Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II FZ 2031/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II FZ 2031/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 455/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 24 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r., I SA/Lu 455/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 24 kwietnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że nie stać go na ich uiszczenie. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną (przeszedł dwa udary, ma znacznie uszkodzony mózg oraz lewostronny paraliż ciała). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i studiującą córką. Zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 67 m2. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie 1.108,19 złotych brutto oraz renty żony w kwocie 870,96 złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi zatem 1.979,15 złotych brutto. Córka nie uzyskuje żadnych dochodów, a koszty nauki (dojazdy, wyżywienie zakwaterowanie w Warszawie itp.) ponosi skarżący wraz z żoną. Dalej podniósł, że zarówno on, jak i jego żona, cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy badania kosztują od 1.500 do 2.000 złotych. Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył ponadto wydatki związane z kosztami swojego leczenia - 200 złotych, koszty bieżących remontów - 100 złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszty zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej - 350 złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drewna do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie 700 złotych.

3 Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie było wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego jego małżonkę i córkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy bądź oświadczenia każdej z tych osób o ich nieposiadaniu, dokumentów źródłowych wskazujących wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego małżonkę świadczeń emerytalno-rentowych, dokumentu na podstawie którego przysługuje skarżącemu prawo korzystania z domu w którym zamieszkuje, dokumentu wskazującego wysokość czynszu najmu domu, zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych przez córkę skarżącego gruntów rolnych i leśnych, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego i jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych, zaświadczenia z uczelni, na których naukę pobiera córka skarżącego, potwierdzającego okoliczność kształcenia oraz wskazującego tryb studiów, dokumentów obrazujących wydatki jakie skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki, oświadczenia wskazującego źródła finansowania nauki córki, oświadczenia wyjaśniającego, za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek od nieruchomości oraz dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych kosztów utrzymania rodziny skarżącego.

4 W zakreślonym w wezwaniu terminie skarżący nie złożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, lecz w piśmie z 12 listopada 2014 r. oświadczył, że wezwanie to narusza prawo i stanowi celowe utrudnianie prawa do sądu osobie żyjącej w ubóstwie. Wskazał, że złożył wypełniony formularz wniosku, a w jego treści została opisana jego sytuacja materialna. Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 455/14, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

5 Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, postanowieniem z dnia 30 października 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wobec niedysponowania pełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej i posiadanego przez skarżącego majątku.

6 Na powyżej powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie zarzucając, iż referendarz sądowy stosował "niedozwolone chwyty", aby nie udzielić prawa pomocy, zaś wezwanie do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające z art. 252 p.p.s.a. W ocenie strony było to celowe i świadome utrudnianie prawa do pomocy prawnej dla osoby żyjącej w głębokim ubóstwie. Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, uchylenie w całości wezwania do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF oraz przyznania wnioskowanej pomocy prawnej. Ewentualnie strona wskazała, iż w razie nieuwzględnienia powyższych postulatów wnosi o zlecenie referendarzowi sądowemu z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Sąd pierwszej instancji trafnie podkreślił, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w sprawie przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Wyjaśnił także, że prawo pomocy, stanowiące odstępstwo od tej zasady, ma na celu zapewnienie prawa do sądu stronom, które z uwagi na stan majątkowy i finansowy nie mogą ich ponieść. Nie można zapominać, że koszty te pokrywane są wówczas z budżetu państwa. Przyznając prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sąd winien zatem z jednej strony mieć na względzie, że wszelkie daniny mają charakter powszechny i każdy obywatel ma obowiązek ich ponoszenia z zachowaniem zasady równości, z drugiej zaś winien rozważyć, czy nieprzyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych nie pozbawi jej zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Aby to ocenić, musi mieć niezbędne informacje dotyczące stanu finansowego i majątkowego, a w przypadku osoby fizycznej- także rodzinnego strony ubiegającej się o prawo pomocy. Wskazanie okoliczności, uzasadniających przyznanie pomocy państwa w pokryciu kosztów związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym należy do strony. Wynika to wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a., w którym wskazując przesłanki przyznania prawa pomocy użyto (w odniesieniu do strony) zwrotu "gdy wykaże". Jednocześnie ustawodawca określił, że wykazanie przesłanek ma nastąpić w drodze oświadczenia (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a gdy to okaże się niewystarczające dla sądu do oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy- poprzez jego uzupełnienie w zakresie wskazanym przez sąd i ewentualnie poparcie go dokumentami źródłowymi (art. 255 p.p.s.a.). Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

10 Przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązkiem wnioskodawcy jest zatem wykazanie, że mimo ograniczenia wszelkich wydatków do niezbędnego minimum i poczynienia wszelkich możliwych starań w celu pozyskania środków na koszty postępowania, nie może zgromadzić środków na koszty związane z jego udziałem w postępowaniu sądowym. Aby ocenić, czy taka sytuacja ma miejsce sąd musi zatem uzyskać od strony informację zarówno o majątku, w tym zasobach pieniężnych posiadanym przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązane do jej alimentacji, jak i o wszelkich niezbędnych wydatkach, jakie związane są z koniecznym utrzymaniem. W interesie strony jest przedstawienie tych informacji w sposób na tyle jasny i dokładny, aby sąd mógł dokonać porównania rzeczywistych niezbędnych wydatków i pozostających do faktycznego wykorzystania środków finansowych.

11 W tej sprawie oświadczenie zawarte w urzędowym formularzu zostało słusznie uznane przez sąd za niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wskazane w nim wydatki, ponoszone stale przez skarżącego i członków jego rodziny są niewspółmierne do wielkości wykazywanych kosztów. Skarżący został zatem wezwany do jego uzupełnienia w trybie wskazanym w art. 255 p.p.s.a. i do doręczenia dokumentów potwierdzających i uszczegółowiających część danych, wynikających z oświadczenia. Z obowiązku tego, co sam potwierdza w zażaleniu, nie wywiązał się. Niezłożenie na podstawie art. 255 p.p.s.a. żądanych dokumentów nie pozwala co prawda na pozostawienie wniosku bez rozpoznania, lecz jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 31 lipca 2008 r., I FZ 272/08; 16 lipca 2008 r., II GZ 141/08; 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08; 31 marca 2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13). Pogląd taki prezentowany jest także w piśmiennictwie przedmiotu (zob. B. Dauter, Prawo pomocy, PP 2007, nr 1, s. 41; M. Grzymisławska-Cybulska, Rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym w praktyce sądów administracyjnych, Administracja 2006, nr 3, s. 81).

12 Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, wymaganych wyjaśnień. Naczelny Sąd Administracyjny popiera argumentację Sądu pierwszej instancji, że brak dokumentów źródłowych uniemożliwia wnikliwą oraz szczegółową ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, wobec czego niemożliwa była weryfikacja twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej strony i braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą. W konsekwencji uznać należy, iż nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną.

13 Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw oddalono.