Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., II FZ 29/11

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., II FZ 29/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del. Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/GL 913/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 17 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 913/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zwolnił skarżącą M. S. od kosztów sądowych i w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.

3 Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

4 M. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który później, jak uściśliła w piśmie z dnia 8 października 2010 r., rozszerzyła o żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W motywach wniosku zwróciła uwagę na swoją niepełnosprawność, mającą charakter trwały, oraz na związane z nią koszty leczenia, szczególnie wydatki na leki i na dojazdy do lekarzy. Podkreśliła, że niska emerytura, stanowiąca jedyne źródło jej dochodu, nie wystarcza na pokrycie wszystkich bieżących kosztów życiowych. Podała, że nie posiada jakiegokolwiek majątku.

5 W toku postępowania skarżąca przedstawiła kserokopie: orzeczenia z dnia 7 lutego 2006 r. zaliczające skarżącą na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (według niego skarżąca jest niezdolna do pracy i wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji), dokumentacji dotyczącej jej leczenia i łączących się z nim kosztów (m.in. licznych faktur wystawionych przez apteki, z których najwyższa opiewa na kwotę 295,64 zł, zaświadczeń, że skarżąca leczy się w kilku poradniach specjalistycznych, położonych poza miejscem jej zamieszkania), potwierdzenia wypłaty emerytury w kwocie 1074,40 zł, rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za ostatni rok oraz potwierdzenia otwarcia przez skarżącą i jej córkę w dniu 30 czerwca 2010 r. rocznej lokaty terminowej na kwotę 3.500 zł.

6 W piśmie procesowym z dnia 8 października 2010 r. wnioskodawczyni wyjaśniła nadto, że zamieszkuje w mieszkaniu należącym do córki, zajmując jednak jeden pokój i partycypując w kosztach utrzymania mieszkania do kwoty 90 zł. Zastrzegła również, że utrzymuje się samodzielnie. Skarżąca wyraziła też zamiar osobistego uczestniczenia "w procesie sądowym" wraz z ustanowionym dla niej pełnomocnikiem.

7 Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że skarżąca zasługuje na przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie, tj. w części odnoszącej do kosztów sądowych. Zwrócono uwagę na niewielką wysokość dochodów strony, a także na stan jej zdrowia, z którym wiążą się znaczne dla niej wydatki na leczenie i dojazdy. Zaznaczono dalej, że wybór takiego zakresu przyznanego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu

8 Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Nie odnosząc się do przyjętej w orzeczeniu argumentacji, wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podniosła ponownie, że nie zna przepisów prawa w takim stopniu, który czyniłby ją kompetentną do samodzielnego występowania przed Sądem.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu z dnia 22 listopada 2010 r. wskazał, że skarżąca uzyskuje stały dochód, który wystarcza jej na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, a także na poczynienie oszczędności. Zamieszkuje ona wspólnie z córką. Okoliczność ta, w ocenie Sądu pierwszej instancji niezależnie od akcentowanej samodzielności finansowej strony, niewątpliwie przyczynia się co najmniej do zmniejszenia przypadających na nią kosztów utrzymania, skoro opłaty mieszkaniowe ponoszone są przez nią jedynie w części – wspólnie z pozostałymi osobami zajmującymi lokal. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji rodzinnej i majątkowej nie może ona ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd uznał, jednak, że w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, z uwagi na niskie dochody strony, a także stan jej zdrowia, z którym wiążą się znaczne dla niej wydatki na leczenie i dojazdy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na obecnym etapie postępowania nie zachodzi konieczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

10 Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 22 listopada 2010 r. M. S. złożyła zażalenie, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podniosła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, środki lokaty oszczędnościowej stanowią własność córki, a dla skarżącej stanowią tylko zabezpieczenie. Skarżąca powołała się na stan zdrowia i obowiązek ponoszenia kosztów leczenia u lekarzy specjalistów. Ponownie wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

12 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

13 Zgodnie z art. 245 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 par. 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 par. 1 pkt 2 P.p.s.a.).

14 Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.

15 Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 1070,40 zł. Skarżąca zamieszkuje z córką, utrzymuje się jednak samodzielni, partycypując w kosztach utrzymania mieszkania do kwoty 90 zł. Skarżąca jest niezdolna do pracy (umiarkowany stopień niepełnosprawności) i wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, ponosi również wydatki na leczenie. Po wniesieniu skargi wraz z córką założyła lokatę oszczędnościowa w kwocie 3500 zł.

16 Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

17 Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącą o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jednak biorąc pod uwagę sytuację skarżącej stwierdził, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych). Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, zamieszkuje z córką, posiada oszczędności co wypełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 par. 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 par. 1 pkt 1 P.p.s.a.).

18 Ponadto odnosząc się do kwestii ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego wskazać również należy, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie na dalszym etapie postępowania, o ile sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej ulegnie zmianie.

19 Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.