Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r., II FZ 334/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r., II FZ 334/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] sp. j., z siedzibą w N. [...] w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 167/15 w sprawie ze skargi P. [...] sp. j., z siedzibą w N. [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 14 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 II FZ 334/15

UZASADNIENIE

3 Postanowieniem z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 167/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi P. [...] sp. j., z siedzibą w N. [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 14 listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowych, z tytułu podatku od nieruchomości, za okres od stycznia 2007 r. do grudnia 2007 r. oraz od maja 2008 r. do lipca 2008 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.

4 Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że występując o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że dysponuje środkami trwałymi o wartości ok 108.000 zł, a za ostatni rok obrotowy odnotowała zysk w wysokości 2.204 zł. Saldo rachunku bankowego spółki wynosi natomiast 0 zł. Z uzasadnienia wniosku wynikało ponadto, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą, co jest konsekwencją utraty przez nią płynności finansowej, będącej efektem zdarzeń losowych.

5 Postanowieniem z dnia 11 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

6 W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca dodała, że aktualnie walczy o przetrwanie i uniknięcie upadłości, a dla swoich wspólników stanowi jedyne źródło dochodu.

7 W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podniósł, że kryteria przyznania ulgi w postaci prawa pomocy, w odniesieniu do innych podmiotów niż osoby fizyczne, są sformułowane w nieco odmienny sposób. W ich wypadku nie wystarczy samo proste wykazanie braku środków na pokrycie konkretnych kosztów, ponieważ ustawodawca ostateczną decyzję w tym przedmiocie pozostawia uznaniu sądu, który może przyznać prawo pomocy, jednak nie jest do tego zobligowany w sytuacji wykazania przez ubiegający się o tę ulgę podmiot spełnienia przesłanek ekonomicznych, jak ma to miejsce w przypadku osób fizycznych. Sąd podniósł, że skarżąca jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą, ukierunkowaną na osiąganie zysków, w sensie ekonomicznym, bezpośrednio w interesie i na rzecz swoich wspólników. Dodatkowo, wspólnicy ci, ponoszą subsydiarną odpowiedzialność za jej zobowiązania, co wynika z prawnej konstrukcji spółki jawnej. W związku z tym w sytuacji, w której spółka przeżywa trudności finansowe, to właśnie ci wspólnicy powinni udzielić jej odpowiedniej pomocy. Przerzucanie zaś kosztów funkcjonowania spółki na ogół podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych, nie znajduje – zdaniem Sądu - racjonalnego uzasadnienia, jako że stanowiłoby to przysporzenie majątku osób prywatnych (wspólników spółki) kosztem ogółu, przez co uchybiałoby zasadzie równości wobec prawa. Sąd dodał również, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł, nie jest więc wygórowany i znajduje pełne i wielokrotne pokrycie w wartości zgromadzonych przez skarżącą środków trwałych.

8 W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie i uchylenie postanowienia WSA, podnosząc m.in., że walczy o przetrwanie na rynku oraz uniknięcie upadłości a także, że współwłaściciele nie mają innego źródła utrzymania. Wskazano przy tym, że w obecnej sytuacji kwota 500 zł wynosi dla spółki spory wydatek. Wniesiono również o ewentualne rozłożenie kwoty wpisu na trzy raty.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 Na wstępie należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 531/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

12 W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący przedmiotowe zażalenie podziela, stwierdzając równocześnie, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony.

13 Zauważyć należy przede wszystkim, że w żaden sposób spółka nie odnosi się do okoliczności wskazanej przez Sąd pierwszej instancji, iż wpis od skargi, który wynosi 500 zł, nie jest wygórowany wobec wartości zgromadzonych przez skarżącą środków trwałych, która wynosi 108.000 zł.

14 Przypomnieć trzeba, mając na uwadze, że na okoliczność tę zwracał uwagę także Sąd pierwszej instancji, iż w rozpoznawanej sprawie podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest spółka jawna. Słusznie wobec tego Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na regulację ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), zgodnie z którą każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. Nawet gdyby założyć sytuację, w której spółka jawna nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników.

15 W orzecznictwie podnosi się, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 258/13, CBOSA). To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.

16 W tej sytuacji należy uznać, że spółka – w ramach zażalenia – w sposób skuteczny nie zdołała podważyć stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnośnie zasadności odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

17 Wobec zawartego w zażaleniu wniosku strony podnieść należy, że brak jest w przepisach regulacji umożliwiającej rozłożenie kosztów sądowych na raty (por. postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1340/04, CBOSA).

18 Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.