Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., II FZ 229/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., II FZ 229/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, , , po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 959/12 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi C. T. na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w przedmiocie postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 959/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił wniosek C. T. o przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. odrzucił skargę strony na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd przyznał stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Wyznaczony w sprawie pełnomocnik z urzędu przesłał do Sądu opinię prawną o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2012 r. Pismem z dnia 19 marca 2014 r. Szczecińska Izba Adwokacka zawiadomiła Sąd o zmianie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu dla strony. W piśmie z dnia 10 lipca 2014 r. strona skierowała do Sądu wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia "29 listopada 2012 r.". Sąd wezwał pełnomocnika ustanowionego z urzędu do usunięcia braków formalnych zamieszczonego przez stronę w piśmie z dnia 10 lipca 2014 r., poprzez złożenie skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2012 r. odrzucającego skargę strony lub nadesłanie opinii prawnej o braku podstaw do jej sporządzenia. Adwokat P. D. nadesłał informację, iż decyzją Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej został zwolniony z obowiązku świadczenia pomocy prawnej w charakterze pełnomocnika z urzędu na rzecz i w imieniu strony. Dodatkowo do pisma załączona została uwierzytelniona kopia pisma z dnia 24 października 2014 r. o wyznaczeniu kolejnego pełnomocnika z urzędu dla strony postępowania sądowoadministracyjnego w osobie adwokata P. M.. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2014 r. Sąd wezwał pełnomocnika ustanowionego w sprawie do usunięcia braków formalnych przedmiotowego wniosku o przywrócenie termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik złożył opinię prawną w przedmiocie braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

3 Sąd uznał, że etap postępowania sądowego związany z możliwością zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2012 r. został zamknięty i nie ma prawnej możliwości powrotu do niego poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał, że jeżeli pełnomocnik odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej, bo uważa jej wniesienie za bezzasadne to należy to uznać za rezygnację strony z wniesienia skargi kasacyjnej, jako, że nie ma ona zdolności postulacyjnej w tym zakresie. Przyjęcie odmiennej koncepcji oznaczałoby, że wypowiedzenie przez niezadowoloną ze sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stronę pełnomocnictwa, otwierałoby niejako po raz kolejny możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego przez sąd pierwszej instancji, przez kolejnego ustanowionego w drodze przyznania prawa pomocy pełnomocnika. Możliwość taka, w ocenie Sądu, stanowiłaby przekroczenie przysługującego stronie prawa do sądu.

4 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł "o uchylenie tego postanowienia wydanego przez sędzię WSA w Szczecinie...".

5 3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."): uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony oraz dochowanie terminu do wniesienia wniosku i dopełnienie uchybionej czynności.

6 W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sam fakt odmowy sporządzenia kasacji nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 512/06). Stanowisko to należy podzielić.

7 Przymus adwokacki, wprowadzony art. 175 p.p.s.a., wyłącza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej przez stronę, w tym również przez organ administracji publicznej. Podmiotami uprawnionymi do jej sporządzenia są jedynie osoby wymienione w tym przepisie, a więc w szczególności adwokaci i radcy prawni. Ponadto, skarga może być sporządzona również przez doradcę podatkowego w sprawach obowiązków podatkowych, w sprawach zaś własności przemysłowej przez rzecznika patentowego. Przez pojęcie "przymus adwokacki" należy zatem rozumieć obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez któryś z podmiotów wymienionych w art. 175 p.p.s.a. pod rygorem jej odrzucenia. Niezachowanie przymusu adwokackiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej stanowi brak, który nie podlega uzupełnieniu. Oznacza to, że skarga taka podlega odrzuceniu, bez wzywania wnoszącego ją do uzupełnienia braków w wyznaczonym przez sąd terminie. Wprowadzenie obowiązku sporządzenia skargi przez profesjonalistę wynika z istoty dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego i w założeniu ma zapewnić zwiększenie efektywności wniesionego środka zaskarżenia. W przyjętym w p.p.s.a. modelu dwuinstancyjności postępowania należy mieć na względzie, że ocena legalności ostatecznego aktu administracyjnego lub czynności została już dokonana przez sąd administracyjny pierwszej instancji, a więc podmiot ze swej natury gwarantujący obiektywizm, niezależność i profesjonalizm tej oceny. W tym stanie rzeczy "kasacja musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów" (zob. R. Hauser: Reforma sądownictwa administracyjnego – podstawowe założenia, Prz. Podat. 2003, nr 10, s. 56). Wprowadzenie tego wymagania miało w założeniu zagwarantowanie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego, a w konsekwencji zapewnienie stronie ochrony przed niebezpieczeństwem odrzucenia wniesionej przez nią skargi. Od adwokata, czy radcy prawnego można bowiem oczekiwać i egzekwować znajomość przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym. Po pierwsze, dlatego, że stanowi ona pewną barierę dla osób, które z braku znajomości prawa kierują się przede wszystkim subiektywnym poczuciem krzywdy. Po drugie zaś, sporządzenie skargi kasacyjnej wymaga fachowej wiedzy prawniczej ze względu na konstrukcję warunków dopuszczalności tego środka odwoławczego (por. szerzej H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 171-172).

8 Pełnomocnik ustanowiony dla strony w ramach prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a.) powinien stosownie do posiadanej wiedzy fachowej ocenić, czy wniesienie kasacji nie byłoby oczywiście bezzasadne. Jeżeli tak, to powinien odmówić sporządzenia kasacji, uzasadniając swoje stanowisko przez wydanie stosownej opinii. Opinia taka stanowi skonsumowanie przyznanego stronie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 992/04). Dowodem na to jest, nie budzący wątpliwości w orzecznictwie sądowym pogląd, że sporządzenie takiej opinii przez ustanowionego w sprawie adwokata z urzędu uzasadnia przyznanie mu wynagrodzenia za faktycznie udzieloną stronie pomoc prawną (por. szerzej postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). Odmowa sporządzenia kasacji nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Jednakże w razie wątpliwości strona może wystąpić do właściwego organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności takiego działania.

9 Wszelkie czynności dokonane przez pełnomocnika w granicach umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Oznacza to, że zarówno wszelkie czynności procesowe pełnomocnika, jak i wszelkie jego zaniechania, mające miejsce w zakresie udzielonego mu pełnomocnictwa, pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla mocodawcy. Jeżeli pełnomocnik odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej, bo uważa jej wniesienie za bezzasadne, o czym informuje stronę, przedstawiając jej stosowną opinię, to należy to uznać za rezygnację strony z wniesienia skargi kasacyjnej, jako że nie ma ona zdolności postulacyjnej w tym zakresie.

10 W rezultacie, prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

11 W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.