Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2011 r., II FZ 383/11

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2011 r., II FZ 383/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1297/10 oddalające wnioski o wyłączenie sędziów w sprawie ze skarg M. sp. z o.o. w W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2000-2001 postanawia oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z 22 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wnioski M. sp. z o.o. w W. o wyłączenie sędziów M. C. i A. J..

3 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że wniosek swój Skarżąca umotywowała tym, że zarówno sędzia M. C., jak również sędzia A. J. uczestniczyły w wydaniu wyroku z 29 stycznia 2010 r. w sprawie I SA/Kr 1272/09, którym została rozstrzygnięta (nieprawomocnie) sprawa pomiędzy tymi samymi stronami, na gruncie takiego samego stanu faktycznego. Osią sporu (podobnie jak w niniejszej sprawie) była interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2002 r. (K 45/01), a w szczególności użytego w tym wyroku pojęcia "długookresowe przedsięwzięcia na rzecz zatrudnionych osób niepełnosprawnych". Sporne było także ustalenie czy ten wyrok dotyczy Skarżącej. W oświadczeniach z 25 i 29 marca 2011 r. sędziowie objęci wnioskiem wyjaśnili, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia ich od orzekania wymienione w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Przyznali jednocześnie, że występowali w sprawie l SA/Kr 1272/09 dotyczącej podatku od towarów i usług, zaś sędzia A. J. była w tej sprawie sprawozdawcą. Sędziowie zwrócili uwagę, iż sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, a Skarżąca skorzystała z możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Nadmieniono także, że obydwie sprawy dotyczą innego przedmiotu, a mianowicie podatku od towarów i usług i podatku dochodowego od osób prawnych.

4 3. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd I instancji wyjaśnił, że przyczyną wyłączenia sędziego określoną w art. 19 p.p.s.a. są okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej bądź negatywnej), której podstawą jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej. Przyczyną wyłączenia sędziego są również wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, mogące wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że wyrażenie poglądu prawnego przez konkretnego sędziego przy okazji rozpatrywania innej sprawy, nie stanowi podstawy do jego wyłączenia. Sąd podkreślił, że sprawa, w której orzekały sędzia M. C. oraz sędzia A. J. dotyczyła podatku od towarów i usług, podczas gdy niniejsza sprawa dotyczy podatku dochodowego. Wydanie orzeczenia w tej pierwszej sprawie nie stanowi uzewnętrznienia stanowiska sędziów w tej drugiej sprawie.

5 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 19 p.p.s.a. wskutek przyjęcia, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziów. Na tej podstawie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i o wyłączenie sędziów, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła nadto o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

6 Uzasadniając postawiony zarzut Skarżąca obszernie przedstawiła stan faktyczny niniejszej sprawy oraz sprawy z nią związanej, a mianowicie sprawy I SA/Kr 1272/09. Powtórzyła, że objęci wnioskiem sędziowie brali udział w wydaniu wyroku, w którym na gruncie tych samych okoliczności faktycznych i między tymi samymi stronami przesądzono, iż Skarżąca nie spełnia przesłanki zastosowania wyroku TK z 25 czerwca 2002 r., tj. uznano, że nie realizowała ona długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych. Zdaniem Skarżącej sędziowie ci nie tyle wyrazili określony pogląd prawny, co zastosowali tę samą "normę prawną", wynikającą z powyższego wyroku TK, do tego samego stanu faktycznego i pomiędzy tymi samymi stronami. Dodała, że przesłanki zastosowania tego wyroku na gruncie podatku dochodowego i podatku od towarów i usług są zbieżne.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 5. Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu.

9 W przeciwieństwie do art. 18 p.p.s.a., zawierającego zamknięty katalog przyczyn, których zaistnienie skutkuje wyłączeniem sędziego z mocy ustawy, art. 19 p.p.s.a. stanowi podstawę do wyłączenia sędziego w przypadku wystąpienia jakichkolwiek okoliczności, wywołujących uzasadnione wątpliwości co do braku jego bezstronności. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość uzasadnioną obiektywnymi powodami, tj. takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 87). Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08).

10 Uzasadnienie zażalenia nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca dąży do wyłączenia sędziów M. C. i A. J. kierując się subiektywnym przeczuciem, że sędziowie ci zajmą przy orzekaniu w niniejszej sprawie stanowisko analogiczne do tego wyrażonego w sprawie I SA/Kr 1272/09, powiązanej z niniejszą sprawą podmiotowo oraz stanem faktycznym. Powody, którymi kieruje się Skarżąca są więc czysto hipotetyczne. Prognozowany przez stronę tok rozumowania, który może przyjąć skład orzekający, nie może być uznany za obiektywną przesłankę wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a.

11 Tożsamy pogląd wyrażany jest w orzecznictwie (por. postanowienie NSA z 15 czerwca 2011 r., II FZ 218/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

12 Strona kwestionująca motywy i argumentację zawartą w uzasadnieniu orzeczenia zapadłego w innej sprawie dysponuje środkiem prawnym ochrony swoich interesów w postaci skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z możliwości tej Skarżąca skorzystała. Co więcej wyrok WSA w Krakowie z 29 stycznia 2010 r. (I SA/Kr 1272/09), wyrażone w którym stanowisko było argumentem uzasadniającym wyłączenie sędziów został w wyniku kontroli instancyjnej uchylony wyrokiem NSA z 12 lipca 2011 r. (I FSK 931/10) w części dotyczącej miesiąca lipca, września i października 2000 r. W tym zakresie sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W pozostałej zaś części skargę kasacyjną oddalono.

13 Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej postanowieniu instytucja wyłączenia sędziego służy zapewnieniu bezstronności, która może być wątpliwa nie na skutek przyjętego przez danego sędziego sposobu odczytywania prawa, ale pozamerytorycznych powodów sprzyjania jednej ze stron, którym może być np. osobisty związek z jedną ze stron. Prawidłowo w tym kontekście Sąd I instancji stwierdził, że uwzględnienie wniosku Skarżącej mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której strona sama decyduje o składzie sądu rozpatrującego jej sprawę.

14 Z tych względów należy uznać, że Sąd I instancji zasadnie oddalił wnioski Skarżącej. Chybiony jest więc zarzut naruszenia art. 19 p.p.s.a.

15 W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.