Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2048/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2048/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.S. w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 498/14 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: uchylić w całości zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z dnia 29 września 2014 r., I SA/Gd 498/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M.S. (dalej: skarżący) wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

3 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

4 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że w skardze wniesionej do tego Sądu na ww. decyzję Dyrektora IS skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania tej decyzji.

5 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji):

6 Odmawiając wstrzymanie wykonania ww. decyzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi zostać w sposób dostateczny uzasadniony, tj. należy wskazać na okoliczności, z których wynikałoby, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 188, również postanowienie NSA z 30 listopada 2004 r., GZ 120/04).

7 W sytuacji gdy chodzi o decyzję rodzącą obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem podatnika, koniecznym jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Tymczasem wniosek złożony w sprawie nie zawiera w tym względzie żadnego uzasadnienia. Nie sposób zatem ustalić, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a., bowiem sam skarżący nie dostarczył w tym względzie żadnych konkretnych argumentów.

8 W aktach sprawy znajdują się dokumenty złożone przez skarżącego w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jednakże Sąd nie jest zobowiązany, by przeszukiwać zgromadzony materiał dowodowy w celu odnalezienia argumentów przemawiających za stanowiskiem skarżącego, czy przeczących temu stanowisku. W judykaturze kładzie się nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r., II FZ 106/11, z dnia 9 września 2011 r., II FSK 1501/11, z dnia 28 września 2011r., I FZ 219/11 czy z dnia 26 listopada 2007 r., II FZ 338/07 – treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych www.nsa.gov.pl). Skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania jakichkolwiek okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku. Informacje wynikające z akt sprawy powinny w takim przypadku stanowić podstawę jedynie weryfikacji i uzupełnienia twierdzeń zawartych we wniosku kierowanym w trybie art. 61 p.p.s.a. W ocenie Sądu w taki właśnie sposób należy odczytywać sens unormowania zawartego w art. 133 § 1 powołanej ustawy znajdującego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wpadkowym dotyczącym wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracji publicznej (art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a.).

9 W ocenie WSA w Gdańsku, trudna sytuacja finansowa strony nie może sama w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. nie są przesłankami tożsamymi z tymi przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy. Wskazać też należy, że w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji (por. art. 8-10). Ograniczenia te gwarantują zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających, według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji - choć niewątpliwie w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Pogorszenie jednak warunków egzystencji wnioskodawcy nie stanowi jeszcze powodu, aby wstrzymywać wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej (zob. postanowienie NSA z dnia 24 października 2005 r., II GZ 111/05, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11). Sam fakt istnienia obowiązku wykonania decyzji, nawet opiewającej na znaczną kwotę, nie może stanowić przesłanki motywującej wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Konieczność zapłaty zaległego podatku i związane z tym uszczuplenie majątku wnioskodawcy są zwykłym następstwem takiej decyzji. Obowiązkiem wnioskodawcy było uprawdopodobnienie, że na skutek egzekucji zaległości grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku realizacji zaskarżonej decyzji nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Tego jednak skarżący nie wykazał.

10 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

11 Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zaskarżył go w całości i wniósł o "jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku". Sądowi pierwszej instancji skarżący zarzucił naruszenie art. 61 p.p.s.a. i stwierdził, że oceniając czy wykazane zostały przesłanki dla wstrzymania wykonalności decyzji, Sąd winien oprzeć się na całości argumentacji przedstawionej w skardze. Nie istnieje żadna podstawa dla wymagania, aby przesłanki te były wykazane odrębnie, czy też aby argumentacja wnioskodawcy była ponownie powtórzona w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji. Nie może być podstawą oddalenia wniosku przedmiotowy brak wyodrębnienia graficznego uzasadnienia wniosku w treści czy wskazania odrębnych dokumentów go uprawdopodobniających.

12 W ocenie skarżącego, WSA w Gdańsku nie mógł pominąć całej argumentacji wskazanej w skardze, uzasadniającej wstrzymanie wykonalności decyzji, opierając się jedynie na skrajnie formalnym stwierdzeniu, że argumentacja ta nie ma znaczenia, gdyż nie została powtórzona we wniosku o wstrzymanie decyzji. Podstawą wniosku skarżącego była przesłanka znaczącej szkody. W braku jej definicji w p.p.s.a. należy jej poszukać w Kodeksie cywilnym, a jest nią ubytek w majątku. Dla zaistnienia tak rozumianej szkody w rozumieniu Kodeksu cywilnego, nie ma znaczenia fakt, że może ona być naprawiona/odwrócona w przyszłości. Jak wykazał wyraźnie skarżący, dokumentami stanowiącymi podstawę do rozpoznania jego wniosku o pomoc prawną, nie posiada on znacznego majątku. Nienależne wyegzekwowanie od niego lub jego rodziny kwoty około 3 milionów złotych, będzie zatem stanowiło znaczną szkodę. Trudno uznać, że byłoby inaczej, tzn. aby w aspekcie przedstawionego stanu majątkowego, szkoda taka była nieznaczna.

13 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie WSA w Gdańsku jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, która legła u podstaw zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji dokonał błędnego rozpoznania wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS, bowiem: (1) nie dostrzegł, że wniosek został przez skarżącego uzasadniony w skardze, (2) przyjął błędną wykładnię przepisów p.p.s.a., stwierdzając, że zgromadzone w aktach sprawy w postępowaniu z zakresu prawa pomocy dokumenty źródłowe nie muszą być dostrzeżone i uwzględnione przy rozpoznaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego.

15 5.2. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego artykułu przepisy p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danej sprawie. Rozpoznając ww. wniosek, wojewódzki sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wniosku jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku wojewódzkiego sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Fragmentaryczne i wybiórcze traktowanie akt sprawy, polegające na ograniczeniu się do pojedynczego pisma strona (lub pojedynczego wniosku) i jego załączników nie jest uzasadnione w świetle systemowego odczytania art. 133 § 1 i art. 166 p.p.s.a. Przeciwnie, jeżeli w odrębnym postępowaniu wpadkowym (np. z zakresu prawa pomocy) strona przedkłada dokumenty, które zawierają relewantne informacje dla oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, to obowiązkiem sądu jest uwzględnienie tychże informacji (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r., II FZ 557/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

16 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy w celu rozpoznania wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IS. Przede wszystkim WSA w Gdańsku nie dostrzegł, że ww. wniosek został przez skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) uzasadniony w końcowej części skargi (Por. k. 48-49 akt sądowych). Tym samym ocena wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (s. 2), że wniosek skarżącego nie zawiera "żadnego uzasadnienia" jest nieprawidłowa. Ponadto, jak już wyżej stwierdzono, WSA w Gdańsku nieprawidłowo pominął dokumenty obrazujące sytuacją majątkową skarżącego, który w powyższym uzasadnieniu swojego wniosku powołał się na przesłankę art. 61 § 3 p.p.s.a. - "niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody". Dokumenty takie zostały przedłożone w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy (patrz: k. 413-442). Ocena, czy zgromadzone w aktach sprawy dokumenty w sposób wyczerpujący przedstawiają sytuację majątkową skarżącego i czy uzasadniają wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IS powinna być przeprowadzona przez WSA w Gdańsku, który jednak tego nie uczynił, przyjmując błędną wykładnię art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. (por. s. 2-3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia).

17 5.4. Wskazane powyżej uchybienie WSA w Gdańsku wskazuje na niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. W rozpoznawanej sprawie konieczne jest zatem uwzględnienie zażalenia skarżącego i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku, tak aby z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, wniosek skarżącego został rozpoznany zgodnie z przepisami p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, WSA w Gdańsku uwzględni prawidłową wykładnię art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a (pkt 5.2.) i uwzględni wszelkie niezbędne dla prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego informacje zwarte w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy (pkt 5.3.).

18 5.5. Wskazując na powyższe okoliczności i argumentację, a także mając na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. związany granicami zażalenia, czyli podstawami ww. środka odwoławczego oraz zgłoszonymi w nim wnioskami (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., II FZ 474/10), Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.