Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2016 r., II FZ 277/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2016 r., II FZ 277/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1106/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1106/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek W. R. (zwanego dalej "Skarżącym") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

3 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że twierdzenia Skarżącego, iż spełnia warunki do uzyskania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie są nie tylko nieprzekonujące, ale przede wszystkim nie znajdują potwierdzenia w przedłożonych przez stronę dokumentach i oświadczeniach. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka w mieszkaniu, które jest własnością Ogrodów Działkowych w G. Wnioskodawca jest rencistą, otrzymuje rentę w wysokości 1.420 zł netto. Skarżący podał, że renta nie pokrywa kosztów utrzymania i kosztów leczenia. Skarżący, mimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości ponosi poszczególne koszty miesięcznego utrzymania, tj. koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, opłat za media, czynsz, czy inne wydatki. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2013 i 2014 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za ww. okres małżonka składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił, czy małżonka posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, czy posiada ona jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, jednak WSA wskazał, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania.

4 Sąd stwierdził, że skoro Skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego.

5 Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że Sąd nie wziął pod uwagę faktu, iż biegły psychiatra wydał orzeczenie, że Skarżący nie może uczestniczyć w żadnej formie (charakterze) postępowania sądowego. Stąd ww. postanowienie narusza jego prawo do obrony.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

8 Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.).

9 Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wyczerpujących informacji uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych danych przedstawionych przez wnioskodawcę.

10 Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Skarżący powyższego obowiązku nie dopełnił.

11 Na marginesie należy jedynie dodać, że stan zdrowia jest jednym z elementów sytuacji życiowej Skarżącego, zaś Skarżący nie udzielił pełnych wyjaśnień dotyczących stanu majątkowo-finansowego jego i małżonki.

12 Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. [pic]