Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2018 r., II FZ 345/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2018 r., II FZ 345/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 977/17 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie

2 Pismem z 18 sierpnia 2017 r. M. B. (dalej: skarżący) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 19 czerwca 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, którego odpis wraz z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony 4 lipca 2017 r. Przesyłka sądowa zawierająca skargę została nadana przez skarżącego w placówce pocztowej 18 sierpnia 2017 r. W treści rzeczonej skargi skarżący powołał się na wniosek o przedłużenie terminu do wniesienia skargi, co zostało potraktowane przez sąd pierwszej instancji za wniosek o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności.

3 Pismem z 3 listopada 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi poprzez podanie daty, w jakiej dowiedział się o ustaniu przyczyny uchybienia rzeczonego terminu, a nadto poprzez uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w jego uchybieniu, w zakreślonym przez sąd 7-dniowym terminie liczonym od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W treści wezwania skarżący został nadto pouczony o treści art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), w szczególności co elementów koniecznych wniosku o przywrócenie terminu.

4 W reakcji na powyższe pismem z 27 listopada 2017 r. skarżący wyjaśnił, iż z uwagi na chorobę złożył wniosek o przedłużenie terminu przez członka rodziny, zaś w momencie polepszenia stanu zdrowia wysłał skargę drogą pocztową w dacie 18 sierpnia 2018 r. Do pisma skarżący dołączył kserokopię skargi wraz z dowodem nadania.

5 Postanowieniem z 22 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W ocenie sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie sposób ocenić, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu, albowiem skarżący nie wskazał, w jakiej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu, która to okoliczność nie wynikała również z akt sprawy.

6 Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 19 lutego 2018 r. skarżący zaskarżył rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego zmianę oraz przyjęcie odrzuconego wniosku. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący powtórzył uprzednio podnoszoną argumentację.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

8 Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, niemniej z innych przyczyn aniżeli podniesione przez skarżącego.

9 W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do treści art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, o czym stanowi art. 87 § 4 p.p.s.a. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż przywrócenie terminu może nastąpić jedynie przy kumulatywnym spełnieniu trzech przesłanek, tj. 1) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, 2) dopełnienie czynności, dla której określony był termin, 3) uprawdopodobnienie uchybienia terminu bez winy wnioskującego, zaś brak spełnienia którejkolwiek z nich skutkuje niemożnością zastosowania przez sąd omawianej instytucji.

10 Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący lub wyznaczony sędzia zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl zaś art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.

11 Na wstępie wyjaśnić należy, iż sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia przez stronę wymagań formalnych, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tejże instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki i okoliczności muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy proceduralne w rzeczonym zakresie nie przewidują odstępstwa.

12 Paralelnie należy mieć jednak na względzie, iż rzeczone sformalizowanie postępowania wymusza jednakowoż należytą staranność przy dokonywaniu czynności przez sądy, które winny w równym stopniu przestrzegać przepisów proceduralnych wyznaczających zasady prowadzenia postępowań sądowych. Owa rzetelność dotyczy również warunków przestrzegania praw strony, w szczególności prawa do sądu. Prawidłowość czynności sądowych pozwala stronie na realizację tegoż prawa, zaś jakiekolwiek wątpliwości czy uchybienia w czynnościach sądu w rzeczonym zakresie winny być tłumaczone na korzyść strony, jeżeli mogą wpływać na konstytucyjne prawo tejże do sądu.

13 Za zasadne i pożądane metodycznie należy uznać prawidłowe wskazywanie przez sąd stronie niereprezentowanej w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika rygoru niezastosowania się przezeń do kierowanego wezwania, zwłaszcza jeżeli faktyczny skutek niedochowania czynności wiąże się z ostatecznym zamknięciem stronie prawa do merytorycznego rozpoznania jej sprawy.

14 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni popiera stanowisko rysujące się w dorobku tego sądu, iż zarządzenie o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, w sposób uniemożliwiający wywołanie u strony, do której zostało skierowane, jakichkolwiek wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści (postanowienie NSA z 23 stycznia 2014 r., II GZ 638/13; postanowienie NSA z 12 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 682/11). Niezachowanie zaś któregokolwiek z tych wymagań winno pozbawiać wezwanie sankcji określonej przepisami prawa.

15 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, kierując do skarżącego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, błędnie określił rygor, jaki winien wiązać się z niezastosowaniem się skarżącego do jego treści. Artykuł 88 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż skutkiem złożenia spóźnionego wniosku o przywrócenie terminu jest jego odrzucenie, który to przepis stanowi lex specialis względem art. 49 § 1 p.p.s.a. Skoro zatem zarządzenie sędziego sądu pierwszej instancji, a w ślad za nim wezwanie skierowane do strony, zawierało błędne określenie rygoru niedokonania wskazanej czynności, rzeczonemu pismu należy odmówić skuteczności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe nie powinno prowadzić do wywołania skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z niedochowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., skądinąd wyjątkowo niekorzystnych i dotkliwych dla strony.

16 Uwzględniając specyfikę środka odwoławczego, jakim jest zażalenie, oraz postępowania, które inicjuje, należy stwierdzić, iż wykluczona jest możliwość odpowiedniego stosowania w postępowaniu zażaleniowym regulacji art. 174 i 176 p.p.s.a. Przemawia za tym systemowe odczytanie art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 194 § 4 p.p.s.a. Ten ostatni przepis określa wyczerpująco wymogi formalne stawiane przez przepisy prawa środkowi odwoławczemu określonemu w p.p.s.a. jako zażalenie. Tym samym nie ma potrzeby do sięgania po dyspozycję norm zapisanych w art. 174 i 176 p.p.s.a. Skoro zatem nie ma obowiązku przytaczania podstaw zażalenia, tym bardziej nie może obowiązywać zasada związania granicami środka odwoławczego wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 474/10; postanowienie NSA z 7 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 326/12). Powyższe zaś prowadzi do konkluzji, iż Naczelny Sąd Administracyjnego nie jest związany ani podstawami rzeczonego środka odwoławczego, ani zgłoszonymi tamże zarzutami, co umożliwia wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu niezależnie od argumentacji podniesionej przez skarżącego.

17 Mając na względzie ogół zaprezentowanej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.