Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2018 r., II FZ 197/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2018 r., II FZ 197/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. W.-T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2945/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. W.-T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 17 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2945/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi S. W.-T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 17 czerwca 2016 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 31 marca 2016 r.

3 Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w ww. skardze skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z powodu prawdopodobieństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

4 W zaskarżonym postanowieniu WSA w Warszawie wyjaśnił, że to strona jest zobowiązana do uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających prawdopodobieństwo wywołania skutków wskazanych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej "p.p.s.a."). Dalej Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała istnienia określonych w powołanym przepisie przesłanek; nie przywołała żadnych okoliczności, które poprzez wykonanie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie mogłyby doprowadzić do wyrządzenia jej niepowetowanej szkody, jednocześnie powodując trudne do odwrócenia skutki materialne. Nie podała żadnych konkretnych, popartych stosownymi dokumentami informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić zasadność jej wniosku. W związku z tym WSA podniósł, że skoro skarżąca w złożonym wniosku nie wykazała w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, iż w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, brak było podstaw do udzielenia ochrony tymczasowej i wydania orzeczenia zgodnego z jej oczekiwaniami.

5 W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia skarżąca zarzuciła:

6 1) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, w sytuacji gdy okoliczności sprawy wskazują, iż na skutek niewstrzymania wykonania skarżonej decyzji i skierowania wobec skarżącej egzekucji administracyjnej zachodzi niebezpieczeństwo i wyrządzenia skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków poprzez pozbawienie skarżącej środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych,

7 2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie powyższego przepisu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, polegające na wydaniu postanowienia nie na podstawie całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, nie uwzględniając całości decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 30 września 2014 r., w wyniku czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji.

8 W związku z powyższym wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wstrzymanie wykonania skarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

10 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12, dostępne, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10).

12 W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia: "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2540/13). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd.

13 Wobec podnoszonych przez stronę okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Z kolei w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony.

14 Podnieść trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14).

15 W judykaturze dominuje stanowisko - akceptowane przez skład orzekający w niniejszej sprawie - kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07). Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania jakichkolwiek okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku. Brak należytego uzasadnienia żądania o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wyklucza dokonywanie jego merytorycznej oceny (por. np. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 585/06, postanowienie NSA z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt FZ 65/04).

16 W związku z powyższym zauważyć należy, że podstawą wydania wobec skarżącej przez WSA w Warszawie rozstrzygnięcia o charakterze odmownym było nieuczynienie zadość wymogom potwierdzenia okoliczności przedstawionych we wniosku stosowną dokumentacją. Sąd ten był w istocie pozbawiony możliwości poznania sytuacji skarżącej.

17 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

18 Podkreślenia wymaga, że powyższej oceny nie mogła również zmienić argumentacja przywołana przez stronę w zażaleniu - choć ta jest zdawkowa. Przytoczenie okoliczności zmierzających do wykazania podstaw przyznania tymczasowej ochrony sądowej dopiero w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia, nawet w przypadku spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., jeżeli wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu nie można - na co wskazywano wyżej - zarzucić naruszenia prawa (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod. red. J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 191, również postanowienia NSA: z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 168/11, z dnia 8 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 805/08, z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II FZ 469/08, z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 68/09, z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 102/09, z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 173/09).

19 W niniejszej sprawie ograniczenie się strony do wskazania na stosowne okoliczności, bez próby ich udowodnienia, uniemożliwiało Sądowi pozytywne rozpatrzenie wniosku, tj. podstawę rozstrzygnięcia determinował brak stosownej dokumentacji i argumentacji.

20 Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

21 Nie sposób przy tym uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 166 p.p.s.a., który w istocie wydaje się skupiać na kwestiach wyżej opisanych. Odniesienie się do okoliczności posiadania przez skarżącą nieruchomości nie było konieczne, by uznać - mimo braku takiego bezpośredniego odniesienia - stanowisko Sądu pierwszej instancji za należycie uzasadnione, logiczne, spójne i biorące pod uwagę wszystkie relewantne dla rozstrzygnięcia kwestie.

22 W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżącej na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.