały wskazane przesłanki. Przekonanie strony, iż takie przesłanki zaistniały nie jest dla Sądu wiążące. Oceniając zaskarżone postanowienie należy też zwrócić uwagę, iż Sąd I instancji pomimo wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym składanych oświadczeń przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

18 Analizując przesłanki oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w części oddalającej wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego należy zauważyć, że zgodnie z art. 245 § 2 ppsa. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd decydując o udzielenie stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski).

19 W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu. Treść jego pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowanie logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. (postanowienie NSA z 24.06.2008 r. Sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128).

20 Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a.

21 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.