Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013 r., II FZ 1003/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013 r., II FZ 1003/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA del. Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 września 2013 r. , sygn. akt I SA/Wr 761/12 w przedmiocie zmiany postanowienia w sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 27 kwietnia 2012 r. , Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 761/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku B. D., odmówił zmiany postanowienia z dnia 3 września 2012 r., na mocy którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

3 W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. D zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z przedłożonych przez stronę oświadczeń i dokumentów wynikało, że wnioskodawca osiągnął w 2011 r. przychód z działalności gospodarczej w wysokości 7.387 zł, ponosząc jednocześnie stratę w kwocie 23.370,05 zł. Natomiast jego była żona uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 792,30 zł. W 2012 r. pracowała na ¼ etatu, z miesięcznym uposażeniem w wysokości 375 zł brutto. Od 2008 r. prowadzone były wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęte zostały rachunki bankowe oraz przysługujące mu należności z urzędu skarbowego i wierzytelności z tytułu należności za dzierżawę dwóch stacji paliw: w M. i L. Na miesięczne wydatki B. D. składały się opłaty, prąd i inne media (300 zł) oraz wydatki na żywność i środki higieny (500 zł). Dodatkowo, skarżący przekazywał byłej żonie, z którą pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym, 500 zł miesięcznie na utrzymanie dwóch córek.

4 W świetle powołanych okoliczności Sąd uznał, że podstawą negatywnego dla strony rozstrzygnięcia było nieujawnienie przez niego wszystkich źródeł dochodów. Sąd ocenił jako niewiarygodne zapewnienia skarżącego zarówno co do wysokości jego dochodów, jak i ponoszonych przez niego wydatków. Ponadto podkreślił, że skarżący, pomimo prób wykazania, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, w dalszym ciągu prowadził działalność gospodarczą i ponosił wydatki w zaniżonej, jak na czteroosobową rodzinę, kwocie 1.300 zł.

5 Prezentowane stanowisko podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II FZ 886/12, oddalającym zażalenie B. D. na postanowienie z dnia 3 września 2012 r.

6 W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 47.387 zł), skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek z dnia 16 listopada 2012 r.). W treści wniosku podał, że 5 kwietnia 2007 r. urząd kontroli skarbowej wszczął względem niego postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku VAT i akcyzy za lata 2005-2006. W 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia przyszłych należności podatkowych na jego rachunkach bankowych. Ich skutkiem było wypowiedzenie mu umowy franczyzy i nakazanie natychmiastowej zapłaty 432.277,30 zł tytułem niezapłaconych faktur za dostawę paliwa oraz nałożenie kar umownych w łącznej kwocie 600.000 zł. Dodatkowo została mu wypowiedziana umowa kredytu bankowego wraz z zobowiązaniem go do wykupu weksla na kwotę 500.000 zł. Skarżący argumentował, że nie jest obecnie w stanie opłacać bieżących zobowiązań podatkowych, w wyniku czego wszczęto wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych. Aktualnie B. D. jest po rozwodzie i nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Gospodarstwo rodzinne prowadzi obecnie sam, zaś źródłem jego dochodów jest dzierżawa nieruchomości - 2.000 zł brutto, w całości zabezpieczona na poczet zaległości podatkowych. Do wniosku załączył dokumenty z prowadzonych przeciw niemu postępowań egzekucyjnych.

7 Dokonując analizy ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), stwierdził brak podstaw do zmiany wydanego uprzednio postanowienia z dnia 3 września 2012 r. z uwagi na niepowołanie przez skarżącego jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby uzasadniać weryfikację wcześniejszego rozstrzygnięcia. W szczególności nie wyjaśnił on bowiem wątpliwości co do źródła utrzymania, które stanowiły podstawę nieuwzględnienia żądania o zwolnienie od kosztów sądowych.

8 W zażaleniu B. D. wniósł o uchylenie i zmianę powyższego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił kwestionowanemu orzeczeniu naruszenie:

9 - art. 165 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuchylenie postanowienia z dnia 3 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 761/12,

10 - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki jakie posiadał do tej pory wydał a pozostałe zostały zabezpieczone w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym, co spowodowało, że skarżący nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych.

11 W uzasadnieniu zażalenia B. D. ponownie opisał fakty, które były przyczyną jego stale pogarszającej się sytuacji materialnej. Ponadto argumentował, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał zmianę okoliczności sprawy podając, że nie prowadzi już działalności i jest na zasiłku dla bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Jednocześnie zwrócił uwagę, że zlicytowane zostało jego mieszkanie, a zajęte przez komornika przedsiębiorstwo jest przygotowane do licytacji.

12 Postanowieniem z dnia 14 lutego 20013 r., sygn. akt II FZ 7/13 Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zażalenia na to postanowienie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia NSA stwierdził, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a.. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wobec niewykonania przez skarżącego zarządzenia wzywającego ponownie stronę do uiszczenia wpisu postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. odrzucił skargę. Pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie złożył skargę kasacyjną od tego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 23.698 zł w dniu 3 czerwca 2013 r. strona wniosła ponownie o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym pokrywała się z tym złożonym w dniu 16 listopada 2012 r. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni szczegółowego – określonego kwotowo- zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie na rodzinę wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał oświadczenie, że nie posiada żadnych środków finansowych, a z byłą żoną nie utrzymuje żadnych kontaktów. Mieszka u córki, która go utrzymuje. Wskazał, że w jednej ze spraw zapłacił wpis w wysokości 2000 zł, za pożyczone pieniądze, których nie ma za czego oddać. Przedłożył ponadto kopię oświadczenia z dnia 23 maja 2013 r., z którego wynika, że zaległość objęta tytułem wykonawczym z dnia 21 marca 2013 r. nie została uregulowana. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przewyższającej kwotę 2000 zł, jednocześnie odmawiając przyznania pomocy w pozostałym zakresie. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od wskazanego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że poza okolicznościami dotychczas podnoszonymi, że przewlekłe prowadzenie czynności kontrolnych w stosunku do firmy skarżącego i dokonanie zabezpieczenia na poczet przyszłych należności, a faktycznie dokonanie egzekucji ze wszystkich rachunków bankowych oraz całego posiadanego przez skarżącego majątku doprowadziło do faktycznego zaprzestania działalności poprzez likwidację firmy i utraty źródła przychodów strony. Skarżący przeszedł na zasiłek dla bezrobotnych, żona wystąpiła o rozwód, a cała rodzina się rozpadła. Strona skarżąca nie dysponuje zatem, żadnymi środkami, które nie tylko nie pokrywają zabezpieczonych należności podatkowych, które w związku z naliczaniem odsetek dalej rosną, ale nie dysponuje także, zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym żadnymi środkami pieniężnymi w tym na zapłatę kosztów sądowych w kwocie 23 694 zł i obecnej kwoty 2000 zł. Dodał, że wszystkie posiadane przez skarżącego środki przeznaczone zostały na spłatę zaległości i utrzymanie rodziny. Ponadto podniósł, że WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 453/12 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 500 zł. Wskazał również, że w dniu 3 czerwca 2013r. wszczęte zostało postępowanie z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. o wpisanie skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych.

14 Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 165 p.p.s.a., stwierdził brak podstaw do zmiany wydanego uprzednio postanowienia z dnia 3 września 2012 r. z uwagi na niepowołanie jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby uzasadniać weryfikację wcześniejszego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy strona sama powinna zadbać o podanie nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałaby przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza wobec faktu, iż sądu obu instancji wyjaśniły stronie, jakie ustawowe przesłanki uprawniają do skorzystania z instytucji prawa pomocy od Skarbu Państwa oraz wyjaśniły, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu wykazania tych okoliczności.

15 W zażaleniu B. D. wniósł o uchylenie postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu powołał się na postanowienia WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 453/12 oraz I SA/Wr 230/12 w których sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy odpowiednio w części przewyższającej kwotę 500 zł oraz zwolnił od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.

16 Stwierdził ponadto, że sąd wielokrotnie już dokonał oceny stanu majątkowego skarżącego, który z dnia na dzień się pogarsza, a nie polepsza, a skoro od 2008 r. strona ma zabezpieczony cały majątek i prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które w żaden sposób nie jest w stanie zabezpieczyć egzekwowanych kwot, świadczy to o tym, że strona nie ma możliwości wpłacić wpisu sądowego, a odmowa przyznania prawa pomocy stanowi naruszenie art. 246 p.p.s.a.

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

19 W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe.

20 W niniejszej sprawie bezspornym jest, że postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z kolei zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 19 października 2012 r. sygn. akt II FZ 886/12. Na skutek ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zmiany postanowienia z dnia 3 grudnia 2012 r., na mocy którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na to postanowienie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 lutego 2013 r. stwierdzając, że w żaden sposób skarżący nie podważył okoliczności, które zadecydowały o odmowie prawa pomocy. W efekcie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wydane zostało postanowienie z dnia 9 września 2013 r., będące przedmiotem zażalenia w niniejszej sprawie.

21 W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę należy stwierdzić, że w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 czerwca 2013 r., skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę kwestionowanego postanowienia. Kwestia ta została oceniona przez Sąd I instancji prawidłowo. Z porównania treści wniosków złożonych w sprawie formularzy PPF nie wynika bowiem żadna zmiana okoliczności faktycznych, która uzasadniałaby wydanie odmiennego, aniżeli zapadłe w dniu 3 września 2012 r., rozstrzygnięcia.

22 Oceniając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 p.p.s.a., stwierdzić należy, że wniosek ten powielał argumentację, jaką zawierały wnioski wcześniejsze. Zatem prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany postanowienia tego sądu z 3 września 2012 r. Na marginesie powyższych uwag, należy podkreślić, że skarżący również w treści zażalenia nie podniósł jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia z 9 września 2013 r.

23 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.