Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., II FZ 195/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., II FZ 195/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. K. i M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1423/10 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 11 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1423/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącym E. i M. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym.

3 W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że prawomocnym postanowieniem z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1423/10, tut. Sąd odmówił stronie zwolnienia od kosztów sądowych (zażalenie na przedmiotowe orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FZ 540/11).

4 W dniu 30 lipca 2012 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Małżonkowie argumentowali, że toczące się postępowanie zbytnio obciąża ich domowy budżet. W odpowiedzi na wystosowane przez referendarza sądowego wezwanie do uzupełnienia wniosku, pismem z dnia 18 września 2012 r., skarżący wyjaśnili, że tworzą wspólne gospodarstwo domowe, które sami prowadzą, a ich istotnym majątkiem są udziały w nieruchomości położonej w L. przy ul. Z. 46 oraz samochód osobowy Volvo S80. Ponadto przyznali, że miesięcznie uzyskują łącznie dochody rzędu 2.500 zł. Skarżący wnieśli również o przedłużenie terminu do nadesłania wyciągów z posiadanych lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. oraz określenia kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe świadczenia (opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz itp.), to jest dokumentów, o przedstawienie których wystąpił referendarz. Zarządzeniem z dnia 1 października 2012 r. referendarz sądowy, przychylając się do powyższej prośby, przedłużył termin do uzupełnienia wniosku do dnia 8 października 2012 r. Odpis zarządzenia został doręczony w dniu 17 października 2012 r. Dokumenty i informacje, do złożenia których skarżący zostali wezwani, nie zostały przedstawione Sądowi.

5 W świetle powyższych okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził istnienia przesłanek prawa pomocy, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). W motywach rozstrzygnięcia podniósł, że strona mimo wezwania nie przedłożyła wymaganych dokumentów i nie udzieliła żądanych wyjaśnień, zaś z przedstawionych przez nią informacji można wnioskować, iż małżonkowie są w stanie pokryć koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego. Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że skarżący pominęli milczeniem kwestię dochodów uzyskiwanych z nieruchomości przemysłowej. Zdaniem Sądu, prezentowanej oceny nie mogła również zmienić okoliczność, iż M. K. cierpi na chorobę wieńcową, gdyż nieznane pozostają zarówno koszty leczenia skarżącego, jak i wielkość uzyskiwanych przez małżonków przychodów. Na uwzględnienie nie zasługiwały także – według Sądu – argumenty strony o braku odpowiedniego czasu na złożenie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień z uwagi na brak jakiejkolwiek odpowiedzi skarżących przed wydaniem przez referendarza sądowego w dniu 20 listopada 2012 r. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.

6 Końcowo Sąd podkreślił, że kwestia przyznania małżonkom prawa pomocy była już rozstrzygana przez Sąd, a w sprawie nie nastąpiła istotna zmiana okoliczności. Wprawdzie ponowny wniosek skarżących różni się od poprzednio złożonego (małżonkowie nie wymieniają wśród posiadanego majątku mieszkania o powierzchni 63 m² oraz oszczędności w wysokości 20 tys. zł), jednak wnioskodawcy w żaden sposób nie wyjaśnili co przez ostatnie dwa lata stało się z majątkiem, który uprzednio wykazali.

7 W zażaleniu na powyższe postanowienie E. i M. K. wnieśli o jego uchylenie podkreślając, że za istotną zmianę okoliczności należy uznać chorobę serca skarżącego, który był dwukrotnie hospitalizowany (w marcu i w czerwcu 2012 r.) i operowany (wszczepienie bajpasów po przebytym zawale serca). W związku z zaistniałą sytuacją M. K. musiał korzystać z pomocy lekarzy, rehabilitantów i kupować drogie leki, co wiązało się z wydatkowaniem znacznych kwot.

8 Małżonkowie zwrócili ponadto uwagę, że termin siedmiu dni wyznaczony na nadesłanie szeregu dokumentów nie był terminem wystarczającym biorąc pod uwagę, że skarżący jest osobą starszą i schorowaną. Informacja o przedłużeniu (do 8 października 2012 r.) terminu do przestawienia dodatkowych informacji dotarła zaś do strony już po jego upływie, tj. w dniu 17 października 2012 r.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

12 Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a.

13 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

14 W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżących. Wobec braku wyczerpujących danych referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do strony o przekazanie informacji na temat osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadanego przez nich majątku, jak również nadesłanie wyciągów z kont bankowych z ostatnich trzech miesięcy, złożenie odpisu zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. oraz określenie kwoty wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i podstawowymi świadczeniami np. opłatą za gaz, prąd, wodę itp. (por. zarządzenie i wezwanie z dnia 22 sierpnia 2012 r. – k. 154 - 156 akt sądowych). W piśmie stanowiącym odpowiedź na przedmiotowe wezwanie skarżący, przedstawiając wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów (2500 zł miesięcznie) oraz informację o składnikach posiadanego przez nich majątku (udział w nieruchomości w L. i samochód osobowy marki Volvo), wystąpili o przedłużenie terminu do uzupełnienia pozostałych danych. Mimo uwzględnienia ich prośby, małżonkowie nie wypełnili ciążącego na nich obowiązku i nie udzielili jakichkolwiek dalszych wyjaśnień.

15 W świetle powyższego zwrócić uwagę należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania, o czym skarżący zostali pouczeni w wezwaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Dane udostępnione przez małżonków – jak trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji – nie tylko nie potwierdzają wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, ale pozwalają przypuszczać, że skarżący są w stanie pokryć zarówno koszty sądowe, jak i koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Nie sposób jednocześnie nie dostrzec, że na gruncie niniejszej sprawy małżonkowie konsekwentnie nie udzielali wyjaśnień co do kilku kwestii. Pominęli milczeniem m. in. wysokość ewentualnych przychodów uzyskiwanych z tytułu udziału w nieruchomości, czy też informację na temat ujawnionych przez nich w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy oszczędności i składników majątku. Mimo iż Sąd pierwszej instancji wytknął wskazane braki w motywach zaskarżonego postanowienia, małżonkowie w żaden sposób nie ustosunkowali się do stawianych pod ich adresem zarzutów w rozpatrywanym obecnie zażaleniu.

16 Bez wpływu na prezentowaną wyżej ocenę pozostawała przy tym argumentacja przedstawiona przez stronę na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wbrew stanowisku skarżących, choroba M. K. nie może być kwalifikowana jako "zmiana okoliczności sprawy" z uwagi na brak jakichkolwiek danych na temat kosztów związanych z leczeniem i rekonwalescencją oraz stosunku tych wydatków do globalnej kwoty kosztów utrzymania. Ogólnikowe stwierdzenia, że skarżący był zmuszony do kupowania "drogich leków" i ponoszenia "kosztów dodatkowych" wynikłych z pogorszenia stanu zdrowia w żaden sposób nie przyczyniają się do zobrazowania rzeczywistej kondycji materialnej małżonków i wpływu zaistniałej sytuacji (choroby skarżącego) na ich stan majątkowy.

17 O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt odebrania przez skarżących informacji o przedłużeniu terminu do wykonania wezwania po upływie prolongowanego terminu, w sytuacji, gdy małżonkowie całkowicie zaniechali udzielenia jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie sposób również zgodzić się z autorami zażalenia jakoby termin siedmiu dni był zbyt krótki na przedstawienie "szeregu dokumentów", skoro skarżący nie podjęli nawet próby określenia tak podstawowej informacji jak poziom wydatków związanych z kosztami utrzymania.

18 W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia.

19 Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.