Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., II FZ 184/11

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., II FZ 184/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia T. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 823/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzi za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 rok oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za styczeń i maj 2006 roku postanowił: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 3 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił T. G. przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych.

3 U podstaw odmowy legło stwierdzenie, że skarżący nie wykazał przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."). Sąd ustalił, że skarżący jest żonaty i prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe.

4 Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez niego oświadczenia wynikało, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ich źródłem utrzymania są wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 4 900 zł miesięcznie, przy czym wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 1 900 zł netto. Żona wnioskodawcy posiada mieszkanie o powierzchni 50 m kw. oraz niezabudowaną nieruchomość (wielkości nie podano), natomiast wnioskodawca posiada 1 408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, która jednak nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Skarżący - obok bieżących kosztów utrzymania spłaca również kredyty i pożyczki hipoteczne udzielone mu przez banki w łącznej wysokości 890 000 zł.

5 W trybie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do złożenia zeznań podatkowych w podatku dochodowym złożonych przez skarżącego i jego żonę, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia każdego z małżonków, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami, oświadczenia o posiadanych samochodach, dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów.

6 Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył odpis rocznego obliczenia podatku za rok 2009 (PIT-40), w którym wykazano dochód w wysokości 95 708,02 zł, zaświadczenie o zarobkach, harmonogramy spłat kredytów na kwotę 70.000 zł oraz na kwoty 220 000 zł i 800 000 zł, kopie rachunków związanych z wydatkami stałymi.

7 Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które jednak zostało zaskarżone sprzeciwem.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oceniając zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził, że skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdził, że skarżący przedstawił niepełne oraz nierzetelne dane dotyczące jego sytuacji majątkowej. Nie skorzystał też z możliwości uzupełniania brakującej części dokumentów. W ocenie WSA skarżący nie dochował również należytej zapobiegliwości nie gromadząc środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Sąd podkreślił, że osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych winna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. WSA stwierdził też, że wpis sądowy w niniejszej sprawie został ustalony na kwotę 500 złotych, a z przedłożonych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową wynika, że miesięcznie ponosi on o wiele większe wydatki związane chociażby ze spłatą kredytów. Przykładowo we wrześniu, październiku i listopadzie 2010 r. łączna spłata kredytów wyniosła odpowiednio 7 515,93 zł, 8 900,68 zł i 8 785,24 zł.

9 Skarżący nie zgodził się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i w złożonym zażaleniu zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

10 W uzasadnieniu zażalenia skarżący stwierdził, że sąd winien badać aktualną a nie wcześniejszą sytuację majątkową osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. W jego przypadku na dzień złożenia wniosku jego sytuacja kwalifikowała do zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do argumentacji uzasadnienia zaskarżonego postanowienia stwierdził, że raty kredytów nie są ponoszone z jego majątku.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

12 Zażalenie nie jest zasadne. Nie wskazuje na naruszenie prawa, ani nie dowodzi błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

13 W pierwszej kolejności należy wskazać, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 246 § 2 p.p.s.a. Przepis ten określa bowiem przesłanki prawa pomocy dla osób prawnych, a zatem w przypadku skarżącego nie mógł mieć on w ogóle zastosowania. Przesłanki prawa pomocy w zakresie żądanym przez skarżącego wskazane są natomiast w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jednak i ten przepis nie został naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.

14 Zastrzeżeń nie budzi również postępowanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie wniosku skarżącego. Wstępnie oceniając złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasadnie wezwano skarżącego do dodatkowego udokumentowania sytuacji majątkowej jego i żony. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest bowiem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.

15 Jak trafnie skonstatował Wojewódzki Sąd Administracyjny skarżący nie zastosował się do wezwania, lecz przedstawił jedynie część spośród dokumentów żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a.. W szczególności nie udokumentował stanu oszczędności. Nie złożył też dokumentów dotyczących dochodów i majątku jego żony, ograniczając się do stwierdzenia o obowiązywaniu w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej.

16 W efekcie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku dokumentów źródłowych. Ich brak powodował, że materiał dowodowy był niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy oświadczenie skarżącego o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją takiej konkluzji musiało być zatem nieuwzględnienie wniosku czego procesowym wyrazem była odmowa przyznania prawa pomocy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

17 Nie zasługuje na aprobatę zaniechanie złożenia dokumentów obrazujących stan posiadania żony skarżącego z powołaniem się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. np. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8). Zestawiając to z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznać należało, że na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czego jednak - jak trafnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny - skarżący nie wykazał.

18 Nieuprawniony był natomiast użyty w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argument o konieczności zapobiegliwości i wcześniejszego gromadzenia środków finansowych wobec możliwej perspektywy prowadzenia postępowania sądowego. Na wadliwość takiego poglądu wskazywano już w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. post. NSA z 4 sierpnia 2010 r. I FZ 369/10 LEX 663463). Niemniej odwołanie się do tego rodzaju argumentacji nie zmienia faktu, że skarżący nie przedstawił wyczerpującej i miarodajnej dokumentacji obrazującej jego sytuację majątkową, a zatem nie wykazał istnienia przesłanek prawa pomocy.

19 Ostatecznie, zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało oddalić (art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.).