Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., II FZ 286/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., II FZ 286/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Rz 641/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 30 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej za okres od 1 do 31 stycznia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z 13 stycznia 2010 r., I SA/Rz 641/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 30 czerwca 2008 r., w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej za okres od 1 do 31 stycznia 2007 r.

3 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: wnioskiem z 15 maja 2009 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, w którym nie wskazał jakiegokolwiek majątku ruchomego lub nieruchomego, oświadczając, że źródłem jego dochodów jest emerytura w wysokości 155 euro (ok. 700 zł), a przyczyną dla której zwrócił się o pomoc to zły stan zdrowia, który nie pozwala mu na prowadzenie swoich spraw w postępowaniu przed sądem i powoduje spore wydatki na leczenie. Skarżący nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym.

4 Referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

5 3. Postanowieniem z 17 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na niedostarczenie przez niego wszystkich żądanych danych i wybiórcze wyjaśnienia, które nie pozwalały ocenić faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec wniesienia przez skarżącego sprzeciwu utraciło ono moc.

6 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący został ponownie wezwany o wyjaśnienia w kwestii sytuacji materialnej, które to wezwanie zostało przemilczane. Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 i 255 p.p.s.a. oraz doktrynę, a następnie stwierdził, iż wskazany we wniosku stan majątkowy wzbudza wątpliwości co do tego, czy w pełni polega na prawdzie. Skarżący pobiera stosunkowo niewysokie świadczenie emerytalne w wysokości ok. 700 zł, z którego potrącane są alimenty dla byłej żony w kwocie 350 zł, jego wydatki odbiegają od przeciętnych kosztów utrzymania, a związane to jest z jego chorobą, którą udokumentował. Nie posiada żadnego majątku w jakiejkolwiek postaci, tj. nieruchomości, rzeczy ruchomych, środków pieniężnych.

7 Wezwany ponownie o wyjaśnienie sądowi kwestii związanych ze źródłami pokrywania najpilniejszych potrzeb życiowych oraz związanych z kosztami leczenia, do przedłożenia wyciągów bankowych z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wezwanie, do udokumentowania przeznaczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży środków transportowych, towarów i wyposażenia, wykorzystywanych w działalności gospodarczej, udokumentowania wysokości pobieranego świadczenia, wysokości płaconych alimentów oraz wyjaśnienia statusu prawnego nieruchomości wskazywanej jako miejsce zamieszkania skarżącego, skarżący wezwania nie wykonał.

8 Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przenosi na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym). Pomimo wyraźnego wskazania w kierowanych do skarżącego wezwaniach, nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie o jaki wnioskował skarżący przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, w których wnioskodawca, pomimo poczynionych starań, nie ma żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części. Braku takich możliwości skarżący nie wykazał.

9 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, argumentując to swoim złym stanem zdrowia.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 6. Zażalenie podlega oddaleniu.

12 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

13 Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

14 W zażaleniu skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania mu prawa pomocy w żądanym wymiarze. Powoływanie się przez skarżącego na zły stan zdrowia nie jest bowiem podstawą do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji zarzucone przez skarżącego przepisy art. 36 i art. 45 Konstytucji. Skarżący nie został pozbawiony przez sąd pierwszej instancji prawa do opieki podczas pobytu za granicą oraz do sprawiedliwego, jawnego i w rozsądnym terminie rozpatrzenia sprawy przez sąd. Podstawę oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowiło niewskazanie przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych.

15 Z tych względów Sąd na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.