Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2014 r., II FZ 235/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2014 r., II FZ 235/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1147/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. S. o wznowienie postępowania sadowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1147/12 oddalającym skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 26 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1147/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek T.S.(dalej: Skarżąca) o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata.

3 Sąd wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedyne jej źródło dochodu stanowi emerytura w wysokości 1 144,56 zł miesięcznie brutto. Z oświadczenia wynika także, że Skarżąca nie posiada żadnego majątku. W związku z faktem, że w oświadczeniach o stanie majątkowym składanych w innych sprawach (również w sprawie I SA/Rz 335/12) Skarżąca deklarowała, że jest właścicielką nieruchomości, tj. domu jednorodzinnego o pow. 160 m2 , a także części domu odziedziczonego po rodzicach, w poprzednim postępowaniu wpadkowym, dotyczącym wniosku Skarżącej o zwolnienie jej od kosztów sądowych, została ona wezwana do wyjaśnienia czy stan ten uległ obecnie zmianie. Ustosunkowując się do tego wezwania Skarżąca stwierdziła, że wymieniany w innych oświadczeniach dom darowała swojej siostrze w dniu 8 stycznia 2013 r.

4 Składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2013 r. Skarżąca podniosła, że od kilkunastu lat leczy się psychiatrycznie, ostatnio też była hospitalizowana, co w jej ocenie przemawia za uwzględnieniem jej wniosku i ustanowieniem adwokata.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając wniosek Skarżącej wskazał treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) i mając na uwadze treść przytoczonego przepisu, a także okoliczności wynikające z oświadczeń Skarżącej, znajdujących się w aktach niniejszej sprawy, jak również pozostałych spraw toczących się z jej udziałem, stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ocena Sądu wynika przede wszystkim z faktu, że Skarżąca, już po złożeniu skargi o wznowienie postępowania, wyzbyła się prawie całego majątku, dokonując darowizny należącego do niej domu na rzecz siostry. W tej więc sytuacji, zdaniem Sądu, nie może ona zasadnie podnosić faktu nieposiadania majątku, jako okoliczności świadczącej o jej złej sytuacji materialnej, gdyż jest to efektem jej świadomego i celowego działania. Dokonywanie rozporządzeń majątkiem pod tytułem darmym przemawia w ocenie Sądu za tym, że twierdzenia Skarżącej o braku możliwości wygospodarowania środków na sfinansowanie kosztów wszczętego przez nią postępowania są gołosłowne. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że wszelkie inne okoliczności, podnoszone we wniosku, nie mogą zmienić oceny, co do braku podstaw do przyznania Skarżącej dofinansowania ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. Z tego też względu Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, p.p.s.a., oddalił wniosek Skarżącej.

6 Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i zarzucając rażące naruszenie prawa. Wniosła o jego zmianę poprzez ustanowienie dla niej adwokata. W uzasadnieniu podniosła, że jest chora psychicznie, od kilku lat leczy się w P.O.Z. z powodu depresji ciężkiej. Wyjaśniła, że występują u niej zaburzenia tj.: niepokój, myśli typu "s" okresowo lęk. Od wielu lat się leczy, a w dniach 2 grudnia do 11 grudnia 2013 r. była hospitalizowana w Specjalistycznym Psychiatrycznym Zespole Opieki Zdrowotnej.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej - "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.(por. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2009, str. 696).

10 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie www.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).

11 Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

12 Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez Skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd szczegółowo przeanalizował oświadczenia Skarżącej, znajdujące się w aktach niniejszej sprawy, jak również w pozostałych sprawach toczących się z jej udziałem, obrazujące jej sytuację finansową pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i doszedł do słusznego przekonania, że Skarżąca posiada możliwości finansowe do poniesienia kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca posiadała majątek – dom, który darowała swojej siostrze w dniu 8 stycznia 2013 r. Jego wyzbycie się nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest już pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08, z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 28/13).

13 Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku i przedstawionych dokumentów nie daje wystarczających podstaw do uznania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, natomiast argumentacja zawarta w zażaleniu nie podważa oceny Sądu wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu.

14 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.